Odkrywając Azję Centralną – kultury, języki, miejsca

Przedmiot stanowi interdyscyplinarne wprowadzenie do regionu Azji Centralnej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan), łącząc perspektywy kulturowe, społeczne, językowe i podróżnicze. Studenci zapoznają się z podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi historii i współczesności regionu, a także opanują podstawowe zwroty językowe.

Część językowa nie tylko ułatwia komunikację, ale również przybliża kulturę poszczególnych państw. Moduł podróżniczy przedstawia wybrane miejsca oraz praktyczne aspekty poruszania się po regionie, mające na celu przygotowanie do przyszłych badań terenowych i projektów poznawczych związanych z Azją Centralną, a także będzie stanowił wsparcie przy planowaniu wyjazdów nieformalnych (podróży turystycznych).

Przedmiot adresowany jest do osób zainteresowanych Azją Centralną – zarówno badawczo, jak i praktycznie – w kontekście przyszłych projektów zawodowych lub edukacyjnych.

Zajęcia będą prowadzone w formie wykładów interaktywnych, ćwiczeń językowych, pracy z materiałami audiowizualnymi oraz dyskusji.

Plan tematyczny kursu:

1. Wprowadzenie do przedmiotu.

Omówienie celów kursu, założeń programowych oraz zasad zaliczenia. Krótkie

wprowadzenie do regionu Azji Centralnej i jego znaczenia we współczesnym świecie.

2. Pismo i język w Azji Centralnej – przegląd historyczny i współczesny:

a) Starożytne pismo runiczne ludów turkijskich

b) Alfabet arabski jako nośnik religii i kultury

c) Janalif – „Nowy Alfabet” dla narodów turkijskich w okresie międzywojennym

d) Współczesne systemy pisma w Kazachstanie, Kirgistanie, Tadżykistanie,

Turkmenistanie i Uzbekistanie.

3. Historia i społeczeństwo Kazachstanu i Kirgistanu.

Zarys przemian historycznych i społecznych po rozpadzie ZSRR. Budowanie

tożsamości narodowej, procesy demokratyzacji i modernizacji, współczesne

wyzwania społeczne.

4. Komunikacja codzienna w językach regionu.

Wprowadzenie do podstawowych form porozumiewania się w językach kazachskim, kirgiskim, turkmeńskim i uzbeckim. Zwroty grzecznościowe, powitania, podstawowe pytania i odpowiedzi w kontekście codziennej komunikacji.

5. Uzbekistan, Tadżykistan i Turkmenistan – między tradycją a modernizacją.

Przemiany społeczne i polityczne, rola islamu, autorytaryzm i kontrola informacji, modernizacja oraz odmienne ścieżki transformacji ustrojowej i gospodarczej.

6. Święta i zwyczaje w Azji Centralnej.

Podobieństwa i różnice między narodami regionu. Nauka podstawowego słownictwa w poszczególnych językach.

7. Polityka językowa państw Azji Centralnej i relacje międzynarodowe państw Azji Centralnej.

Status języków w poszczególnych państwach, zmiany alfabetów, języki mniejszości narodowych, wpływy zewnętrzne.

Układ sił w regionie, współpraca i napięcia między państwami Azji Centralnej.

Wpływ Rosji, Chin, Turcji, Iranu i państw Zachodu. Inicjatywy regionalne i

ponadregionalne.

8. Ornamenty, jurty i symbolika – przestrzeń kulturowa Azji Centralnej

Pogląd świata poprzez jurtę jako tradycyjną formę zamieszkania i symbol ładu

społecznego. Ornamenty i kolory w sztuce kazachskiej, kirgiskiej, turkmeńskiej i uzbeckiej jako nośniki znaczeń kulturowych. Nauka czytania prostych tekstów w językach regionu, związanych z przedmiotami codziennego użytku i przestrzenią domową.

9. Podróżowanie po Kazachstanie i Kirgistanie.

Najciekawsze miejsca i przyroda regionu. Infrastruktura, porady praktyczne,

konteksty kulturowe podróży.

