Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

SEMBAD: Jak zarządzamy pieniędzmi? Decyzje finansowe w gospodarstwach domowych i społeczne nierówności.

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3502-SEMBAD52 Kod Erasmus / ISCED: 14.2 / (0314) Socjologia i kulturoznawstwo
Nazwa przedmiotu: SEMBAD: Jak zarządzamy pieniędzmi? Decyzje finansowe w gospodarstwach domowych i społeczne nierówności.
Jednostka: Instytut Socjologii
Grupy: Seminaria badawcze
Punkty ECTS i inne: 8.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne

Założenia (opisowo):

Oczekujemy znajomości języka angielskiego w stopniu umożliwiającym interpretację tekstu naukowego napisanego w tym języku, oraz gotowości do pracy zespołowej i realizacji badań terenowych.

Skrócony opis:

Celem badań, jakie zaplanują i przeprowadzą uczestnicy jest rekonstrukcja wzorów decyzji finansowych w gospodarstwach domowych rozmaicie ulokowanych w strukturze społecznej, oraz identyfikacja kontekstów i czynników kształtujących te decyzje. Szczególną uwagę zwrócimy na konsekwencje poziomu dochodów i zamożności (lub ubóstwa), kulturowo zdeterminowane wzory konsumpcji, konsekwencje podziału ról w gospodarstwach (w tym ról związanych z płcią), model rodziny i strukturę sankcji obejmujących decyzje finansowe, oraz kompetencje poznawcze i związane z nimi „tryby decyzyjne” stosowane przez poszczególnych członków gospodarstw domowych. Teoretycznym punktem odniesienia dla badań i analizy będą socjologiczne aspekty tzw. ekonomii behawioralnej. Warunkiem zaliczenia jest udział w przygotowaniu narzędzi badawczych i planu badania (I semestr), udział w realizacji badania i w przygotowaniu raportu (II semestr)

Pełny opis:

W jaki sposób pieniądze kształtują relacje w rodzinie (i vice versa)? W jaki sposób zarządzanie budżetem domowym przekłada się na nierówności związane z płcią? Na czym polega przemoc finansowa i kogo dotyczy? Jakie – w zależności od pozycji społecznej - są konsekwencje zadłużania się? Czy „zamożni” bardziej racjonalnie planują wydatki niż „ubodzy”? Dlaczego „ubodzy” są ubodzy, mimo że podejmują racjonalne decyzje finansowe? Jakie sankcje grożą za złamanie domowej dyscypliny budżetowej?

Seminarium będzie poświęcone odpowiedzi na takie jak powyższe pytania, a podstawowym teoretycznym punktem odniesienia dla badan i analizy będą socjologiczne aspekty tzw. ekonomii behawioralnej. Klasyczne podejście w badaniach decyzji finansowych (konsumenckich, oszczędnościowych, inwestycyjnych itp.) opierało się na założeniu o racjonalności, a w centrum zainteresowań badaczy stała „racjonalnie” kalkulująca jednostka. Podejście takie jest jednak coraz częściej krytykowane; na pierwszy plan wysuwa się ekonomia behawioralna zwracająca uwagę, m.in. na błędy poznawcze, które znacząco wpływają na racjonalność naszych działań i decyzji. Behawioryści twierdzą na przykład, że błędy poznawcze determinowane są kontekstem, tj. pojawiają się w sytuacjach, w których bardziej prawdopodobne jest uruchomienie określonych „trybów decyzyjnych”. Na przykład, osoby z permanentnym deficytem czasu będą bardziej skłonne do podejmowania impulsywnych, nieprzemyślanych decyzji. Co ważniejsze jednak, konsekwencje błędów poznawczych są różne w różnych kategoriach społecznych - osoby zamożne mogą pozwolić sobie na impulsowe zakupy i wydawanie pieniędzy „lekką ręką” podczas gdy osoby uboższe częściej kalkulują najdrobniejsze wydatki, gdyż ryzyko „błędnej” decyzji może mieć tragiczne konsekwencje dla budżetu gospodarstwa domowego.

