Nauka o państwie i polityce 2102-L-D1NAPP
Wykład (WYK) Semestr zimowy 2025/26

HEYWOOD A., Politologia, Warszawa 2010, rozdz. 1,4,5,6,8.

(HEYWOOD A., Politics, Palgrave Macmillan, 2002)

RYSZKA F., Nauka o polityce, Warszawa 1984.

SZMULIK B., ŻMIGRODZKI M. (red.), Wprowadzenie do nauki o państwie i polityce, Lublin 2007, rozdz. 1 i 2.

WINCZOREK P., Wstęp do nauki o państwie, Warszawa 2005.

ZIELIŃSKI E., Nauka o państwie i polityce, Warszawa 2006.

CHMAJ M., ŻMIGRODZKI M., Wprowadzenie do teorii polityki, Lublin 1996, rozdz. 1 i 7.

Ryszka F., O pojęciu polityki, Warszawa 1992.

Błaszczyk A., Ewolucja państwa. Wybór tekstów, Warszawa 1997 (fragmenty: Arystoteles s. 91-98, Hobbes s. 139-150, Rousseau s. 171-176, Hegel s. 195-200, Gumplowicz s. 229-233, Bakunin s. 275-280, Jellinek s. 235-240, Engels s. 345- 352).

Baszkiewicz J., Myśl polityczna wieków średnich, Poznań 1998 (Geneza państwa).

Sulowski S., Jakubowski W., Historyczny rozwój państw, w: Wojtaszczyk K.A., Jakubowski W. (red.), Społeczeństwo i polityka, Warszawa 2007, s. 239-257.

Antoszewski A., Reżim polityczny, w: Jabłoński A., Sobkowiak L. (red.), Studia z teorii polityki , Wrocław 1998, tom I, s. 89-105(bez podrozdziałów Reżim konsensualny i westminsterski; Reżim parlamentarny i prezydencki).

Antoszewski A., Współczesne teorie demokracji, w: Jabłoński A., Sobkowiak L. (red.), Studia z teorii polityki, Wrocław 1998, tom II, s. 7-30.

Meny Y., Surel Y. (red.), Demokracja w obliczu populizmu, Warszawa 2007, s. 9-26.

Otto J.G., Przywódca polityczny elementem konstytutywnym reżimu politycznego, Toruń 2012, rozdział I.

Baszkiewicz J., Dylematy konstytucyjne państw, w: Wojtaszczyk K.A, Jakubowski W. (red.), Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, Warszawa 2007, rozdział XIV.

Schmitt C., Teologia polityczna i inne pisma, Warszawa 2000, (o pojęciu polityczności).

Weber M., Polityka jako zawód i powołanie, Kraków-Warszawa 1998, s. 55-110.

Tilly Ch., Rewolucja i rebelia, w: Szczupaczyński J. (oprac.), Władza i społeczeństwo, Warszawa 1995, tom I s. 234- 248.

Weber M., Typy panowania, w: Weber M., Społeczeństwo i gospodarka, Warszawa 2002, s. 158 – 227.

Otto J.G., Państwo i wojna w kauzalnym związku. Zoon politikon = homo militans, Warszawa 2023, rozdział I; 5.13.; 2.10.; 3.6.; 4.10; 5.10; 4.14.

Baszkiewicz J., Władza, Wrocław 1999. (Władza – s. 5-11).

Literatura uzupełniająca:

Otto J. G., Destrukcyjna charyzma Adolfa Hitlera, Warszawa 2006.

Czajowski A., Władza polityczna. Analiza pojęcia, w: Jabłoński A., Sobkowiak L. (red.), Studia z teorii polityki, Wrocław 1999, tom I.

Canovan M., Lud, Warszawa 2008, s. 82-110.

Schmitter P.C., Karl T.L., Czym jest demokracja… i czym nie jest, w: Szczupaczyński J. (oprac.), Władza i społeczeństwo, Warszawa 1995, tom I.

Bankowicz M., Zamach stanu. Studium teoretyczne, Kraków 2009.

Billig M., Banalny nacjonalizm, Kraków 2008.(Wstęp do wydania polskiego; Codzienne flagowanie ojczyzny)

Hasła (autor: J.G. Otto): Polityka; Polityka a administracja wg Webera; Dewolucja w: J. Itrich-Drabarek (red.), Encyklopedia administracji publicznej, Warszawa 2018. (na stronie encyklopediaap.uw.edu.pl.)

Hasło: Ustrój terytorialny państwa (autor: J.G. Otto) na stronie encyklopediaap.uw.edu.pl.

Otto J.G., Służba cywilna w europejskiej tradycji państwowości, „Studia Iuridica” 2022, tom. 92, s. 68-83.

Otto J.G., Istota apolityczna? Analiza pozycji, znaczenia i roli kobiety w reżimie totalitarnym. Czyli… być kobietą w III Rzeszy, w: Otto J.G. (red.), Kobiety w polityce, Warszawa 2019.

Otto J.G., Namysł nad samorządnością jako istotą reżimu demokratycznego, w: Itrich-Drabarek J., Otto J.G. (red.),Wybory Samorządowe - Samorządowe Wybory, Warszawa 2019.

Wiedza:

K_W01 – Student ma ogólną wiedzę o rozwoju, przedmiocie i funkcjach nauki o polityce oraz rozumie jej miejsce w obszarze nauk społecznych.

K_W02 – Student zna i rozumie rolę człowieka w państwie oraz ma wiedzę na temat relacji jednostki, społeczeństwa, narodu i państwa w wymiarze politycznym.

