Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Teoria prawa - IV rok

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2200-1DPP164 Kod Erasmus / ISCED: 10.9 / (0421) Prawo
Nazwa przedmiotu: Teoria prawa - IV rok
Jednostka: Wydział Prawa i Administracji
Grupy: Seminaria dla IV roku studiów prawniczych
Punkty ECTS i inne: 5.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

proseminaria

Założenia (opisowo):

Wpisanie na IV rok studiów prawniczych lub zgoda na zaliczenie proseminarium w ramach realizowanego programu (np. MISH, MOST).

Zakłada się że student posiada wiedzę prawniczą odpowiednią do roku studiów, na który jest zapisany. Idealną cechą uczestnika seminarium jest gotowość studenta do wyjścia poza krąg aktów prawa stanowionego oraz odwaga w zadawaniu pytań i chęć udzielania odpowiedzi na nie.

Sapere aude! (Miej odwagę być mądrym).

Tryb prowadzenia:

w sali

Metody i kryteria oceniania:

Proseminarium dla IV roku zaliczane jest na ocenę.

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2018/19" (zakończony)

Okres: 2018-10-01 - 2019-06-08
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Seminarium, 60 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Tomasz Stawecki
Prowadzący grup: Tomasz Stawecki
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Seminarium - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Temat przewodni (pro)seminarium: Stosowanie prawa w sądach: podstawy teoretyczne i współczesna praktyka

Zawód prawnika jest zawodem praktycznym i warto się do niego przygotować. Nie zawsze bowiem wiemy i rozumiemy jak działają sądy, czyli jak „prawo w książkach” jest przekształcane w „prawo w działaniu”.

Dlatego zadaniem, które stawiam sobie na rok akad. 2017/2018 jest przekazanie seminarzystom wiedzy o sądowym stosowaniu prawa, czyli o tym, jak sądy i trybunały w Polsce oraz w innych krajach orzekają: jak ustalają fakty sprawy, w jaki sposób dokonują wykładni prawa, prowadzą rozumowanie, a na koniec jak uzasadniają wydane orzeczenie.

Za tym prostym opisem kryje się wiele praktycznych problemów, dla przykładu: czy cytowanie orzeczeń Sądu Najwyższego jest powoływaniem się na precedensy sądowe, co to są „łatwe” i „trudne sprawy” (hard cases), czy indywidualne przekonania polityczne, światopoglądowe i etyczne sędziego mają wpływ i czy mogą mieć wpływ na wydane orzeczenia, czym jest spójność orzecznictwa, czy reguły i zasady wykładni można uporządkować w zwartą instrukcję, czy „linie orzecznicze” wyznaczają zasady rozumowania, do jakich podmiotów (audytoriów) sędzia / sąd kieruje uzasadnienie orzeczenia, kiedy sąd wyższy uchyla orzeczenie, a kiedy je utrzymuje w mocy; czy sądy kierują się stanowiskiem przedstawicieli nauki prawa itp.

Na tle takich pytań jasne staje się jasne, że znajomość praktyki sądowej, zwykle pomijane w ramach zajęć z przedmiotów dogmatycznych, ma nierzadko większe znaczenie dla rozumienia prawa niż znajomość obowiązujących w danym momencie przepisów prawa.

Pełny opis:

Program zajęć jest tak pomyślany, aby zapewnić uczestnikom seminarium usystematyzowaną i w miarę możliwości kompletną wiedzą na temat sądowego stosowania prawa. Plan kolejnych spotkań może być jednak modyfikowany w trakcie zajęć, tak aby poszczególne tematy korespondowały z indywidualnymi zainteresowaniami seminarzystów.

Przewiduję miedzy innymi następujące tematy zajęć:

1. Dominujący model praktyczny sądowego stosowania prawa w Polsce oraz jego uwarunkowania historyczne, polityczne i kulturowe. Np.: dlaczego rozróżnienie przepisu prawnego i normy prawnej w istotnym zakresie kształtuje praktykę sądów?

