Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Teoria prawa - IV rok

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2200-1DPP164 Kod Erasmus / ISCED: 10.9 / (0421) Prawo
Nazwa przedmiotu: Teoria prawa - IV rok
Jednostka: Wydział Prawa i Administracji
Grupy: Seminaria dla IV roku studiów prawniczych
Punkty ECTS i inne: 5.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

proseminaria

Założenia (opisowo):

Wpisanie na IV rok studiów prawniczych lub zgoda na zaliczenie proseminarium w ramach realizowanego programu (np. MISH, MOST).

Zakłada się że student posiada wiedzę prawniczą odpowiednią do roku studiów, na który jest zapisany. Idealną cechą uczestnika seminarium jest gotowość studenta do wyjścia poza krąg aktów prawa stanowionego oraz odwaga w zadawaniu pytań i chęć udzielania odpowiedzi na nie.

Sapere aude! (Miej odwagę być mądrym).

Tryb prowadzenia:

w sali

Metody i kryteria oceniania:

Proseminarium dla IV roku zaliczane jest na ocenę.

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2019/20" (w trakcie)

Okres: 2019-10-01 - 2020-08-02
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Seminarium, 60 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Tomasz Stawecki
Prowadzący grup: Tomasz Stawecki
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Rodzaj przedmiotu:

proseminaria

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Temat seminarium z teorii prawa wybrany na rok 2019/2020 brzmi: „Jak myślą prawnicy?” – Sceptyczna analiza praktyki prawniczej w Polsce.

Temat ten nawiązuje do książek dwóch autorów: Frederica Schauera „Thinking like a lawyer” (2012) oraz Richarda A. Posnera „How judges think” (2008). Przedmiotem zajęć w ramach seminarium, a więc analiz i ocen, będzie wszakże przede wszystkim obecna praktyka prawnicza w Polsce, z którą spotykają się studenci kończący studia na naszym wydziale. Praktyka ta jest wszakże bardziej złożona niż to się wydaje niektórym przedstawicielom przedmiotów dogmatycznych, a rozróżnienie łatwych prawa (easy cases) oraz trudnych spraw (hard cases) już ćwierć wieku temu weszło do obiegu w sporach prawniczych.

Pełny opis:

W ramach proponowanego seminarium praktyka prawnicza w Polsce będzie analizowana sceptycznie, bądź - jeśli kto woli - krytycznie. Baczna obserwacja prowadzi bowiem do wniosku, że działamy w świecie rozmaitych koncepcji pełniących nierzadko funkcję mitów. Nauki prawne, zarówno teoria i filozofia prawa, jak i dogmatyka prawnicza, wykreowały rozmaite teorie i modele, mocno związane z ogólnym pozytywistycznym paradygmatem prawa. Przyjmując je przyznajemy, że „Wszyscy jesteśmy pozytywistami!”.

Tymczasem rzeczywiste sposoby myślenia i działania prawników (sędziów, adwokatów, arbitrów itp.) są coraz odleglejsze od owych tradycyjnych stanowisk. Trzeba więc spojrzeć na świat praktyki prawniczej tak jak dziecko w bajce Jana Christiana Andersena i stwierdzić: „Król jest nagi!”, to znaczy, że opowiadania dworzan o pięknej szacie króla są tylko udawaniem lub konwencją głoszoną dla potrzeb wyobrażonych celów praktycznych.

Aby zrozumieć obecną praktykę prawniczą musimy podjęć próbę odpowiedzi na pytanie: jak myślą prawnicy? Nie ograniczymy się przy tym do teorii wykładni prawa lub rozumowań prawniczych. Tytułowe myślenie prawników o prawie będzie obejmowało podstawowe pytania dotyczące podstawowych zagadnień stosowania prawa:

 czy rzeczywiście prawo, które przesądza o naszych obowiązkach i uprawnieniach zawiera się wyłącznie w złożonej sieci aktów normatywnych, czyli w przepisach prawnych (zagadnienia istoty, natury prawa), tzn. czy XIX-wieczna teza „Tylko prawo pozytywne jest prawem” ma nadal wartość jako sposób wyjaśnienia i projektowania praktyki prawniczej?

 jak pojmujemy całość systemu / porządku prawnego (zagadnienia systemowe i idea pluralizmu normatywnego)?

 jak ustalamy obowiązywanie norm prawnych, jak dokonujemy wyboru norm mających zastosowanie w konkretnych sprawach (zagadnienia walidacyjne i intertemporalne), a zatem czy „obowiązywanie normy prawnej” nie jest myślowym konstruktem, który wbrew faktom ogranicza nasze rozumienie praktyki prawniczej zamiast ją porządkować?

