(in Polish) Histori(e)a oka: oko w erze cyfrowej

Problematyka zajęć Histori(e)a oka jest zogniskowana wokół szeroko pojętego zagadnienia wizualności w filozofii. Głównym założeniem zajęć jest próba przemyślenia historii filozofii z perspektywy organu widzenia, a także śledzenie swoistych losów oka jako takiego. Zajęcia są pomyślane jako cykliczne, jednak każdorazowo dotyczą innego zagadnienia w obrębie wizualności.

Celem tej odsłony zajęć będzie przemyślenie oka w erze cyfrowej. Będziemy zastanawiać się nad konsekwencjami, jakie niesie za sobą przejście od obrazów analogowych do obrazów cyfrowych. Przyjrzymy się obrazom cyfrowym w naszym życiu codziennym, sposobom w jakie wchodzimy z nimi w relacje, a także temu w jaki sposób widzi nas technologia. Wychodząc od założenia, iż większość obrazów produkowana jest dzisiaj nie dla ludzkiego oka (ale by uczyć sztuczną inteligencję) będziemy również próbować przemyśleć czym jest nie-ludzkie oko cyfrowe.

W erze cyfrowej obrazy nie są tworzone dla naszego oka. Jak twierdzi Trevor Paglen „przytłaczająca większość obrazów jest obecnie tworzona przez maszyny dla maszyn”. Ich przeznaczeniem nie jest stać się obiektem naszego spojrzenia, lecz stać się materiałem treningowym dla sztucznej inteligencji. Mamy do czynienia z zasadniczą zmianą, którą Paglen opisuje jako oderwanie kultury wizualnej od ludzkiego oka. Mariaż wizualności z technologią ma swoje daleko idące konsekwencje, które mogą wydać się wręcz paradoksalne - obrazy stają się dla nas niewidzialne. Obrazy nie są więc przez nas oglądane, co więcej to my stajemy się obiektem obserwacji. Dlatego też powinniśmy przemyśleć, to co wielu badaczy określa mianem widzenia maszynowego i zastanowić się w jaki sposób widzą maszyny i jaka jest specyfika takiego widzenia. W centrum naszego zainteresowania stanie więc pytanie o oko w dobie cyfrowej.

Założeniem zajęć będzie przejście przez szerokie spektrum zagadnień związanych z wizualnością w świecie cyfrowym. Wyjdziemy od zmiany statusu obrazu jako takiego, obraz cyfrowy ma bowiem niewiele wspólnego ze światłem czy z ruchem, zdecydowanie więcej zaś ze statystyką. To właśnie ta właściwość doprowadza Hito Steyerl do rozważań na cyrkulacją „średnich obrazów”, które są wynikiem generatywnego zlepku wielu danych. Zastanowimy się również nad tym jak widzimy dziś obrazy, w jaki sposób wchodzimy z nimi w relacje, a także w jaki sposób widzi nas technologia. Przeanalizujemy między innymi systemy rozpoznawania twarzy, interfejsy czy algorytmy kreujące obrazy w mediach społecznościowych. Zajmiemy się również obrazami operacyjnymi i cyfryzacją spojrzenia militarnego (Farocki, Parikka), czy nowym stanem wyjątkowym i cyfryzacji spojrzenia wertykalnego (Chamayou). Spróbujemy odpowiedzieć na pytanie dlaczego zakochujemy się w cyfrowych awatarach (Pettman), pokażemy jak algorytmy uczą się naszych obrazów i zastanowimy się czy istnieje ucieczka przed widzialnością. W końcu zaś spróbujemy przemyśleć czym jest spojrzenie „bez” lub „po” człowieku.

Na zajęciach będziemy nie tylko czytać teksty filozoficzne lub kulturoznawcze poświęcone szeroko pojętemu rejestrowi wizualnemu oraz spojrzeniu w epoce cyfrowej, ale będziemy również oglądać wideo-eseje (Steyerl, Farocki) czy analizować konkretne użycia obrazów cyfrowych (np. w kontekście systemów rozpoznających twarze).

Wiedza

K_W01 zna podstawową terminologię nauk humanistycznych i rozumie ich rolę kulturze

K_W05 zna podstawowe metody analizy i interpretacji tekstów kultury

K_W06 zna podstawowe kierunki myśli filozoficznej, społecznej, przyrodniczej

Umiejętności

K_U02 dokonywać analizy dzieł sztuki oraz tekstów naukowych i materiałów źródłowych za pomocą odpowiednich narzędzi badawczych

K_U04 rozpoznawać i interpretować podstawowe problemy i zjawiska współczesności

Kompetencje społeczne

K_K01 jest gotów do podejmowania kształcenia przez całe życie

K_K07 przestrzega zasady tolerancji i ma poszanowanie dla różnic kulturowych

K_K08 docenia bogactwo kultury

K_K09 jest gotów do zrozumienia dziedzictwa kulturowego i różnorodności kulturowej

K_K10 jest gotów do świadomego uczestnictwa w życiu kulturalnym i społeczeństwie obywatelskim

Przygotowanie do zajęć, aktywność na zajęciach (ocena ciągła).

Egzamin będzie miał formę krótkiej rozmowy z prowadzącym na jeden z wybranych tematów poruszanych podczas zajęć

Na zajęciach dopuszczalne są dwie nieobecności.