K_W05 – Student posiada wiedzę o zjawiskach występujących w demokratycznym państwie prawa oraz zna specyfikę myśli i kultury politycznej w perspektywie historycznej oraz współczesnej.

K_W06 – Student zna i rozumie różne koncepcje polityki, władzy politycznej i państwowej oraz ich legitymizacji.

UMIEJĘTNOŚCI

K_U01 – Student umie obserwować zjawiska polityczne oraz dostrzega i interpretuje wzajemne relacje oraz zależności między formą państwa, typem państwa, reżimem politycznym, formą rządów i ustrojem terytorialnym państwa.

K_U02 – Student potrafi formułować przyczyny i analizować przebieg wybranych zjawisk ze sfery polityki, w szczególności rewolucji, transformacji, zamachu stanu oraz przemian państwa narodowego szczególnie w obliczu globalizacji i integracji.

K_U03 – Student umie wykorzystać zdobytą wiedzę z zakresu nauk o polityce do analizowania i interpretowania zjawisk i procesów zachodzących w państwie.

K_U04 – Student potrafi wskazać i wyjaśniać zasady oraz wartości demokratycznego państwa prawa oraz dostrzec i naświetlić zagrożenia dla demokracji.

K_U06 – Student potrafi wskazać założenia wybranych koncepcji polityki oraz dostrzega relacje między polityką a zjawiskami i procesami historycznymi oraz społecznymi.

K_U09 – Student potrafi prezentować własne interpretacje zjawisk politycznych oraz posiada umiejętność konfrontowania swoich poglądów z poglądami innych studentów oraz różnych autorów i argumentowania stanowiska.

KOMPETENCJE

K_K03 – Student jest gotowy do identyfikowania i rozstrzygania dylematów związanych z byciem politykiem i urzędnikiem.

Oceną końcową z przedmiotu jest ocena uzyska z egzaminu (forma pisemna mieszana: część pytań testowych wielokrotnego wyboru + zadania do uzupełnienia + pytania typu prawda/fałsz).

Warunkiem dopuszczenia studenta do egzaminu jest uzyskanie zaliczenia z ćwiczeń.

ocena bdb: 100%-91%

ocena db plus: 81%-90%

ocena db: 71%-80%

ocena dst plus: 61%-70%

ocena dst: 50%-60%

Student, który wypracował na ćwiczeniach ocenę bdb jest zwolniony z egzaminu.

Zakres tematów w ramach wykładów:

1.Zajęcia wprowadzające. Istota przedmiotu.

Przedmiot i funkcje nauki o polityce. Rozwój myśli politycznej i nauki o polityce (rys historyczny). Politologia we współczesnym świecie oraz w Polsce. Metody badawcze w politologii. Omówienie literatury.

2. Geneza i istota państwa.

Koncepcje pochodzenia i istoty państwa w wybranych doktrynach starożytnych, średniowiecznych, nowożytnych i współczesnych.

3. Elementy definicji państwa.

Pojęcie państwa. Cechy państwa.

4. Forma państwa. Kontrowersje wokół pojęcia typ państwa.

Pojęcie formy państwa (trzy składniki). Forma rządów - modele i przykłady. Ustrój terytorialny państwa. Federalizm. Przykłady i charakterystyka państw unitarnych i federalnych. Konfederacje. Centralizacja i decentralizacja. Dekoncentracja. Dewolucja.

5. Reżim demokratyczny. Zagrożenia dla demokracji: populizm.

Pojęcie reżimu politycznego. Definicja demokracji. Demokracja według starożytnych. Tradycje demokratyczne. Charakterystyka reżimu demokratycznego. Pojęcie populizmu.

6. Reżimy niedemokratyczne.

Pojęcie autorytaryzmu i pojęcie totalitaryzmu. Reżim autorytarny oraz reżim totalitarny – cechy charakterystyczne, przykłady, podobieństwa i różnice. Przywództwo polityczne demokratyczne i niedemokratyczne. Reżimy hybrydowe.

7. Cele, zadania i funkcje państwa.

Pojęcie funkcji państwa. Systemowa typologia funkcji państwa. Przedmiotowa typologia funkcji państwa. Problem celu i przeznaczenia państwa z perspektywy wybranych orientacji doktrynalnych. Ewolucja poglądów na funkcje państwa.

8. Władza polityczna i państwowa.

Zjawisko władzy. Funkcje władzy. Pojęcie władzy politycznej i państwowej. Podziały i jedność władzy w państwie. Legitymizacja władzy. Koncepcje legitymizacji (D. Eastona, D. Beethama, M. Webera). Charyzma.

9. Zmiana w dziejach państwa.

Rewolucja. Reforma. Transformacja. Zamach stanu. Pucz. Rewolta.

10. Jednostka, społeczeństwo, naród, państwo i ich relacje w rozwoju historycznym.

Naród. Nacjonalizm. Charakter narodowy. Państwo a naród – wzajemne relacje. Prawa człowieka.

11.; 12. Podstawowe kategorie nauki o polityce - wybór.

Pojęcie polityki. Koncepcja polityczności według Carla Schmitta. Polityka jako zawód. Życie z polityki i dla polityki. Polityka jako powołanie. Etyka odpowiedzialności i etyka przekonań w polityce. Cechy dobrego polityka według Maxa Webera. Polityka a administracja w ujęciu Webera. Służba cywilna.

13. Państwo a wojna i pokój.

Pojęcie wojny. Wojna według Sun Tzu i wg Clausewitza. Wojny przedpaństwowe, państwowe i tzw. nowe wojny. Charakterystyka wojen współczesnych. Etyka wojny. Wojny sprawiedliwe. Państwo z wojny.

Wykład wspomagany multimedialnie, w sali