 Jaką rolę w rozumowaniach prawników odgrywa język tekstów prawnych, przy pomocy którego wyrażamy normy prawne, ale i decyzje administracyjne, w tym orzeczenia sądowe, czyli czy stwierdzenie Herberta Harta, deklarującego się jako pozytywista prawny, że musi zachowywać sceptycyzm wobec reguł („Pojęcie prawa”, rozdz. VII) nie jest paradoksem lub po prostu przykładem błędu logicznego?

 jak interpretujemy źródła prawa (zwłaszcza przepisy aktów normatywnych – zagadnienia wykładni prawa i inferencji norm), czyli czy rzeczywiście dla opozycji dwóch teorii wykładni prawa: klaryfikacyjnej, J. Wróblewskiego i derywacyjnej, M. Zielińskiego, nie ma alternatywy? Czy wykładnia prawa polega na stosowaniu się do przyjętych dyrektyw (reguł) interpretacji? Czy sędziowie (prawnicy) tworzą „wspólnoty interpretacyjne” i czy nie stanowi to naruszenia prawa?

 dlaczego powołujemy (cytujemy) akty stosowania prawa, zwłaszcza orzeczenia rozmaitych sądów, zarówno krajowych, jak i ponadnarodowych (m.in. TSUE, ETPCz), jak formułujemy i uzasadniamy podjęte decyzje lub wydane orzeczenia (zagadnienia argumentacji), czyli dlaczego błędna jest opinia, że orzeczenia sądów polskich w istotnym zakresie pełnią rolę precedensów tak jak wyroki w kulturze common law?

 jaki wpływ na myślenie i działanie prawników ma społeczny, kulturowy i polityczny kontekst funkcjonowania prawa, czyli na przykład jakie postawy prawników (zwłaszcza sędziów) kształtuje takie otoczenie, czym są aktywizm i powściągliwość sędziowska, jakie faktyczne źródła i jakie konsekwencje niosą ze sobą formalizm i legalizm, a jakie oportunizm, konformizm lub serwilizm prawników, w tym zwłaszcza sędziów?

Nie ma wątpliwości, że w procesie orzekania ogromne znaczenie mają postawy sędziów będące wypadkową (a) czynników psychologicznych (typów osobowości, temperamentów, ale i uprzedzeń), (b) czynników aksjologicznych, tj. światopoglądowych wyborów co do kluczowych wartości społecznych i ich pojmowania (np. sprawiedliwości, równości, wolności, wyrozumiałości) oraz (c) przyjętych ideologii politycznych (liberał, konserwatysta, radykał-progresywista, lojalista itp.).

 jak uzasadniamy obowiązek posłuchu wobec prawa a także obowiązek organów władzy publicznej stosowania rozmaitych konsekwencji, w tym sankcji (m.in. zagadnienia legitymizacji prawa) i wreszcie

 jak rozumiemy i wykonujemy zawody prawnicze i rozmaite związane z nimi role zawodowe (zagadnienia etyczne, ekonomiczne, psychologiczne i socjologiczne).

Ostatnie lata ujawniają wielowymiarową dysfunkcjonalność tradycyjnego pozytywistycznego sposobu myślenia o prawie, choć niewątpliwie słabości praktyki prawniczej mają swoje źródła znacznie wcześniej.

Planowane zajęcia nie są adresowane wyłącznie do tych, którzy odkryli już w sobie zainteresowania filozoficzne, teoretyczne lub metodologiczne, ale także – może nawet przede wszystkim – tych osób, które koncentrując się na zagadnieniach praktycznych, związanych z określoną dziedziną prawa (cywilnego, karnego, konstytucyjnego, administracyjnego itp.) dostrzegają, że brakuje im narzędzi niezbędnych dla zrozumienia, wyjaśnienia i rozwiązywania konkretnych problemów dogmatycznych, choćby takich jak przygotowanie się do egzaminów na aplikację itp.

Literatura:

(ostateczna lista tekstów omawianych na zajęciach będzie przedstawiona w październiku)

1. Brożek B., Umysł prawniczy, Kraków 2018;

2. Dworkin R., Biorąc prawa poważnie, Warszawa 2003;

3. Dworkin R., Imperium prawa, 2006,

4. Dworkin R., Justice in robes, Harvard Univ. Press, 2006,

5. Garlicki Leszek: Constitutional courts versus supreme courts, „Oxford Journal of Constitutional Law”, Vol. 5, No. 1, 2007, pp. 44-68;

6. Gizbert-Studnicki Tomasz: Pozytywistyczny park jurajski, „Forum Prawnicze” 2/2013.

7. Gutowski M., Kardas P., Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017;

8. Kordela M., Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań 2012;

9. Łętowska E.: Kilka uwag o praktyce wykładni, w: ”Kwartalnik Prawa Prywatnego”, Rok XI:2202 z. I, s. 44 i nast.

