Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Rosja - ZSRR - Federacja Rosyjska (XX-XXI w.) (blok: Historia Rosji)

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3104-WH15HRTR1-OG Kod Erasmus / ISCED: 08.3 / (0222) Historia i archeologia
Nazwa przedmiotu: Rosja - ZSRR - Federacja Rosyjska (XX-XXI w.) (blok: Historia Rosji)
Jednostka: Instytut Historyczny
Grupy: BLOK "Historia Rosji", studia II stopnia, magisterskie (program od 2016)
Przedmioty ogólnouniwersyteckie humanistyczne
Przedmioty ogólnouniwersyteckie Instytutu Historycznego
Przedmioty ogólnouniwersyteckie na Uniwersytecie Warszawskim
Wykłady historyczne
Punkty ECTS i inne: 2.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne
ogólnouniwersyteckie

Założenia (opisowo):

Student powinien posiadać podstawową wiedzę zakresu historii świata i Europy w w XIX i XX w.

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Przedmiotem wykładu będą dzieje Cesarstwa Rosyjskiego, Rosji bolszewickiej, Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich, a następnie Federacji Rosyjskiej w ciągu XX w., do czasów współczesnych. Wykład obejmie podstawowe problemy historii politycznej z elementami historii ustroju, gospodarczej i społecznej.

Pełny opis:

Przedmiotem wykładu będą dzieje Cesarstwa Rosyjskiego, Rosji bolszewickiej, Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich, a następnie Federacji Rosyjskiej w ciągu XX w., do czasów współczesnych. Wykład obejmie, zatem analizę sytuacji Rosji u progu XX w., przebieg i konsekwencje wojny rosyjsko – japońskiej oraz rewolucji 1905 r. Omówione zostaną: udział Rosji w I wojnie światowej, a następnie geneza i przebieg rewolucji 1917 roku w Rosji i wojny domowej. Dużo uwagi poświęcone zostanie początkom i organizacji państwa bolszewickiego w latach 1918 – 1923, okolicznościom dojścia do władzy Józefa Stalina, działalności organów bezpieczeństwa oraz polityce wewnętrznej ZSRS, w tym kolektywizacji i forsownej industrializacji oraz „Wielkiej czystce” lat 1937 – 1939. Obszernie omówiona zostanie także polityka zagraniczna ZSRS i Międzynarodówki Komunistycznej (Kominternu), oraz geneza wybuchu II wojny światowej, a następnie przebieg wojny niemiecko - sowieckiej. Przedmiotem analizy będzie następnie sytuacja wewnętrzna w ZSRS po zakończeniu wojny, geneza i skutki „zimnej wojny”, ewolucja systemu politycznego po śmierci Stalina. Historia ZSRS w latach 60-tych i 70-tych przedstawiona zostanie na tle sytuacji międzynarodowej z uwzględnieniem sytuacji wewnętrznej w bloku komunistycznym i ewolucji „zimnej wojny” z Zachodem. Dużo uwagi poświęcone zostanie ekonomicznym, politycznym i społecznym przyczynom upadku ZSRS od połowy lat 80-tych do 1991 roku. Ostatnie 2 wykłady dotyczyć będą głównych problemów ekonomicznych, społecznych i politycznych współczesnej Rosji, a także jej polityki zagranicznej w latach 1991 – 2015.

Zakres tematów:

1. Rosja w pierwszych latach XX w.

Sytuacja społeczna, ekonomiczna i demograficzna Rosji u progu XX w., mapa polityczna przedwojennej Rosji; przyczyny, przebieg i konsekwencje wojny rosyjsko – japońskiej (1904 – 1905) i rewolucji 1905 r. Reformy Piotra Stołypina, powstanie Ententy. Polityka wewnętrzna i zagraniczna caratu w ostatnich latach przed I wojną św.

2. Rosja w czasie I wojny światowej

Przebieg działań militarnych i ich konsekwencje; sytuacja gospodarcza i społeczna Rosji w czasie wojny; wybuch rewolucji lutowej.

3. Rewolucja październikowa i powstanie państwa bolszewików (1917- 1921)

Przyczyny i przebieg rewolucji październikowej, program polityczny i taktyka RKP (b). Powstanie i organizacja państwa bolszewickiego. Polityka gospodarcza, społeczna i zagraniczna partii bolszewickiej. Czerwony terror: jego przyczyny i konsekwencje.

4. Wojna domowa w Rosji (1918 – 1921)

Pokój brzeski, przebieg wojny domowej w Rosji, wojna z Polską; sytuacja społeczna i polityczna Rosji sowieckiej w okresie wojny domowej: komunizm, wojenny, bunty chłopskie.

