Phonology and clinical phonetics

Przedmiotem konwersatorium będą wybrane problemy z zakresu fonetyki klinicznej analizowane z wykorzystaniem subiektywnych metod percepcyjnych - audytywnych i wizualnych oraz wybranych obiektywnych technik instrumentalnych, ) z uwzględnieniem aktualnego stanu badań fonetycznych.

Głównym celem kursu jest zaznajomienie studentów z anatomicznymi i funkcjonalnymi uwarunkowaniami mowy oraz ich wzajemnymi zależnościami. W ramach zajęć studenci zapoznają się z przebiegiem holistycznej diagnozy miofunkcjonalnej, której jednym z elementów jest współpraca z zespołem specjalistów (np. ortodonta, fizjoterapeuta). Zajęcia prowadzone będą w formie konwersatoryjno-warsztatowej z uwzględnieniem omówienia obowiązkowych lektur. Kurs podzielony został na dwa zasadnicze bloki zajęć –pierwszy obejmuje opis normy wymawianiowej i wad wymowy z uwzględnieniem kryteriów fonetycznych, językoznawstwa normatywnego i i biologicznych: anatomicznych, funkcjonalnych i percepcyjnych. Drugi blok tematyczny dotyczy samodzielnego przeprowadzenia autodiagnozy i diagnozy miofunkcjonalnej oraz analizy i interpretacji uzyskanych wyników badań. Od

strony praktycznej studenci będą opisywali swoje obserwacje na temat całego procesu diagnozy, a na ich podstawie formułowali wnioski.

Podczas konwersatorium realizowane będą następujące zagadnienia:

1. Kryteria normy wymawianiowej (językonzawcze, fonetyczne i biologiczne).

2. Norma anatomiczna układu orofacjalnego i jego funkcji, m.in. prawidłowa pozycja spoczynkowa języka, ustna faza połykania.

3. Holistyczna ocena pacjenta (jego układu orofacjalnego, postawy oraz artykulacji).

4. Zaburzenia układu orfacjalnego - zależności między nieprawidłowościami w postawie a zaburzeniami funkcjonalnymi układu orofacjalnego.

5. Protokół postępowania podczas przeprowadzania całościowej diagnozy

miofunkcjonalnej – analiza poszczególnych aspektów diagnozy.

6. Techniki terapeutyczne w zakresie terapii miofunkcjonalnej – planowanie

ćwiczeń w zależności od rozpoznania typu zaburzenia.

7. Wykonanie nagrania audio (format .wav) i/lub wideo zaburzonej wymowy. Transkrypcja fonetyczna nagrań realizacji zaburzonych w powiązaniu z diagnozą (analiza uwarunkowań funkcjonalnych, anatomicznych i percepcyjnych) i propozycją terapii logopedycznej.

Literatura obowiązkowa:

Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012 (fragmenty).

Borowiec A., Sprzężone zaburzenia w układzie ustno-twarzowym. Zasady współpracy w zespole terapeutycznym: ortodonta - logopeda – fizjoterapeuta [w:] Mirecka U., Domagała A. (red.) Metody terapii logopedycznej, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2018, s. 1039- 1062.

Grabias S., Mowa i jej zaburzenia, Audiofonologia, t. X, Warszawa–Lublin 1997, s. 9–36.

IPA (International Phonetic Association), Handbook of the International Phonetic Association. A Guide to the Use of the International Phonetic Alphabet, Cambridge University Press, Cambridge 1999.

Jassem W., Ilustration of the IPA: Polish, „Journal of the International Phonetic Association”, 33(1), 2003, s. 103–107.

Konopska L., Wymowa osób z wadą zgryzu, Wydawnictwo Media Druk, Szczecin 2007 (fragmenty).

Konopska L., Desonoryzacja w dyslalii. Analiza artykulacyjna, akustyczna i audytywna, Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2015 (fragmenty).

Lorenc A., Transkrypcja wymowy w normie i w przypadkach jej zaburzeń. Próba ujednolicenia i obiektywizacji [w:] Kamińska B., Milewski S. (red.) Logopedia artystyczna, Harmonia Universalis, Gdańsk 2016, s. 107–143

Lorenc A., Kryteria diagnostyczne normy wymawianiowej [w:] Kamińska B., Milewski S. (red.) Logopedia artystyczna, Harmonia Universalis, Gdańsk 2016, s. 107–143.

Nęcka A., Zmiana czynności mięśni w układzie stomatognatycznym w różnych

sytuacjach klinicznych w świetle badań elektromiograficznych – przegląd piśmiennictwa, Dental and Medical Problems, 43 (1), 2006, s. 116.

