Filozofia wartości z elementami antropologii filozoficznej

obowiązkowe
ogólnouniwersyteckie

w sali

Zajęcia mają na celu zapoznanie studentów z głównymi obszarami kultury, w których realizowane są różnorodne postawy wartościujące człowieka. Mają służyć zwiększeniu kompetencji interdyscyplinarnych słuchaczy poprzez ćwiczenie praktycznych umiejętności interpretacyjnych w konfrontacji z różnymi stanowiskami i teoriami antropologicznymi. Lektura tekstów filozoficznych jest głównym punktem wyjścia do krytycznej analizy zjawisk związanych ze sztuką, językiem, życiem społecznym, ciałem oraz zachowaniem i działaniem człowieka. W trakcie zajęć nacisk zostanie położony na analizę postaw wartościujących oraz próbę odpowiedzi na pytanie o ich kulturowe podstawy, przesłanki oraz jawne i ukryte uwarunkowania.

Zajęcia mają na celu zapoznanie studentów z głównymi obszarami kultury, w których realizowane są różnorodne postawy wartościujące człowieka. Mają służyć zwiększeniu kompetencji interdyscyplinarnych studentów filozofii poprzez ćwiczenie praktycznych umiejętności interpretacyjnych w konfrontacji z różnymi stanowiskami i teoriami antropologicznymi. Lektura tekstów filozoficznych jest głównym punktem wyjścia do krytycznej analizy zjawisk związanych z językiem, życiem społecznym, sztuką, ciałem oraz zachowaniem i działaniem człowieka (performatyka). W trakcie zajęć nacisk zostanie położony na analizę postaw wartościujących oraz próbę odpowiedzi na pytanie o ich kulturowe podstawy, przesłanki oraz jawne i ukryte uwarunkowania. Przedstawiony i przedyskutowany zostanie podział na różne konkretne, funkcjonujące społecznie typy wartości min.: etyczne, estetyczne, naukowe, religijne oraz ich możliwe hierarchizacje, a także postawione zostanie pytanie o ich obiektywny, bądź subiektywny charakter. Jednocześnie przedstawiony zostanie ważny z punktu widzenia studiów interdyscyplinarnych wątek kryzysu w kulturze (nauki społeczne, antropologia kulturowa, teoria literatury) co pozwoli na zbadanie filozoficznych kontekstów europejskiego projektu nowoczesności i jego konsekwencji dla współczesności.

I. Język – człowiek jako „zwierzę obdarzone mową” (Arystoteles)

1. Język jako system symboliczny. Spór między naturalizmem a relatywizmem kulturowym w kwestii języka.

2. Kontekst i komunikacja językowa (dialogiczny oraz informacyjny wymiar języka)

3. Rozumienie samego siebie poprzez język - hermeneutyczny wymiar słowa.

4. Granice słowa – pytanie o związki słowa i obrazu

5. Ekspresja literacka jako specyficzny kontekst użycia języka. Różnice między językiem literackim a językiem naukowym i językiem filozoficznym.