2. Istota dedukcyjno-sylogistycznego modelu stosowania prawa przez sądy i możliwe alternatywne rozwiązania. Np.: czy w orzecznictwie sądowym można znaleźć miejsce dla niepozytywistycznych koncepcji prawa, w tym teorii prawnonaturalistycznych, argumentacyjnych i komunikacyjnych („prawo jako rozmowa”).

3. Orzekanie przez sąd jako proces decyzyjny. Decyzja walidacyjna jako decyzja cząstkowa. Obowiązywanie prawa w czasie i w przestrzeni jako przesłanka decyzji sądowej. Np. dlaczego sędzia sądu administracyjnego orzeka na podstawie ośmiu wersji jednej ustawy i jakie są tego skutki.

4. Decyzja co do faktów. Zasady ustalania faktów przez sąd. Teorie dowodowe i praktyka w tym zakresie. Rola proceduralnych oraz ustrojowych ograniczeń w postępowaniu rozpoznawczym. Spory o inkwizycyjność i kontradyktoryjność postępowania sądowego. Dowody dopuszczalne i niedopuszczalne.

5. Decyzja interpretacyjna. Analiza najbardziej wpływowych teorii wykładni w Polsce przełomu XX i XXI wieku, identyfikacja ich filozoficznych założeń, historycznego kontekstu, rzeczywistego oddziaływania na praktykę sądową i adekwatność do współczesnych potrzeb. Analiza specyfiki wykładni w poszczególnych dziedzinach prawa począwszy od prawa konstytucyjnego, prawa międzynarodowego publicznego (traktatowego), prawa europejskiego (unijnego), prawa karnego, cywilnego, podatkowego itp.

6. Stosowanie konstytucji przez sądy powszechne i sądy administracyjne w Polsce. Główne stanowiska doktryny i orzecznictwa w kwestii bezpośredniego stosowania i współstosowania konstytucji w sądach. Scentralizowana i rozproszona kontrola konstytucyjności ustaw. Problem sądowego nieposłuszeństwa: kiedy sędzia może lub powinien odmówić zastosowania obowiązującego formalnie przepisu ustawowego. Czy teorie „wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją” (wykładni prokonstytucyjnej) stanowią alternatywę dla teorii prawnonaturalnych głoszącą, że „prawo niesprawiedliwe nie jest prawem”?

7. Specyfika orzekania w sądzie konstytucyjnym. Współczesne koncepcje wykładni prawa w kontekście sporów politycznych na przykładzie dyskusji wokół interpretacji konstytucji USA (oryginalizm, tekstualizm, pragmatyzm, teoria konstytucji jako „living tree” itp.). Spory o zakres dyskrecjonalnej władzy sędziów, o aktywizm i pasywizm sędziowski, o znaczenie społecznego pochodzenia sędziów, ich prywatne poglądy polityczne, religijne i etyczne. Czy orzeczenia sądowe są z natury rzeczy „polityczne”?

8. Stosowanie prawa w świetle podstawowych ideałów i zasad ustrojowych: rule of law, rule by law, Rechtsstaat, demokratyczne państwo prawne. Sprawiedliwość proceduralna i sprawiedliwość materialna w praktyce sądów.

9. Orzekanie sądowe w świetle założeń ustrojowych. Rola sądów w świetle współczesnych koncepcji podziału władz, wewnętrznej i zewnętrznej multicentryczności prawa, pluralizmu porządków prawnych (kwestionowania suwerenności). Władza sądownicza a demokracja, problemy legitymizacji władzy sądowniczej. Czy „potrzebujemy więcej demokracji niż sędziokracji”?

10. Analiza związków koncepcji wykładni prawa z szerzej zaprojektowanymi teoriami rozumowań prawniczych (zwłaszcza legal reasoning w systemie common law), teorii argumentacyjnych, retorycznych, erystycznych itp. Łatwe i trudne przypadki (easy & hard cases) w praktyce sądowej. Analiza orzekania na podstawie precedensów (case law) i właściwych sposobów rozumowania.

11. Czy jest miejsce na precedens sądowy w polskim porządku prawnym? Rola praktyki cytowania orzeczeń w uzasadnieniach orzeczeń. Mit „utrwalonych linii orzeczniczych”. Idea koherencji (spójności) orzecznictwa sądowego.

