Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Gramatyczna, prozodyczna i komunikacyjna struktura wypowiedzi (morfologia i składnia)

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3007-LSA2GP Kod Erasmus / ISCED: 09.302 / (0232) Literatura i językoznawstwo
Nazwa przedmiotu: Gramatyczna, prozodyczna i komunikacyjna struktura wypowiedzi (morfologia i składnia)
Jednostka: Instytut Polonistyki Stosowanej
Grupy: Logopedia ogólna i kliniczna, specjalność logopedia szkolna i dydaktyka polonistyczna
Logopedia ogólna i kliniczna, specjalność logopedia szkolna i dydaktyka polonistyczna - 2 rok I st.
Punkty ECTS i inne: 10.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Celem zajęć jest zapoznanie słuchaczy z narzędziami analizy wypowiedzi rozumianej jako jednostka komunikacji językowej, zorganizowana znaczeniowo, formalnie (gramatycznie) i prozodycznie. Omawiane są podstawowe problemy morfologii (przede wszystkim fleksji kategorialnej) i składni. Kategorie morfologiczne są charakteryzowane m.in. ze względu na to, jak funkcjonują na poziomie składni. Słuchacze są przygotowywani do samodzielnej analizy zdania w ujęciu tradycyjnym oraz w ujęciach współczesnych (pojęcie składnika zdaniotwórczego, typy reguł, konotacja, akomodacja, referencja i predykacja, aktualizacja, modalność). Analiza składniowa zostanie wzbogacona o charakterystykę wzorców intonacyjnych wykorzystywanych w polszczyźnie jako narzędzie aktualizacji.

Pełny opis:

Zajęcia służą zdobyciu wiedzy niezbędnej do rozumienia zjawisk zachodzących na różnych poziomach języka i umożliwiających samodzielną analizę przykładów i studiowanie literatury przedmiotu.

Studenci powinni zdobyć umiejętność samodzielnej analizy tekstu: umieć zrekonstruować strukturę zdania, jego konieczne składniki i ich formalizację (konotacja, akomodacja), odróżniać jednostki komunikacji językowej (wypowiedź) od zdania – jednostki języka; rozpoznawać użycia referencjalne i predykatywne grup nominalnych. Powinni również umieć przeprowadzić analizę formy wyrazowej, dostrzegać uwarunkowane morfologicznie procesy fonologiczne, określać wartości kategorii gramatycznych, nazywać części mowy wg jednolitych kryteriów, a także rozumieć problemy dyskusyjne składni i morfologii.

1. Wyraz jako obiekt gramatyki: charakterystyka fonologiczna, gramatyczna, semantyczna. Wyraz tekstowy – wyraz gramatyczny – wyraz słownikowy. Jednostki analizy morfologicznej. Proporcja jako zasada delimitacji jednostek znaczących.

2. Przedmiot i zakres słowotwórstwa. Kategorie słowotwórcze. Kryteria oceny poprawności słowotwórczej derywatów.

3. Budowa formy wyrazowej: temat fleksyjny + wykładniki funkcji gramatycznych. Typy wykładników gramatycznych. Charakterystyka tematu fleksyjnego: temat podstawowy i tematy alternacyjne; typy alternacji; supletywizm. Opozycja fleksyjna i neutralizacja opozycji. Synkretyzm form gramatycznych.

4. Kategoria gramatyczna. Wartość kategorii. Typy kategorii: fleksyjne i słownikowe. Problem znaczenia gramatycznego (kategorie nominatywne i tekstowe). Składniowa charakterystyka kategorii.

5. Przegląd kategorii werbalnych: tryb, czas, osoba. Problem aspektu i strony.

6. Liczba jako kategoria fleksyjna i jako kategoria klasyfikująca. Rodzaj jako kategoria fleksyjna i jako kategoria klasyfikująca. Klasyfikacje rodzajowe rzeczownika.

7. Przegląd kategorii imiennych: przypadek. Problem deprecjatywności. Problem stopnia.

8. Gramatyczna klasyfikacja leksemów a podział na części mowy. Podział tradycyjny: pytanie o kryteria. Przykłady klasyfikacji semantycznej (T. Milewski), fleksyjnej (Z. Saloni), składniowej (R. Laskowski, H. Wróbel).

9. Jak klasyfikować leksemy nieodmienne?

10. Odmiana rzeczownika. Klasy deklinacyjne. Osobliwości w odmianie.

11. Odmiana czasownika. Próby systematyzacji. Budowa tematów czasownikowych.

12. Miejsce fleksji wśród dyscyplin gramatycznych. Polszczyzna jako język fleksyjny.

13. Fleksja w służbie składni. Składnia pojęć a składnia wyrażeń. Wykładniki kategorii składniowo uzależniających jako wykładniki związków składniowych. Typy związków składniowych. Typy pozycji składniowych. Typy reguł składniowych.