Dla socjologów kluczowe wydają się właśnie konteksty wyznaczające strukturę możliwych decyzji oraz ich konsekwencje. Jeden z istotnych i interesujących zarówno dla socjologa jak i ekonomisty kontekstów jest wyznaczany przez strukturę, dynamikę i funkcje gospodarstwa domowego - traktowanego często (także w polityce społecznej) jako szczególny „podmiot” kształtujący preferencje i decyzje konsumpcyjne jednostek. Socjologowie kładą nacisk na to, że procesy decyzyjne w gospodarstwach domowych – choćby te związane z zarządzaniem domowym budżetem - są złożone, a ich przebieg jest związany nie tylko z poziomem dochodów i zamożnością, ale i ze „stylem życia” (podzielane wartości i normy, wzory zachowań, podział ról – np. związanych z płcią etc.), czynnikami strukturalnymi i ograniczeniami zewnętrznymi, jakich doświadczają członkowie gospodarstw (dostęp do instytucji i możliwość partycypacji w różnych obszarach życia zbiorowego, stopień społecznego wykluczenia itp.).

Elementem kontekstu jest także struktura sankcji związanych z „odpowiednimi” zachowaniami i decyzjami - to, w jaki sposób otoczenie „karze” lub „nagradza” jednostkę za podjęte decyzje. Chodzi przy tym zarówno o sankcje narzucane lub negocjowane między członkami gospodarstwa domowego (związane np. z podziałem na tych, którzy kontrolują i zarządzają środkami i zasobami, i na tych, którzy sa kontrolowani), jak i o te, które mają charakter zewnętrzny (np. są związane z korzystaniem z pomocy społecznej, wzajemnymi zobowiązaniami gospodarstw, są pochodną zaciągania kredytów, itp.). Struktura kar i nagród także determinuje podejmowane decyzje finansowe i tym samym określa ryzyka i konsekwencje tych decyzji dla poszczególnych członków gospodarstwa domowego.

Podczas seminarium uczestnicy zapoznają się z zagadnieniami z zakresu socjologii ekonomicznej, socjologii pieniądza oraz ekonomii (klasycznej i behawioralnej). Wspólnie z uczestnikami omówione zostaną problemy związane z decyzjami finansowymi wybranych kategorii społecznych oraz konsekwencje tych decyzji. Celem badań, jakie zaplanują i przeprowadzą uczestnicy jest z kolei rekonstrukcja wzorów decyzji finansowych i zarządzania budżetem w gospodarstwach domowych rozmaicie ulokowanych w strukturze społecznej, oraz identyfikacja kontekstów i czynników kształtujących te decyzje i ich konsekwencje. Szczególną uwagę zwrócimy na konsekwencje poziomu dochodów i zamożności (lub ubóstwa), kulturowo zdeterminowane wzory konsumpcji i aspiracje konsumpcyjne, konsekwencje podziału ról w gospodarstwach (w tym ról związanych z płcią), model rodziny i strukturę sankcji obejmujących decyzje finansowe, oraz kompetencje poznawcze i związane z nimi „tryby decyzyjne” stosowane przez poszczególnych członków gospodarstw domowych.

W czasie zajęć uczestnicy sformułują hipotezy, które będą dotyczyć wzorów zarządzania budżetem w gospodarstwach domowych. Następnie, uczestnicy warsztatu sformułują koncepcję badania, ułożą harmonogram prac badawczych oraz przygotują narzędzia badawcze. Metody badawcze zostaną ustalone podczas z zajęć z uczestnikami. Prowadzący dopuszczają możliwość triangulacji metod badawczych uwzględniającą metody ilościowe (ankieta), jakościowe (wywiady, grupy fokusowe), czy eksperymentalne (quasi-eksperyment). Materiał z badania uczestnicy opracują w odpowiednich programach (np. Atlas ti., SPSS) na podstawie wcześniej przygotowanego schematu analizy i klucza kodowego – uczestnicy nabędą więc także umiejętności związane ze stosowaniem oprogramowania analitycznego w badaniach społecznych. Na podstawie materiału przygotowany zostanie raport będący podstawą oceny uczestników. Przewidziane jest także uczestnictwo gości, których relacje pomogą „wejść” uczestnikom w problematykę (planujemy np. wizytę pracownika socjalnego).