12. Arbitraż jako forma pozasądowego rozstrzygania sporów prawnych. Specyfika postepowania arbitrażowego i rozumowania w sprawach arbitrażowych.

13. Prawa podmiotowe jako przedmiot ochrony w sądowym stosowaniu prawa (prawa jako wolności, prawa jako „legally protected interests”, prawa jako karty atutowe)

14. Uzasadnianie orzeczeń sądowych. Analizy struktury uzasadnienia orzeczenia sądowego (na przykładzie wybranych orzeczeń) i typów argumentów użytych przez sąd. Podstawowe argumenty używane decyzjach prawnych i ich uzasadnieniach (normy prawne; orzecznictwo sądowe; argumenty z doktryny prawniczej; reguły egzegezy, reguły i zasady pozaprawne; opinie ekspertów i twierdzenia naukowe;

15. Argumenty interpretacyjne w praktyce prawniczej – analiza oraz ocena rzetelności i użyteczności (argumenty ze zwykłego znaczenia i ze znaczenia prawnego tekstu prawnego, w tym np. argumentum lege non distinguente), argument z kontekstu norm prawnych (m.in. argumenty systemowe i systematyczne, argumentum a rubrica), argument z precedensu, argument z zasad prawa, argument z historii legislacyjnej i z kontekstu historycznego działania prawa, argument z celu regulacji (ratio legis), argument z intencji, argumentum per analogiam, argumentum a fortiori; argumentum ad coherentiam, argumentum ad absurdum, argumenty erystyczne.

16. Orzekanie sądowe w perspektywie zasad etyki zawodów prawniczych.

17. Sędzia jako człowiek: socjologiczne i psychologiczne wymiary stosowania prawa w sądzie. Rola intuicji w procesie podejmowania decyzji sądowej.

18. Prawo na wiedza pewna (nauka). Zastosowanie wiedzy naukowej w orzekaniu sądowym na przykładzie ekonomicznej analizy prawa.

19. „Polskie sprawy” w Europejskim Trybunale Praw Człowieka w Strasburgu i w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

20. „Wielkie procesy sądowe” – od procesu Sokratesa po czołowych zbrodniarzy wojennych XX wieku; od sprawy Marbury v. Madison (USA, 1803 – ustanowienie instytucji kontroli konstytucyjności prawa), przez Roe v. Wade (USA, 1973, dopuszczenie zabiegu przerwania ciąży) po State of Hawai’i and Ismail Elshikh v. Donald Trump, et al. (USA, 2017, niekonstytucyjność aktu Prezydenta USA w spr. zakazu wpuszczania imigrantów do USA)

Literatura:

1. Alexy R., Teoria praw podstawowych, Warszawa 2010;

2. Barber, Sotirios A. and James E. Fleming. Constitutional Interpretation: The Basic Questions. New York: Oxford University Press, 2007

3. Brzeziński B., Współczesne amerykańskie teorie wykładni prawa, „Państwo i Prawo” z. 7/2006;

4. Dworkin R., Biorąc prawa poważnie, Warszawa 2003;

5. Dworkin R., Imperium prawa, 2006,

6. Dworkin R., Justice in robes, Harvard Univ. Press, 2006,

7. Garlicki Leszek: Constitutional courts versus supreme courts, „Oxford Journal of Constitutional Law”, Vol. 5, No. 1, 2007, pp. 44-68;

8. George Robert P.: Great cases in Constitutional Law, Princeton Univ. Press, Princeton 2000,

9. Gizbert-Studnicki Tomasz: Teoria wykładni Trybunału Konstytucyjnego, [w:] Teoria, filozofia prawa, współczesne prawo i prawoznawstwo, Toruń 1998.

10. Goldsworthy J. (ed.), Interpreting Constitutions. A Comparative Study, OUP, Oxford, 2006;

11. Kordela M., Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań 2012;

12. Kozak Artur: Rodzaje wykładni prawa w uchwałach Trybunału Konstytucyjnego, w: Z zagadnień wykładni prawa, pod redakcją S. Kaźmierczyka, Acta Universitatis Wratislaviensis No 2032, Wrocław 1997;

13. Łętowska E.: Kilka uwag o praktyce wykładni, w: ”Kwartalnik Prawa Prywatnego”, Rok XI:2202 z. I, s. 44 i nast.

