Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Psychoanaliza. Gender. Demokracja

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3402-01PGD Kod Erasmus / ISCED: 14.0 / (0310) Nauki społeczne i psychologiczne
Nazwa przedmiotu: Psychoanaliza. Gender. Demokracja
Jednostka: Instytut Stosowanych Nauk Społecznych
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 0 LUB 2.00 (w zależności od programu)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne
ogólnouniwersyteckie

Założenia (opisowo):

Zakłada się, że studenci posiadają wstępną wiedzę na temat współczesnych ruchów feministycznych i koncepcji, znają genealogię pojęcia gender i jego specyficzne znaczenie. Posiadają też wstępną wiedzę z dziedziny teorii demokracji.

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

W trakcie zajęć będą dyskutowane zagadnienia dotyczące związków między tradycją psychoanalityczną, poststrukturalizmem a gender studies oraz wyrosłych na bazie tych ostatnich koncepcji politycznych.

Na przykładzie wybranych tekstów prześledzimy narodziny nowego pojęcia podmiotu w tekstach Sigmunda Freuda i Jacquesa Lacana, których koncepcje psychoanalityczne odznaczyły się szerokim wpływem w obszarze nauk o polityce.

Następnie przejdziemy do omówienia wybranych tekstów z tradycji myśli feministycznej (Donny Haraway, Judith Butler, Rosi Braidotti), wykazujących jawne i ukryte inspiracje tradycją psychoanalityczną, jak i podkreślając całkiem nowe elementy, wykraczające poza tę tradycję, szczególnie ku kontekstom transhumanistycznym.

W trzeciej części zajęć zastanowimy się nad teoriami politycznymi, w których kładzie się nacisk na rożne formy krytyki nowoczesnych koncepcji państwa, analizę przemian podmiotowości politycznej oraz nowe formy demokracji wyrosłe na gruncie tychże analiz.

Pełny opis:

W trakcie zajęć będą dyskutowane zagadnienia dotyczące związków między tradycją psychoanalityczną, poststrukturalistyczną oraz gender studies oraz wyrosłymi na bazie tych związków koncepcjami politycznymi, dotyczącymi różnych postaci nowoczesnego państwa demokratycznego i jego przemian.

Psychoanalityczna koncepcja różnicy seksualnej Sigmunda Freuda i jego następcy Jacquesa Lacana była często krytykowana przez przedstawicielki feminizmu, które zarzucały jej patriarchalizm i wynikającą stąd degradację kobiecej seksualności i płci. Była to jednak krytyka dość jednostronna, gdyż równocześnie autor „Totemu i tabu” jako pierwszy zwrócił uwagę na kluczowe znaczenie tożsamości płciowej w ukształtowaniu się tożsamości jednostkowej w ogóle. Przede wszystkim jednak w swojej koncepcji płci jako pierwszy zaczął uwzględniać wpływ otoczenia kulturowo-społecznego na różne formy ludzkiej tożsamości płciowej.

W tym sensie można go uznać za prekursora późniejszych studiów nad kategorią gender, które rozwinęły się później w ramach tradycji myśli feministycznej. Ten ścisły związek można wykazać jeśli bliżej przyjrzymy się wybranym tekstom czołowych przedstawicielek myśli feministycznej (Donny Haraway, Judith Butler, Rosi Braidotti).

Dlatego też głównym wątkiem niniejszych zajęć uczynimy problem podmiotowości w dyskusji pomiędzy psychoanalitykami a feminizmem oraz jego poststruktralistyczną reinterpretację, której polityczne implikacje najpełniej wyraża dzieło Gillesa Deleuze’a i Felixa Guattari’ego pt. „Anty-Edyp. Kapitalizm i schizofrenia 1”, w którym tradycyjne podziały psychoanalizy oparte na strukturalnych, substancjalnych i transcendentnych pojęciach nieświadomego i kompleksu Edypa, zostają twórczo przetworzone w kierunku immanentnej ontologii i pragmatycznej koncepcji maszyn pragnienia.

Po omówieniu koncepcji Freuda i Lacana, kolejne zajęcia zostaną poświęcone właśnie postpsychoanalitycznym wątkom teorii feministycznych oraz poststrukturalistycznej krytyce psychoanalizy (Michel Foucault, Gilles Deleuze, Felix Guattari), by w ostatniej fazie kulminować analizą koncepcji politycznych stanowiących z jednej strony podjęcie tez psychoanalityków (Slavoj Zizek, Yannis Stavrakakis), z drugiej zaś ich krytykę (Gilles Deleuze i Felix Guattari, Antonio Negri i Michael Hardt). Wszystkie one stanowią odpowiedź na kwestię kryzysu zachodnich reżimów politycznych i próbę zdefiniowania polityki na nowo. Centralnym punktem tej krytyki jest kwestia podmiotowości – narzędzie i stawka wszelkiej polityki, wobec której różnica seksualna stanowi typ idealny. Stawką wszelkiej polityki jest więc walka o tożsamość, również seksualną, nie chodzi tu jednak o jakąkolwiek restytucję tradycji transcendentnej podmiotowości znanej z klasycznej myśli europejskiej, ale coś zgoła innego – twórcza praca pragnienia, nowe formy podmiotowości, nadchodząca wspólnota braci.

Literatura:

Sigmund Freud, Psychologia nieświadomości

Jacques Lacan, Ecrits, Paris 1966 (wzgl. angielski przekład)

Jacques Lacan, Funkcja i pole mówienia i mowy w psychoanalizie

Michel Foucault, Wola wiedzy, w: Historia seksualności

Gilles Deleuze i Felix Guattari Anty-Edyp. Kapitalizm i schizofrenia t. 1.

Felix Guattari, Psychoanalysis and Transversality

Rosi Braidotti, Po człowieku

Judith Butler, Uwikłani w płeć

Donna Haraway, Manifest cyborgów

Slavoj Zizek, Przekleństwo fantazji

Yannis Stavrakakis,

Ernesto Laclau i Chantall Mouffe, Hegemonia i socjalistyczna strategia

Michael Hardt i Antonio Negri, Rzecz-pospolita

Efekty uczenia się:

Studenci powinni

- uzyskać wiedzę na temat podstawowych założeń psychoanalizy Freuda, i J.Lacana odnośnie ludzkiej podmiotowości oraz powiązane z nimi koncepcje feministyczne i poststrukturalistyczne dotyczące polityki.

- nauczyć się odpowiednio problematyzować i interpretować omawiane teksty

- nauczyć się modelu lektury krytycznej, w której uwagę zwraca się na słabości w argumentacji, problematyczne miejsca w tekstach omawianych autorów

Metody i kryteria oceniania:

Kluczowe znaczenie będzie miał udział w dyskusjach uczestników zajęć.. Zalicza się do tego przygotowanie wprowadzeń do omawianych tekstów, umiejętna problematyzacja materiału, przedstawianie spójnej argumentacji, własne propozycje interpretacyjne. Uczestnicy przedstawią krótki esej, zazwyczaj merytorycznie wiążący się z problematyką omawianą na konwersatorium

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/20" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-27
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin, 20 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Bartłomiej Błesznowski
Prowadzący grup: Bartłomiej Błesznowski
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Ćwiczenia - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.