14. Zdanie – wypowiedzenie – wypowiedź. Pojęcie formy finitywnej. Segmentacja zdania a segmentacja wypowiedzi. Metody synchronicznych badań składniowych. Narzędzia segmentacji wypowiedzi: szyk, intonacja, akcent.

15. Struktura wypowiedzi. Charakterystyka tematu wypowiedzi. Temat a wyrażenie tematyczne. Problem referencji. Gramatyczne i leksykalne wykładniki aktualizacji temporalnej. Charakterystyka modalnych typów wypowiedzi. Podstawowe wzorce intonacyjne wypowiedzi. Prozodia jako środek aktualizacji. Komentarze wartościujące jako element struktury wypowiedzi.

16. Struktura zdania. Własności konotacyjne leksemów. Formalne i semantyczne typy orzeczeń. Typy pozycji przyorzeczeniowych. Sposoby ich realizacji. Składniki niekonotowane przez orzeczenia.

17. Problem zdania minimalnego. Pojęcie schematu składniowego. Przegląd podstawowych schematów zdaniowych.

18. Konotacja a akomodacja. Typy akomodacji. Sposoby zapisu. Problemy dyskusyjne.

19. Struktury semantycznie złożone. Struktury formalnie proste: typy grup składniowych.

20. Granice struktur formalnie złożonych. Parataksa i hipotaksa. Typy zdań złożonych podrzędnie: opis Klemensiewiczowski, propozycja K. Polańskiego. Typologia ze względu na element zdaniotwórczy (a), typ wykładnika zespolenia (b), typ relacji semantycznej (c).

21. Charakterystyka podstawowych typów relacji semantycznych. Podstawowe relacje z orzeczeniem. Podstawowe relacje między faktami. Cechy obiektów i cechy czynności. Intensyfikacja i jej wykładniki.

Literatura:

J.L. Austin, 1962, How to do things with words, [w:] tegoż, Mówienie i poznawanie, Warszawa 1993.

Bańko M., 2002, Wykłady z polskiej fleksji, Warszawa.

Bogusławski A., 1976, O zasadach rejestracji jednostek języka, „Poradnik Językowy” 8.

Bogusławski A., 1983, Słowo o zdaniu i tekście, [w:] T. Dobrzyńska, E. Janus, Tekst i zdanie, Wrocław, s. 7-31.

Buttler D., 1976, Innowacje składniowe współczesnej polszczyzny, Warszawa.

Buttler D., H. Kurkowska, H. Satkiewicz, 1971, Kultura języka polskiego, Warszawa, cz. III: Odmiana wyrazów.

Chojak J., 2006, Myśląc o mówieniu, [w:] tejże Semantyka i składnia czasowników oznaczających reakcje słowne, Warszawa, s. 7-32.

Derwojedowa M., 1995, Czy polszczyzna ma szyk swobodny?, „Poradnik Językowy” 5/6.

Duszak A., 1986, Niektóre uwarunkowania semantyczne szyku wyrazów w polskim zdaniu, „Polonica” XXII, 59-74.

Dukiewicz L., 1978, Intonacja wypowiedzi polskich, Wrocław.

Gołąb Z., 1967, Próba klasyfikacji syntaktycznej czasowników polskich (na zasadzie konotacji), „Biuletyn PTJ” XXV, s. 1-43.

Grochowski M., 1984, Składnia wyrażeń polipredykatywnych (zarys problematyki), [w:] GWJP .

Grochowski M., 1997, Wyrażenia funkcyjne. Studium leksykograficzne, Kraków.

Grzegorczykowa R., 1993, Kategorie gramatyczne, [w:] EKP XXw – WJP, 445-458.

GWJP 1998: Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, pod red. R. Grzegorczykowej, R. Laskowskiego, H. Wróbla, Warszawa.

Grzegorczykowa R., 1993, Wykłady z polskiej składni, Warszawa.

Heinz A., 1961, Fleksja a derywacja, „Język Polski” 41, s. 343-354.

Huszcza R., 1980, Tematyczno-rematyczna struktura zdania w języku polskim, „Polonica” VI.

Karolak St., 2002, Podstawowe struktury składniowe języka polskiego, Warszawa.

Klemensiewicz Z., 1961, Zarys składni polskiej, Warszawa (wyd. 3).

Kuryłowicz J., 1948, Podstawowe struktury języka: grupa i zdanie, [w:] tegoż, Studia językoznawcze, Warszawa 1971.

Saloni Z., Świdziński M., Składnia współczesnego języka polskiego, Warszawa 1998 (wyd. IV)

Klebanowska B., 1987, Kategorie gramatyczne w GWJP, Studia gramatyczne VIII.

Mańczak W., 1956, Ile jest rodzajów w języku polskim?, „Język Polski” 36, s. 116-121.