10. Kuchnia jako język kultury i gościnności.

Najważniejsze potrawy narodowe, zwyczaje kulinarne i znaczenie jedzenia w

relacjach społecznych. Nauka słownictwa związanego z jedzeniem oraz przydatnych zwrotów w podróży.

11. Podróżowanie po Uzbekistanie.

Zabytki Jedwabnego Szlaku, miasta o znaczeniu kulturowym i religijnym,

Karakałpacja. Infrastruktura, porady praktyczne, konteksty kulturowe podróży.

12. Muzyka, kino i teksty kultury.

Rola muzyki ludowej i współczesnej w kulturze krajów Azji Centralnej – omówienie tradycyjnych pieśni oraz ich znaczenia społecznego i symbolicznego. Wprowadzenie do wybranych filmów regionu. Powtórzenie wybranych zagadnień językowych z wcześniejszych spotkań.

13. Podróżowanie po Tadżykistanie i Turkmenistanie.

Specyfika regionów, najciekawsze miejsca i trasy, porady praktyczne. Konteksty kulturowe i formalne aspekty podróży.

14. Wpływy językowe i utrwalanie umiejętności.

Wybrane zapożyczenia turkijskie w języku polskim. Powtórzenie i rozszerzenie

słownictwa z poprzednich zajęć. Praca z krótkimi tekstami.

15. Podsumowanie i prezentacje studentów.

Analiza możliwości zastosowania zdobytej wiedzy językowo-kulturowej w kontekście wyjazdów badawczych, zawodowych i turystycznych. Prezentacje studentów dotyczące wybranych zagadnień językowych, kulturowych lub społeczno-politycznych tematycznie związanych z regionem Azji Centralnej.

Kolejność i zakres tematyczny mogą ulec nieznacznym modyfikacjom. O ewentualnych zmianach studenci będą informowani z wyprzedzeniem.

Przedmiot stanowi interdyscyplinarne wprowadzenie do regionu Azji Centralnej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan), łącząc perspektywy kulturowe, społeczne, językowe i podróżnicze. Studenci zapoznają się z podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi historii oraz obecnej sytuacji społeczno-politycznej regionu, a także opanują podstawowe zwroty językowe.

Część językowa nie tylko ułatwi komunikację, ale również przybliży kulturę poszczególnych państw. Moduł podróżniczy przedstawi wybrane miejsca oraz praktyczne aspekty poruszania się po regionie, mające na celu przygotowanie do przyszłych badań terenowych i projektów poznawczych związanych z Azją Centralną, a także będzie stanowił wsparcie przy planowaniu wyjazdów nieformalnych (podróży turystycznych).

Przedmiot adresowany jest do osób zainteresowanych Azją Centralną – zarówno badawczo, jak i praktycznie – w kontekście przyszłych projektów zawodowych lub edukacyjnych.

Plan tematyczny kursu:

1. Wprowadzenie do przedmiotu.

Omówienie celów kursu, założeń programowych oraz zasad zaliczenia. Krótkie

wprowadzenie do regionu Azji Centralnej i jego znaczenia we współczesnym świecie.

2. Pismo i język w Azji Centralnej – przegląd historyczny i współczesny:

a) Starożytne pismo runiczne ludów turkijskich

b) Alfabet arabski jako nośnik religii i kultury

c) Janalif – „Nowy Alfabet” dla narodów turkijskich w okresie międzywojennym

d) Współczesne systemy pisma w Kazachstanie, Kirgistanie, Tadżykistanie,

Turkmenistanie i Uzbekistanie.

3. Historia i społeczeństwo Kazachstanu i Kirgistanu.

Zarys przemian historycznych i społecznych po rozpadzie ZSRR. Budowanie

tożsamości narodowej, procesy demokratyzacji i modernizacji, współczesne

wyzwania społeczne.