5. Od Lenina do Stalina: Rosja bolszewicka i Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich w latach 1922 – 1928

Nowaja Ekonomiczeskaja Politika, polityka zagraniczna – stosunek do sytuacji w Niemczech i w Polsce; Śmierć W. I. Lenina, sukcesja władzy: przejęcie władzy przez J. W. Stalina, rozprawa z opozycją. Główne problemy polityczne i gospodarcze Rosji w latach 1924 – 1928; rozpoczęcie kolektywizacji, ogłoszenie plan 5-cioletniego.

6. Budowa potęgi (1929 – 1939)

ZSRS wobec Wielkiego kryzysu” na Zachodzie, intensywna industrializacja, wprowadzenie „stalinowskiej” konstytucji 1936; powstanie systemu GUŁAG-ów, kult J. Stalina, rozbudowa armii, plany ataku na Zachód; wielka czystka: przyczyny, przebieg skutki.

7. Geneza i przebieg wojny niemiecko – sowieckiej (1939 – 1945)

ZSRS wobec perspektywy wojny, stan Armii Czerwonej, sytuacja polityczna na Dalekim Wschodzie, układ Ribbentrop – Mołotow, agresja na Polskę i Finlandię. Stosunki niemiecko – sowieckie, konsekwencje klęski Francji, polityka sowiecka wobec Niemiec i Europy wiosną 1941 r. Agresja niemiecka na ZSRS i jej skutki, obrona Moskwy; powstanie Wielkiej Koalicji i jej funkcjonowanie; nieudana próba ofensywy wiosennej Armii Czerwonej, atak niemiecki na Kaukaz i Stalingrad, kapitulacja 6 armii feldmarszałka Paulusa pod Stalingradem; bitwa pod Kurskiem i dalsza ofensywa sowiecka na Zachód; cele polityki sowieckiej w drugiej fazie wojny; operacja „Bagration”, zajęcie Bałkanów i części ziem polskich; główne kierunki polityki sowieckiej w II fazie wojny.

8. Umacnianie imperium i zimna wojna (1945 – 1953)

Konferencja w Poczdamie, sytuacja ZSRS po zakończeniu wojny, cele polityczne J. Stalina, zapadanie „żelaznej kurtyny”. Zimna wojna: blokada Berlina, powstanie RFN, walka o pokój, wybuch wojny w Korei. Sytuacja wewnętrzna ZSRS, czystka antysemicka, wzmożenie terroru, przygotowania do wojny.

9. Odwilż (1953 – 1958)

Śmierć J. Stalina: okoliczności i konsekwencje, walka o sukcesję; Odprężenie na arenie międzynarodowej. Zmiany w polityce wewnętrznej, ograniczenie terroru. Interwencja zbrojna na Węgrzech i jej konsekwencje, przełom w październikowy w Polsce i stosunki w obozie komunistycznym, w tym zwłaszcza z Chińską Republiką Ludową.

10. Od odprężenia do globalnej konfrontacji (1958 – 1968)

Zmiany w polityce wewnętrznej, częściowa destalinizacja (XXII Zjazd KPZR 1961 r.); polityka gospodarcza Nikity Chruszczowa, narastanie konfliktu z Zachodem (kryzysy: berliński, kubański), konflikt z Chińską Republiką Ludową. Przejęcie władzy przez Leonida Breżniewa, interwencja w Czechosłowacji i doktryna Breżniewa o ograniczonej suwerenności państw satelickich.

11. Era stabilizacji i odprężenia (1969 – 1979)

Polityka zagraniczna i wewnętrzna ery breżniewowskiej; Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie jej ustalenia i konsekwencje; działalność dysydentów; wyścig zbrojeń: przebieg i konsekwencje. Interwencja ZSRS w Afganistanie i jej konsekwencje.

12. Schyłkowe lata ZSRS (1980 – 1991)

Reakcja władz ZSRS na powstanie „Solidarności” w Polsce; sytuacja gospodarcza i społeczna w ZSRS w latach 80-tych. Okoliczności dojścia do władzy Michaiła Gorbaczowa, katastrofa w Czarnobylu; pieriestrojka: założenia i realizacja; przebieg rozkładu imperium.

13. Federacja Rosyjska w pierwszych latach samodzielnego istnienia (1991 – 1999)

Powstanie i ustrój Federacji Rosyjskiej; jej polityka wewnętrzna i zagraniczna w pierwszych latach rządów B. Jelcyna; powstanie Wspólnoty Niepodległych Państw. I wojna czeczeńska i jej konsekwencje.