Literatura:

Literatura (orientacyjnie):

Kahneman D. (2012) Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym, wydawnictwo Media Rodzina (2012)

Kahneman, D., Slovic, P., Tversky, A. (1982), Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. New York, Cambridge University Press

Palska H. (2000) Ludzie “w opiece”. Przyjmowanie darów i zaciąganie długów jako element stylu życia ubogich, [w:] Zrozumieć biednego. O dawnej i obecnej biedzie w Polsce, E. Tarkowska (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź

Thaler R.H., Sunstein C.S., (2017), Impuls. Jak podejmować właściwe decyzje dotyczące zdrowia, dobrobytu i szczęścia. Zysk i S-ka, Warszawa.

Banerjee A. (2013), Debunking the Stereotype of the Lazy Welfare Recipient: Evidence from Cash Transfer Program, MIT Press.

Dodd N. (2014), The social life of money. Princeton, Princeton University Press.

Kudlińska I. (2012) Stygmatyzacja społeczna jako strategia dyskursywna biedy i jej rola w procesie wykluczania społecznego, Kultura i Społeczeństwo nr 1, s. 175-189

Lusardi A. (2008) Household Saving Behavior: The Role of Financial Literacy, Information, and Financial Education Programs. Discussion Paper 2008 – 009

Zelizer V. (1996) Social meaning of money: Pin Money, Paychecks, Poor Relief and Other Currencies. Princeton, Princeton University Press.

Efekty uczenia się:

K_W09 posiada podstawową wiedzę na temat narzędzi i celów polityki społecznej

K_W18 zna podstawowe metody i techniki badań społecznych oraz wie jakie dobrać metody badawcze w celu rozwiązania prostych problemów badawczych

K_W20 wie jak zaplanować i zrealizować proste ilościowe i jakościowe badanie empiryczne

K_U01 umie rejestrować i prowadzić obserwację zjawisk społecznych w sposób metodologicznie poprawny

K_U04 potrafi samodzielnie znaleźć informacje i materiały niezbędne do przeprowadzenia prostych analiz socjologicznych, korzystając z różnych źródeł (w języku rodzimym i obcym) oraz posługując się nowoczesnymi technologiami

K_U09 umie zastosować normy i zasady etyczne w praktyce badawczej

K_U11 potrafi dobrać odpowiednie metody i techniki badawcze w celu przeprowadzenia analizy konkretnego problemu społecznego

K_U12 potrafi zaplanować i zrealizować badanie społeczne przy użyciu podstawowych ilościowych i jakościowych metod i technik badań socjologicznych

K_U14 potrafi posługiwać się jednym dowolnym programem komputerowym służącym do analizy danych, korzystając z jego podstawowych funkcji

K_U17 potrafi formułować sądy na temat motywów ludzkiego działania oraz przewidywać społeczne konsekwencje tego działania

K_K01 potrafi skutecznie współpracować z członkami zespołu zadaniowego

K_K04 potrafi gromadzić, wyszukiwać i syntetyzować informacje na temat zjawisk społecznych

K_K05 potrafi uczestniczyć w dyskusji

K_K06 potrafi argumentować stawiane tezy

K_K07 umie dokonać krytycznej analizy źródeł

K_K09 umie prezentować wyniki swojej pracy badawczej

Metody i kryteria oceniania:

Udział w przygotowaniu narzędzi badawczych i planu badania (I semestr)

Udział w realizacji badania i w przygotowaniu raportu z badania (II semestr)

Do godzin przeznaczonych na zajęcia w sali (60h) należy doliczyć czas konieczny do przygotowania się do zajęć (czytanie lektur, przygotowanie narzędzia, praca zespołowa, realizacja badania) - 5h oraz czas konieczny do przygotowania się do finalnego zaliczenia (napisania raportu i prezentacji wyników badań) - 10h.

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2019/20" (w trakcie)

Okres: 2019-10-01 - 2020-08-02
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Seminarium badawcze, 90 godzin, 12 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Paweł Poławski, Mateusz Trochymiak
Prowadzący grup: Paweł Poławski, Mateusz Trochymiak
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Seminarium badawcze - Zaliczenie na ocenę
Uwagi:

Kryteria doboru w przypadku nadwyżki chętnych - pierwszeństwo dla uczestników Modułu „Problemy społeczne i sprawy publiczne”

Ocena końcowa z przedmiotu „Metody badań jakościowych”

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.