6. Język i nowe media

II. Życie społeczne – kształt życia wspólnotowego

1. Indywidualizm i jego granice – jednostka i społeczeństwo

2. Intersubiektywność oraz instytucje kultury

3. Wspólnota doświadczenia – różne sposoby odnoszenia się do tego, co wspólne (tradycja, wiedza, sztuka)

III. Ciało własne i społeczne praktyki cielesne

1. Doświadczenie ciała własnego – somatyczny wymiar egzystencji człowieka

2. Ekspresja cielesna – gest, ruch i sposoby posługiwania się ciałem

4. Estetyka egzystencji – współczesne sposoby autokreacji

5. Ciało i „płeć kulturowa”

IV. Rozumienie vs wyjaśnianie

1. Humanistyka jako badanie wartości (pozytywizm i zwrot antypozytywistyczny)

2. System vs zdarzenie (strukturalizm i jego krytyka)

3. Granice i rodzaje interpretacji

4. Kultura jako tekst vs kultura jako performans

V. Rola reprezentacji w kulturze

1. Mechanika reprezentacji

2. Kultura wizualna i jej badanie

3. Reprezentacja historyczna: między nauką i sztuką

VI. Kultura jako konflikt wartości

1. Problem kiczu

2. Dzikość, odmienność, egzotyczność – teoria postkolonialna

3. Przemysł kulturowy i jego wpływ na życie społeczne

4. Przeszłość jako przedmiot pamięci

Gerd Haefffner „Wprowadzenie do antropologii filozoficznej”,

Władysław Tatarkiewicz „Dzieje sześciu pojęć”

Hans Belting „Antropologia obrazu. Szkice do nauki o obrazie”

G. Boehme, „Antropologia filozoficzna”

R. Konersmann, „Filozofia kultury”

E. Cassirer, „Esej o człowieku. Wstęp do filozofii kultury”

U. Eco, „Czytanie świata”

E. Plessner, „Pytanie o conditio Humana”

H. Arendt, „Kondycia ludzka”

„Historia ciała. Od renesansu do oswiecenia” red. G. Vigarello

G. Didi-Huberman, „Przed obrazem. Pytanie o cele historii sztuki”

G. Didi – Huberman, „Obraz mimo wszystko”

R. Barthes, „Retoryka obrazu”

S. Langer, „Nowy sens filozofii”

V.Stoichita, „Ustanowienie obrazu. Metamalarstwo u progu ery nowocze-snej”

R. Schehner, „Performatyka”

G. Simmel, „Filozofia kultury”

E. Goffman, „Człowiek w teatrze życia codziennego”

N. Elias, „Proces cywilizacji”

O. Spengler, „Zmierzch kultury Zachodu”

E. Gombrich, „O sztuce i kulturze”

Z. Freud, „Kultura jako źródło cierpień”

W. Tatarkiewicz, „Historia estetyki”, t.1-3

J. Łotman, „Uniwersum umysłu. Semiotyczna teoria kultury”

J. Łotman, Kultura i eksplozja”

H. G. Gadamer, „Język i rozumienie”

H. G. Gadamer, „Aktualność piękna”

M.Bachtin, „Estetyka słowa”

Literatura omawiana na ćwiczeniach zostanie przedstawiona na pierwszych zajęciach.

Nabyta wiedza:

- znajomość metod badawczych i strategii argumentacyjnych używanych w omawianych dyscyplinach filozoficznych

- znajomość podstawowej terminologii filozoficznej w języku polskim charakterystycznej dla omawianych koncepcji i podejść filozoficznych

- znajomość szczegółowych zagadnień (rzeczowych i metodologicznych) oraz najważniejszych klasycznych oraz najnowszych osiągnięć w ramach filozofii wartości i filozofii kultury

Nabyte umiejętności:

- umiejętność interpretowania tekstu filozoficznego, komentowania i konfrontowania tez pochodzących z różnych tekstów

- umiejętność tworzenia prostych argumentów filozoficznych, identyfikowania składających się na nie tez i założeń, ustalania zależności logicznych i argumentacyjnych między tezami

Nabyte kompetencje społeczne:

- identyfikowanie posiadanej przez siebie wiedzy i umiejętności

- rozpoznawanie braków w stanie swojej wiedzy i umiejętnościach i poszukiwanie możliwości usunięcia tych braków

Egzamin pisemny sprawdzający umiejętność wykorzystywania zdobytej wiedzy i umiejętności, czytania ze zrozumieniem poprzez udzielenie odpowiedzi na pytanie otwarte, podanie definicji wskazanych pojęć oraz interpretację fragmentu tekstu filozoficznego

Warunkiem przystąpienia do egzaminu jest zaliczenie ćwiczeń do wykładu

Zasady zaliczenia ćwiczeń - zob. podstrona grupy ćwiczeniowej