Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Psycholingwistyka

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2500-PL-PS-FO2-03 Kod Erasmus / ISCED: 14.4 / (0313) Psychologia
Nazwa przedmiotu: Psycholingwistyka
Jednostka: Wydział Psychologii
Grupy: Fakultety ogólnoakademickie
Psychologia Poznawcza
Punkty ECTS i inne: 4.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne
ogólnouniwersyteckie

Założenia (opisowo):

Język stanowi główne narzędzie w służbie umysłu.

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Wykład zapoznaje Studentów z podstawowymi pojęciami

i zagadnieniami, które stanowią przedmiot zainteresowania PSYCHOLINGWISTYKI. Ukazuje przejawy i rozwój kompetencji językowej i kompetencji komunikacyjnej człowieka.

Przytacza stare pytania dotyczące procesu przyswajania języka

w ontogenezie, przedstawia nowe dane empiryczne i kreśli nowe hipotezy wyjaśniające percepcję oraz tworzenie mowy.

Kurs obejmuje 30 godzin wykładu.

Pełny opis:

Celem wykładu jest zapoznanie Studentów z podstawowymi pojęciami i zagadnieniami psycholingwistyki, a także prześledzenie metod badawczych stosowanych w psycholingwistyce ogólnej i rozwojowej.

Wykład przytacza stare pytania dotyczące procesu przyswajania języka w ontogenezie, przedstawia nowe dane empiryczne i kreśli nowe hipotezy wyjaśniające percepcję oraz tworzenie mowy. Analizować będziemy przejawy i rozwój, a także zaburzenia kompetencji językowej i komunikacyjnej (pragmatycznej). Odwołamy się do biologicznych i socjalizacyjnych uwarunkowań tych dwu typów kompetencji oraz przybliżymy

tzw. wiedzę metajęzykową i wiedzę metapragmatyczną.

Analizując doniesienia z badań empirycznych, wiele uwagi poświęcimy problematyce dwujęzyczności.

Kurs obejmuje 30 godzin wykładu.

Wykład z PSYCHOLINGWISTYKI

Treści poszczególnych wykładów

Wykład 1. Cele i zadania psycholingwistyki ogólnej i rozwojowej

Czym zajmuje się psycholingwistyka?

Krótka historia psycholingwistyki na tle wcześniejszych badań

nad językiem.

Definicja języka i jego dwu podstawowych funkcji:

reprezentatywnej i komunikacyjnej.

Pojęcie kompetencji językowej i kompetencji komunikacyjnej.

Wykład 2. Język – podstawowe cechy naturalnego systemu językowego

Kompetencja językowa – podejście formalne.

Rozwój kompetencji językowej.

Teoria gramatyki osiowej M. Braine’a.

Gramatyka generatywno-transformacyjna, koncepcja LAD (Chomsky).

Wykład 3. Kompetencja językowa – teorie semantyczne

Pojęcie intencji semantycznej.

Uniwersalia poznawcze.

Rozwój struktur pojęciowych.

Wykład 4. Rozwój funkcji językowych w ontogenezie (orientacja pragmatyczna)

Teoria M.A.K. Halliday’a

-dziecięcy system językowy,

-okres przejściowy między specyficznym systemem językowym dziecięcym a systemem językowym dorosłych,

-podstawowe makrofunkcje języka dorosłych;

Układ referencyjny aktywności komunikacyjnej.

Podstawowe zdolności w obrębie kompetencji komunikacyjnej.

Wykład 5. Język jako biologicznie uwarunkowana właściwość gatunku Homo sapiens.

Język ludzki a „języki” zwierząt.

Poglądy na filogenezę języka.

Uniwersalna gramatyka. Uniwersalne pojęcia pierwotne. Rola symbolizacji.

Cechy różniące naturalny język ludzki od również naturalnych „języków” zwierzęcych.

Próby nauczania języka ludzkiego (migowego) szympansów i goryli.

Wykład 6. Neurofizjologiczne podłoże języka

Lokalizacja mózgowa funkcji językowych.

Ośrodki mowy, których uszkodzenie powoduje różne typy afazji.

Specjalizacja półkul mózgowych w funkcjach językowych.

Wykład 7. Tworzenie wypowiedzi i percepcja mowy

Aparat głosowy. Pojęcie fonemu. Modele tworzenia wypowiedzi.

Modele percepcji mowy. Kategorialna percepcja fonemu.

Związki między tworzeniem a percepcją wypowiedzi.

Wykład 8. Przyswajanie języka przez małe dziecko

Uniwersalne fazy rozwoju języka u małego dziecka.

Dowody na biologiczne uwarunkowania języka dziecka.

Społeczne uwarunkowania języka dziecka.

Wykład 9. Kompetencja komunikacyjna a kompetencja językowa: o wiedzy językowej człowieka

Pojęcie aktu mowy wyrażającego intencję mówiącego;

Klasyfikacja aktów mowy i warunki ich skuteczności.

Wykład 10. Dyskurs i jego analiza

Pojęcie dyskursu jako głównej formy przejawiania się kompetencji komunikacyjnej

Akty mowy a dyskurs. Dyskurs a tekst.