Saloni Z., 1974, Klasyfikacja gramatyczna leksemów polskich, [w:] „Język Polski” 54, s. 3-13, 93-101.

Saloni Z., 2000, Wstęp do koniugacji polskiej, Olsztyn.

Szumska D., 1998, Atrybucja a predykacja, [w:] J. Bartmiński, B. Boniecka, (red.), Tekst. Problemy teoretyczne, Lublin, s. 99-108.

Tokarski J., 1978 (2001), Fleksja polska, Warszawa.

Wróbel H., 2001, Gramatyka języka polskiego, Kraków.

Wajszczuk J., Spójnik jako zobowiązanie, [w:] T. Dobrzyńska (red.), Teoria tekstu, Wrocław, s. 117-137.

Zaron Z., 2001, Jeszcze o kategorii rodzaju. Podstawy charakterystyki gramatycznej [w:] Nie bez znaczenia, Białystok.

Zaron Z.,2000, 2001, 2002, Właściwości semantyczne polskich orzeczeń. Preparacje składniowe, „Prace Filologiczne” XLV – XLVII.

Zaron Z. J. Chojak, 2005, Wyznaczniki tematu wypowiedzi, „Polonica” XXIV-XXV, s. 21-32.

Chojak J., Z.Zaron, 2005, Wyznaczniki aktualizacji zdarzenia, „Polonica” XXIV-XXV, s. 33-44.

Efekty uczenia się:

Student, który zaliczył przedmiot:

(WIEDZA)

- ma uporządkowaną wiedzę o morfonologicznej i gramatycznej strukturze słowa i o kategoriach gramatycznych współczesnej polszczyzny;

- ma podstawową uporządkowaną wiedzę o semantycznej, gramatycznej i prozodycznej strukturze wypowiedzi: jej składnikach, związkach między nimi (zgoda, rząd), typach zależności (równorzędność, podrzędność, inkluzja), typach zdań,

- wie, które realizacje systemu są poprawne, które błędne, a które są przejawem zaburzeń mowy;

- zna oparte na różnych kryteriach systemy klasyfikacji leksemów na części mowy;

(UMIEJĘTNOŚCI)

- umie dokonać analizy i oceny neologizmów słowotwórczych;

- umie dokonać analizy i oceny formy wyrazowej, określać wartości kategorii gramatycznych, rozpoznawać i identyfikować warianty oraz odróżniać je od form błędnych i form występujących w zaburzeniach;

- umie określać części mowy wg jednolitych kryteriów;

- rozumie problemy dyskusyjne morfologii i umie je zaprezentować;

- umie rozpoznać i opisać różne typy zależności składniowych w zdaniu;

- umie przeprowadzić samodzielną analizę tekstu zarówno w ujęciu tradycyjnym (Z. Klemensiewicza), jak i w ujęciach współczesnych, uwzględniających binarność znaku językowego (treść-forma);

- umie wykryć strukturę zdania, jego konieczne składniki i ich formalizację (konotacja, akomodacja).

Metody i kryteria oceniania:

Bieżąca kontrola obecności i przygotowania do zajęć (tzw. wejściówki, sprawdzające opanowanie materiału z poprzednich zajęć), kolokwia śródsemestralne i międzysemestralne. Przedmiot kończy się egzaminem pisemnym, obejmującym zagadnienia z ćwiczeń i wykładu.

Praktyki zawodowe:

nie dotyczy

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2018/19" (zakończony)

Okres: 2018-10-01 - 2019-06-08
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 60 godzin, 30 miejsc więcej informacji
Wykład, 60 godzin, 30 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Katarzyna Dróżdż-Łuszczyk, Dorota Kruk, Marzena Stępień, Zofia Zaron
Prowadzący grup: Jolanta Chojak, Katarzyna Dróżdż-Łuszczyk, Dorota Kruk
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Uwagi:

Nie ma możliwości eksternistycznego zaliczenia zajęć. Zaliczenie gramatyki opisowej języka polskiego na kierunku filologia polska nie zwalnia z zajęć, ani nie może być podstawą do przepisania oceny.

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2019/20" (w trakcie)

Okres: 2019-10-01 - 2020-06-10
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 60 godzin, 30 miejsc więcej informacji
Wykład, 60 godzin, 30 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Jolanta Chojak, Katarzyna Dróżdż-Łuszczyk, Dorota Kruk, Marta Piasecka, Marzena Stępień
Prowadzący grup: Jolanta Chojak, Katarzyna Dróżdż-Łuszczyk, Dorota Kruk
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Uwagi:

Nie ma możliwości eksternistycznego zaliczenia zajęć. Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze (dwie na wykładzie i dwie na ćwiczeniach). Zaliczenie gramatyki opisowej języka polskiego na kierunku filologia polska nie zwalnia z zajęć, ani nie może być podstawą do przepisania oceny.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.