4. Komunikacja codzienna w językach regionu.

Wprowadzenie do podstawowych form porozumiewania się w językach kazachskim, kirgiskim, turkmeńskim i uzbeckim. Zwroty grzecznościowe, powitania, podstawowe pytania i odpowiedzi w kontekście codziennej komunikacji.

5. Uzbekistan, Turkmenistan, Tadżykistan – modele sprawowania władzy i kierunki rozwoju.

Przemiany społeczne i polityczne, rola islamu, autorytarne formy sprawowania władzy, polityka informacyjna państwa, procesy modernizacyjne oraz odmienne ścieżki transformacji ustrojowej i gospodarczej.

6. Święta i zwyczaje w Azji Centralnej.

Podobieństwa i różnice między narodami regionu. Nauka podstawowego słownictwa w poszczególnych językach.

7. Polityka językowa państw Azji Centralnej. Relacje międzynarodowe państw Azji Centralnej.

Status języków w poszczególnych państwach, zmiany alfabetów, języki mniejszości narodowych oraz wpływy zewnętrzne.

Układ sił w regionie, współpraca i rywalizacja między państwami Azji Centralnej.

Wpływ Rosji, Chin, Turcji, Afganistanu, Iranu i państw Zachodu. Inicjatywy regionalne i ponadregionalne.

8. Ornamenty, jurty i symbolika – przestrzeń kulturowa Azji Centralnej

Pogląd świata poprzez jurtę jako tradycyjną formę zamieszkania i symbol ładu

społecznego. Ornamenty i kolory w sztuce kazachskiej, kirgiskiej, turkmeńskiej i uzbeckiej jako nośniki znaczeń kulturowych. Nauka czytania prostych tekstów w językach regionu, związanych z przedmiotami codziennego użytku i przestrzenią domową.

9. Podróżowanie po Kazachstanie i Kirgistanie.

Kazachstan - rozległe przestrzenie stepowe, nowoczesne miasta i zróżnicowane regiony przyrodnicze. Kirgistan - górskie krajobrazy, tradycje kultury nomadycznej.

Infrastruktura, porady praktyczne, konteksty kulturowe podróży.

10. Kuchnia jako język kultury i gościnności.

Najważniejsze potrawy narodowe, zwyczaje kulinarne i znaczenie jedzenia w

relacjach społecznych. Nauka słownictwa związanego z jedzeniem oraz przydatnych zwrotów w podróży.

11. Podróżowanie po Uzbekistanie.

Zabytki Jedwabnego Szlaku, miasta o znaczeniu kulturowym i religijnym, Karakałpacja, Kotlina Fergańska.

Infrastruktura, porady praktyczne, konteksty kulturowe podróży.

12. Muzyka, kino i teksty kultury.

Rola muzyki ludowej i współczesnej w kulturze krajów Azji Centralnej – omówienie tradycyjnych pieśni oraz ich znaczenia społecznego i symbolicznego. Wprowadzenie do wybranych filmów regionu. Powtórzenie wybranych zagadnień językowych z wcześniejszych spotkań.

13. Podróżowanie po Tadżykistanie i Turkmenistanie.

Turkmenistan jako państwo o ograniczonej dostępności. Tadżykistan – region Pamiru i górskie krajobrazy.

Infrastruktura, porady praktyczne, konteksty kulturowe oraz formalne aspekty podróży.

14. Wpływy językowe i utrwalanie umiejętności.

Wybrane zapożyczenia turkijskie w języku polskim. Powtórzenie i rozszerzenie

słownictwa z poprzednich zajęć. Praca z krótkimi tekstami.

15. Podsumowanie i prezentacje studentów.

Analiza możliwości zastosowania zdobytej wiedzy językowo-kulturowej w kontekście wyjazdów badawczych, zawodowych i turystycznych. Prezentacje studentów dotyczące wybranych zagadnień językowych, kulturowych lub społeczno-politycznych tematycznie związanych z regionem Azji Centralnej.

Kolejność i zakres tematyczny mogą ulec nieznacznym modyfikacjom. O ewentualnych zmianach studenci będą informowani z wyprzedzeniem.