Rodzaje dyskursu.

Heurystyki dyskursu – zasada rzeczywistości i zasada kooperacji.

Wykład 11. Rozwój kompetencji dyskursywnej.

Rozwój kompetencji dyskursywnej dziecka – koncepcja Shugar.

Dyskurs działaniowy i dyskurs tematyczny.

Dyskurs konwersacyjny: struktura, reguły, społeczno-sytuacyjne uwarunkowania.

Wykład 12. Dyskurs narracyjny: światy fabuły

Kompetencja narracyjna i jej rozwój.

Narracja jako reprezentacja rzeczywistości (podstawowe struktury semantyczne w narracji dzieci i dorosłych).

Koncepcja linii i pola narracji wg Bokus.

Narracja jako przejaw kompetencji komunikacyjnej człowieka.

Wykład 13. Społeczno-kulturowe uwarunkowania języka. Hipoteza relatywizmu językowego Sapira-Whorfa

Kulturowe uwarunkowania dyskursu.

Społeczne aspekty posługiwania się językiem.

Kod ograniczony i kod rozwinięty. Kod formalny i kod swobodny.

Postawy wobec języków. Język stereotypów.

Hipoteza relatywizmu językowego Sapira-Whorfa.

Argumenty za- i przeciw tej hipotezie.

Badania wewnątrz- i międzyjęzykowe nad związkiem poznania i języka.

Wykład 14. Dwujęzyczność

Rodzaje dwujęzyczności. Wiek a dwujęzyczność.

Dwujęzyczność u dzieci. Submersja versus immersja.

Rola zdolności i motywacji w uczeniu się języka drugiego.

Modele porównujące przyswajanie języka pierwszego z uczeniem się języka drugiego.

Wykład 15. Komunikowanie językowe a niewerbalne

Uniwersalne i kulturowo specyficzne cechy komunikacji niewerbalnej.

Zachowania niewerbalne w dyskursie.

Porównanie komunikacji niewerbalnej z werbalną.

Efektywność komunikatów.

Literatura:

Berko Gleason, J. & Bernstein Ratner, N. (red.) (2005). Psycholingwistyka. Gdańsk: GWP (rozdział 8)

Bokus, B., Shugar, G.W. (red.) (2007). Psychologia języka dziecka. Osiągnięcia, nowe perspektywy. Gdańsk: GWP (s. 9-32)

Bokus, B. (red.) (2010). Studies in the Psychology of Language and Communication (In honor of Ida Kurcz). Warsaw: Matrix (chapter by E. Bialystok, pp. 183-190)

Kurcz. I. (2005). Psychologia języka i komunikacji (wyd. nowe). Warszawa: Scholar.

Kurcz, I. & Okuniewska, H. (red) (2011). Język jako przedmiot badań psychologicznych. Warszawa: Academica (wybrane rozdziały)

Inne:

Aitchison, J. (1991). Ssak, który mówi. Wstęp do psycholingwistyki. Warszawa: PWN.

Grabias, S. (1994). Język w zachowaniach społecznych. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Kurcz, I. (2000). Język i komunikacja. W: J.Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki (t.2: Psychologia ogólna, s. 231-274). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Shugar, G.W. (1995). Dyskurs dziecięcy. Rozwój w ramach struktur społecznych. Warszawa: Energeia.

Efekty kształcenia:

Poznanie siatki podstawowych terminów z zakresu psycholingwistyki, znajomość głównych kierunków badań nad językiem i procesami komunikowania się ludzi

Efekty kształcenia w zakresie wiedzy:

Student

-umie przedstawić relacje pomiędzy wymiarem syntaktycznym, semantycznym i pragmatycznym języka

-ma uporządkowaną wiedzę na temat kompetencji językowej

i kompetencji komunikacyjnej (jakie są ich składniki, jakie przejawy, jakie ograniczenia)

Efekty kształcenia w zakresie umiejętności:

Student

-potrafi ukazać związki języka z poznaniem i kulturą

-potrafi przytoczyć argumenty świadczące o wpływie dwujęzyczności na rozwój poznawczy

Efekty kształcenia w zakresie innych kompetencji:

Student

-rozumie potrzebę uczenia się przez całe życie (np. innych języków, w tym języka migowego)

- jest odpowiedzialny za słowo

Metody i kryteria oceniania:

ECTS: 4

Egzamin testowy

(40 pytań z czterema odpowiedziami do wyboru,

zawsze tylko jedna z odpowiedzi jest prawidłowa)

Próg zaliczenia: 60% poprawnych odpowiedzi

Skala ocen:

24-26 dst

27-29 dst+

30-32 db

33-35 db+

36-38 bdb

39-40 celująco

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2018/19" (zakończony)

Okres: 2019-02-16 - 2019-06-08
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin, 30 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Barbara Bokus
Prowadzący grup: Barbara Bokus
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Egzamin

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2019/20" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2020-02-17 - 2020-06-10
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: Barbara Bokus
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.