14. Rosja Władimira Putina 2000 – 2015: przegląd najważniejszych problemów

15. Podsumowanie: test sprawdzający

Metody dydaktyczne:

Wykład z elementami dyskusji.

Literatura:

Baberowski Jörg „Stalin. Terror absolutny”, Warszawa 2014;

Bosiacki Adam, Izdebski Hubert „Konstytucjonalizm rosyjski. Historia i współczesność”, Kraków 2013;

Bryc Agnieszka „Rosja w XXI w. Gracz światowy czy koniec gry”, wyd. 2, Warszawa 2009;

Bryc Agnieszka „Cele polityki zagranicznej Federacji Rosyjskiej”, Toruń 2007;

Conquest Robert „Stalin”, Warszawa 1996, 2000;

Conquest Robert „Wielki terror”, Warszawa 1997;

Dębski Sławomir „Między Belinem a Moskwą. Stosunki niemiecko – sowieckie 1939 – 1941”, Warszawa 2007;

Figes Orlando „Tragedia narodu: rewolucja rosyjska 1891 - 1924”, Warszawa 2009;

Heller Michaił, Niekricz Alekasndr, „Utopia u władzy: historia Związku Sowieckiego”, t. 1, 2, Poznań 2016;

Jach Anna „Rosja 1991 – 1993. Walka o kształt ustrojowy państwa”, Kraków 2011;

Khlevniuk Oleg „Stalin. Nowa biografia”, Kraków 2016;

Kołakowski Leszek „Główne nurty marksizmu”, t. 2 – 3, Warszawa 2009 (lub wcześniejsze wydania);

Lipatow Aleksandr „Rosja dzisiejsza. Między przeszłością a teraźniejszością”, Toruń 2007;

Marples David R. „Historia ZSRR od rewolucji do rozpadu”, Wrocław 2006;

Mastny Vojtech „Stalin i zimna wojna. Sowieckie poczucie zagrożenia”, Warszawa 2006;

Miedwiediew Roj „Chruszczow: biografia polityczna”, Warszawa 1990;

Mawdsley Evan „Wojna domowa w Rosji 1917 – 1920”, Warszawa 2010;

Mawdsley Evan „Wojna nazistowsko – sowiecka 1941 – 1945”, Kraków 2009;

Montefiore Sebag „Stalin: dwór czerwonego cara”, Warszawa 2004, 2009;

Musiał Bogdan „Na zachód po trupie Polski”, Warszawa 2009;

Pichoja Rudolf „Historia władzy w Związku Radzieckim 1945 – 1991”, Warszawa 2011;

Pipes Richard „Rewolucja rosyjska”, Warszawa 2006;

Pipes Richard „Rosja bolszewików”, Warszawa 2005;

Schlögel Karl „Terror i marzenie. Moskwa 1937”, Poznań 2012;

Smaga Józef „Rosja w 20 stuleciu”, Kraków 2001, 2002;

Taubman William „Chruszczow. Człowiek i epoka”, Warszawa 2012;

Wieczorkiewicz Paweł P. „Łańcuch śmierci: czystka w Armii Czerwonej 1937 – 1939”, Warszawa 2001;

Zieliński Eugeniusz „System konstytucyjny Federacji Rosyjskiej”, Warszawa 2005;

Zubok Władisław M. „Zimna wojna zza kulis Kremla. Od Stalina do Chruszczowa”, Warszawa 1999;

Efekty uczenia się:

Po zaliczeniu przedmiotu wykładu student:

– zna i rozumie podstawowe problemy historii Rosji i Związku Sowieckiego w XX i XXI wieku

- potrafi wyjaśnić przyczyny i skutki podstawowych wydarzeń z zakresu historii Rosji i ZSRS w XX i XXI w.,

– rozpoznaje podstawowe problemy badawcze i interpretacyjne dziejów Rosji i ZSRS w XX i XX w.

- rozpoznaje i potrafi ocenić głównych polityków rosyjskich i sowieckich omawianego okresu.

Metody i kryteria oceniania:

Podstawą oceny jest udział w wykładzie (maximum 2 nieobecności) i zaliczenie pisemnego kolokwium końcowego, które dotyczyć będzie podstawowych problemów poruszonych w trakcie wykładu.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2018/19" (zakończony)

Okres: 2018-10-01 - 2019-01-25
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin, 35 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Katarzyna Błachowska
Prowadzący grup: Tadeusz Rutkowski
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.