10. Matczak M., Summa iniuria. O błędzie formalizmu w stosowaniu prawa, Warszawa 2007;

11. Morawski L.: Czy sądy mogą się angażować politycznie?, „Państwo i Prawo” 3/2006,

12. Morawski L.: Pozytywizm twardy, pozytywizm miękki i pozytywizm martwy, „Ius et Lex” Nr (II) 1/2003;

13. Pichlak M., Refleksyjność prawa. Od teorii społecznej do strategii regulacji i z powrotem, Łódź 2019;

14. Posner R. A., How Judges Think, Harvard Univ. Press, 2008;

15. Romanowicz M. Sceptycyzm wobec prawa. Esej o (nie)możności jurydycznego wątpienia, w: Bokus B., Kosowska E., O wątpieniu (w:) Język. Poznanie. Komunikacja, Warszawa 2015;

16. Schauer Frederick: Thinking Like a Lawyer: A New Introduction to Legal Reasoning, Harvard Univ. Press, 2009,

17. Smolak M.: Wykładnia prawa a zmiana społeczno-polityczna, [w:] J. Stelmach (red.) Studia z filozofii prawa 1, Kraków 2003

18. Stawecki, T., Złota reguła wykładni [o rozumowaniu ad absurdum]”, w: „W poszukiwaniu dobra wspólnego. Księga jubileuszowa Profesora Macieja Zielińskiego”, pod red. A. Choduń i S. Czepity, Szczecin 2010, s. 113-128;

19. Stawecki, T., Dorobek nauki prawa w uzasadnieniach decyzji sądowych, w: Uzasadnienia decyzji stosowania prawa, redakcja naukowa: I. Rzucidło-Grochowska, M. Grochowski, Wolters Kluwer 2015; ss. 116-137;

20. Stawecki, T., Dyskusje wokół aktywizmu i pasywizmu sądów konstytucyjnych jako spór o wykładnię konstytucji, [w: Wykładnia konstytucji. Inspiracje, teorie, argumenty …]

21. Stawecki, T., Karczewski J., Jawność i prywatność – ważenie zasad prawnych, w: Jawność i prywatność – 25 lat doświadczeń, pod red. A. Mednisa, Warszawa 2016;

22. Stawecki, T., Precedens w polskim porządku prawnym. Pojęcie i wnioski de lege ferenda; w: Precedens w polskim systemie prawa, pod red. A. Śledzińskiej-Simon i M. Wyrzykowskiego, Warszawa 2010,

23. Stawecki, T., Precedens jako zadanie dla nauk prawnych; w: Precedens w polskim systemie prawa. Jak wyżej, s. 229-264;

24. Stawecki, T., Wykładnia prawa jako alternatywa dla formuły Radbrucha, w: Wielowymiarowość prawa, redakcja naukowa J. Czapska, M. Dudek, M. Stępień, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2014, strony 169-199;

25. Stelmach, J., Kodeks argumentacyjny dla prawników, Kraków [Zakamycze], 2003;

26. Sulikowski A., Współczesny paradygmat sądownictwa konstytucyjnego wobec kryzysu nowoczesności, Wrocław 2008.

27. Walton, D., Reed, Ch., Macagno F., Argumentation schemes, Cambridge 2008;

28. Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988;

29. Wykładnia konstytucji. Inspiracje, teorie, argumenty, red. nauk. T. Stawecki, J. Winczorek, Warszawa 2014

Uwagi:

EFEKTY KSZTAŁCENIA:

Prowadzący zakłada, że po rocznej, a najlepiej dwuletniej pracy w ramach seminarium, student powinien:

a) posiadać zdecydowanie szerszą wiedzę o procesie stosowania prawa, w szczególności stosowania prawa przez sądy, zarówno o zakładanych wzorcach praktyki stosowania prawa, jak i o rzeczywistym przebiegu procesów decyzyjnych, z ich efektami i wadami dysfunkcjami, w tym o rozumowaniach prawniczych wykorzystywanych przez sędziów; o praktyce uzasadniania wyroków itp.;

b) posiadać zdecydowanie większe umiejętności praktyczne, w zakresie analizy przepisów oraz faktycznych zasad przesądzających o kształcie aktów stosowania prawa, a także umiejętności analizy treści decyzji administracyjnych i orzeczeń sądowych oraz ich uzasadnień, umiejętności pisania glos do wyroków sądowych; prowadzenia argumentacji przed sądami (państwowymi i niepaństwowymi) itp.;

c) móc rozwinąć kompetencje społeczne, w szczególności świadomość jaką rolę we współczesnych społeczeństwach pełnią organy władzy publicznej, w tym sądy, na czym polega proces stosowania prawa, jakie wymagania są stawiane przed tymi, którzy pełnią role prawnicze (np. sędziami, adwokatami), założenia filozoficzne i etyczne przyjmują prawnicy wykonujący te zawody prawnicze, jakich wartości bronią i za co są odpowiedzialni.

METODY I KRYTERIA OCENIANIA:

Zajęcia będą prowadzone w formie konwersatorium. Będę polegać na wspólnej analizie materiałów przedstawionych przez prowadzącego i dyskusji nad argumentami prezentowanymi w konkretnych sporach. Podstawą zaliczenia będzie obecność na zajęciach i udział w kolejnych pracach.

Zaplanowana jest również obecność seminarzystów na rozprawach w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, a także w Sądzie Okręgowym dla Warszawy-Śródmieścia (wydział cywilny). Na koniec października lub połowę listopada przewiduje się wspólny wyjazd studyjny poświęcony analizie uzasadnień orzeczeń sądowych, w tym z wykorzystaniem metody content analysis, interpretacji wywiadów pogłębionych itp.

Niewykluczone jest także przygotowanie nieobowiązkowych prac pisemnych (raportów, analiz, glos do orzeczeń sądowych itp.)

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.