Pluta-Wojciechowska D., Dyslalia obwodowa. Diagnoza i terapia logopedyczna wybranych form zaburzeń, Bytom 2019 (fragmenty).

Sambor B., Zaburzone wzorce połykania i pozycji spoczynkowej języka a budowa artykulacyjna głoskowych realizacji fonemów uosób dorosłych, „Logopedia” nr 43/44, 2014/2015, s. 149-188.

Smithpeter J., Jr Covell D., Relapse of anterior open bites treated with orthodontic appliances with and without orofacial myofunctional therapy, American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 137 (5), 2010, s. 605–614.

Subtelny D.J., Subtelny J.D., Oral habits studies in form, function and therapy, „American Journal of Orthodontics” 43, 1973, s. 347–383.

Literatura uzupełniająca (dla chętnych):

Andrianopoulos M.V., Hanson M.L., Tongue thrust and stability of overjet correction, „The Angle Orthodontist” 57, 1987, s. 121–135.

Cheng C.-F., Peng C.-L., Chiou H.-Y., Tsai C.-Y., Dentofacial morfology and tongue function during swallowing, „American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics” 122, 2002, s. 491–499.

Frolich K., Ingervall B., Thuer U, Further studies of pressure from the tongue on the teeth in young adults, „European Journal of Orthodontics” 14, 1992, s. 229–239.

Karłowska I. (red), Zarys współczesnej ortodoncji. Podręcznik dla studentów i lekarzy dentystów, Warszawa 2009.

Pluta-Wojciechowska D., Zaburzenia czynności prymarnych i artykulacji. Podstawy postępowania logopedycznego, Bytom 2013.

Proffit W.R., Fields H.W., Sarver D.M., Ortodoncja współczesna, t. I, s. 5, Wrocław 2007a, Elsevier Urban&Partner.

Proffit W.R., Fields H.W., Sarver D.M., Ortodoncja współczesna, t. II, s. 4–5, Wrocław 2007b, Elsevier Urban&Partner.

Trochymiuk A., Święciński R., Artykulograficzne badanie wymowy grzbietowej. Studium przypadku, „Logopedia”, t. 38, 2009, s. 173–201.

Przedmiotem konwersatorium będą wybrane problemy z zakresu fonetyki klinicznej analizowane z wykorzystaniem subiektywnych metod percepcyjnych - audytywnych i wizualnych oraz wybranych obiektywnych technik instrumentalnych, ) z uwzględnieniem aktualnego stanu badań fonetycznych.

Głównym celem kursu jest zaznajomienie studentów z anatomicznymi i funkcjonalnymi uwarunkowaniami mowy oraz ich wzajemnymi zależnościami. W ramach zajęć studenci zapoznają się z przebiegiem holistycznej diagnozy miofunkcjonalnej, której jednym z elementów jest współpraca z zespołem specjalistów (np. ortodonta, fizjoterapeuta). Zajęcia prowadzone będą w formie konwersatoryjno-warsztatowej z uwzględnieniem omówienia obowiązkowych lektur. Kurs podzielony został na dwa zasadnicze bloki zajęć –pierwszy obejmuje opis normy wymawianiowej i wad wymowy z uwzględnieniem kryteriów fonetycznych, językoznawstwa normatywnego i i biologicznych: anatomicznych, funkcjonalnych i percepcyjnych. Drugi blok tematyczny dotyczy samodzielnego przeprowadzenia autodiagnozy i diagnozy miofunkcjonalnej oraz analizy i interpretacji uzyskanych wyników badań. Od

strony praktycznej studenci będą opisywali swoje obserwacje na temat całego procesu diagnozy, a na ich podstawie formułowali wnioski.

Podczas konwersatorium realizowane będą następujące zagadnienia:

1. Kryteria normy wymawianiowej (językonzawcze, fonetyczne i biologiczne).

2. Norma anatomiczna układu orofacjalnego i jego funkcji, m.in. prawidłowa pozycja spoczynkowa języka, ustna faza połykania.

3. Holistyczna ocena pacjenta (jego układu orofacjalnego, postawy oraz artykulacji).

4. Zaburzenia układu orfacjalnego - zależności między nieprawidłowościami w postawie a zaburzeniami funkcjonalnymi układu orofacjalnego.

5. Protokół postępowania podczas przeprowadzania całościowej diagnozy

miofunkcjonalnej – analiza poszczególnych aspektów diagnozy.

6. Techniki terapeutyczne w zakresie terapii miofunkcjonalnej – planowanie

ćwiczeń w zależności od rozpoznania typu zaburzenia.

7. Wykonanie nagrania audio (format .wav) i/lub wideo zaburzonej wymowy. Transkrypcja fonetyczna nagrań realizacji zaburzonych w powiązaniu z diagnozą (analiza uwarunkowań funkcjonalnych, anatomicznych i percepcyjnych) i propozycją terapii logopedycznej.

Literatura obowiązkowa:

Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012 (fragmenty).

Borowiec A., Sprzężone zaburzenia w układzie ustno-twarzowym. Zasady współpracy w zespole terapeutycznym: ortodonta - logopeda – fizjoterapeuta [w:] Mirecka U., Domagała A. (red.) Metody terapii logopedycznej, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2018, s. 1039- 1062.

Grabias S., Mowa i jej zaburzenia, Audiofonologia, t. X, Warszawa–Lublin 1997, s. 9–36.

IPA (International Phonetic Association), Handbook of the International Phonetic Association. A Guide to the Use of the International Phonetic Alphabet, Cambridge University Press, Cambridge 1999.

Jassem W., Ilustration of the IPA: Polish, „Journal of the International Phonetic Association”, 33(1), 2003, s. 103–107.

Konopska L., Wymowa osób z wadą zgryzu, Wydawnictwo Media Druk, Szczecin 2007 (fragmenty).

Konopska L., Desonoryzacja w dyslalii. Analiza artykulacyjna, akustyczna i audytywna, Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2015 (fragmenty).

Lorenc A., Transkrypcja wymowy w normie i w przypadkach jej zaburzeń. Próba ujednolicenia i obiektywizacji [w:] Kamińska B., Milewski S. (red.) Logopedia artystyczna, Harmonia Universalis, Gdańsk 2016, s. 107–143

Lorenc A., Kryteria diagnostyczne normy wymawianiowej [w:] Kamińska B., Milewski S. (red.) Logopedia artystyczna, Harmonia Universalis, Gdańsk 2016, s. 107–143.

Nęcka A., Zmiana czynności mięśni w układzie stomatognatycznym w różnych

sytuacjach klinicznych w świetle badań elektromiograficznych – przegląd piśmiennictwa, Dental and Medical Problems, 43 (1), 2006, s. 116.

Pluta-Wojciechowska D., Dyslalia obwodowa. Diagnoza i terapia logopedyczna wybranych form zaburzeń, Bytom 2019 (fragmenty).

Sambor B., Zaburzone wzorce połykania i pozycji spoczynkowej języka a budowa artykulacyjna głoskowych realizacji fonemów uosób dorosłych, „Logopedia” nr 43/44, 2014/2015, s. 149-188.

Smithpeter J., Jr Covell D., Relapse of anterior open bites treated with orthodontic appliances with and without orofacial myofunctional therapy, American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 137 (5), 2010, s. 605–614.

Subtelny D.J., Subtelny J.D., Oral habits studies in form, function and therapy, „American Journal of Orthodontics” 43, 1973, s. 347–383.

Literatura uzupełniająca (dla chętnych):

Andrianopoulos M.V., Hanson M.L., Tongue thrust and stability of overjet correction, „The Angle Orthodontist” 57, 1987, s. 121–135.

Cheng C.-F., Peng C.-L., Chiou H.-Y., Tsai C.-Y., Dentofacial morfology and tongue function during swallowing, „American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics” 122, 2002, s. 491–499.

Frolich K., Ingervall B., Thuer U, Further studies of pressure from the tongue on the teeth in young adults, „European Journal of Orthodontics” 14, 1992, s. 229–239.

Karłowska I. (red), Zarys współczesnej ortodoncji. Podręcznik dla studentów i lekarzy dentystów, Warszawa 2009.

Pluta-Wojciechowska D., Zaburzenia czynności prymarnych i artykulacji. Podstawy postępowania logopedycznego, Bytom 2013.

Proffit W.R., Fields H.W., Sarver D.M., Ortodoncja współczesna, t. I, s. 5, Wrocław 2007a, Elsevier Urban&Partner.

Proffit W.R., Fields H.W., Sarver D.M., Ortodoncja współczesna, t. II, s. 4–5, Wrocław 2007b, Elsevier Urban&Partner.

Trochymiuk A., Święciński R., Artykulograficzne badanie wymowy grzbietowej. Studium przypadku, „Logopedia”, t. 38, 2009, s. 173–201.