14. Marmor Andrei: Are constitutions legitimate? University of Southern California Law School, „University of Southern California Legal Studies Working Paper Series”, Year 2006, Paper 11; [TS]

15. Matczak M., Summa iniuria. O błędzie formalizmu w stosowaniu prawa, Warszawa 2007;

16. Morawski Lech: Czy sądy mogą się angażować politycznie?, „Państwo i Prawo” 3/2006,

17. Posner R. A., How Judges Think, Harvard Univ. Press, 2010;

18. Sadurski W.: Prawo przed sądem. Studium sądownictwa postkomunistycznych państwach Europy Środkowej i Wschodniej, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2008;

19. Safjan Marek: Niezależność Trybunału Konstytucyjnego i suwerenność konstytucyjna RP, „Państwo i Prawo”, z. 6, 2006, s. 5.

20. Scalia, Antonin: A Matter of Interpretation: Federal Courts and the Law, Princeton University Press, 1997

21. Schauer Frederick: Thinking Like a Lawyer: A New Introduction to Legal Reasoning, Harvard Univ press, 2009, Cambridge Mass.,

22. Smolak M.: Wykładnia prawa a zmiana społeczno-polityczna, [w:] J. Stelmach (red.) Studia z filozofii prawa 1, Kraków 2003

23. Stawecki, T., Złota reguła wykładni [o rozumowaniu ad absurdum]”, w: „W poszukiwaniu dobra wspólnego. Księga jubileuszowa Profesora Macieja Zielińskiego”, pod red. A. Choduń i S. Czepity, Szczecin 2010, s. 113-128;

24. Stawecki, T., Arbitraż w świetle badań empirycznych, w: Prawo prywatne i arbitraż. Księga jubileuszowa dedykowana doktorowi Maciejowi Tomaszewskiemu, red. naukowa J. Poczobut i A. W. Wiśniewski, wydawca: Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie, Warszawa 2016, s. 311-337;

25. Stawecki, T., Dorobek nauki prawa w uzasadnieniach decyzji sądowych, w: Uzasadnienia decyzji stosowania prawa, redakcja naukowa: I. Rzucidło-Grochowska, M. Grochowski, Wolters Kluwer 2015; ss. 116-137;

26. Stawecki, T., Dyskusje wokół aktywizmu i pasywizmu sądów konstytucyjnych jako spór o wykładnię konstytucji, w: Wykładnia konstytucji. Inspiracje, teorie, argumenty, redakcja naukowa Tomasz Stawecki, Jan Winczorek, Wolters Kluwer, Warszawa 2014; ss. 350-384;

27. Stawecki, T., Jawność i prywatność – ważenie zasad prawnych, w: Jawność i prywatność – 25 lat doświadczeń, pod red. A. Mednisa (wspólnie z Jakubem Karczewskim), C.H. Beck, Warszawa 2016;

28. Stawecki, T., Koncepcja autonomicznej wykładni pojęć konstytucyjnych: od praktyki do teorii, w: Wykładnia konstytucji. …, ss. 242-268;

29. Stawecki, T., Prawo właściwe – zasady ogólne prawa. Komentarz (Glosa) do orzeczenia Sądu Arbitrażowego Lewiatan, data wydania orzeczenia: 2014, miejsce wydania orzeczenia: Warszawa,

w: E-Przegląd arbitrażowy Nr 3-4(18-19)/2014;

30. Stawecki, T., Precedens jako zadanie dla nauk prawnych; w: Precedens w polskim systemie prawa, w książce pod red. A. Śledzińskiej-Simon i M. Wyrzykowskiego: Precedens w polskim systemie prawa. Materiały z konferencji Zakładu Praw Człowieka wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010, s. 229-264;

31. Stawecki, T., Wykładnia prawa jako alternatywa dla formuły Radbrucha, w: Wielowymiarowość prawa, redakcja naukowa J. Czapska, M. Dudek, M. Stępień, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2014, ss. 169-199;

32. Stelmach, J., Kodeks argumentacyjny dla prawników, Kraków [Zakamycze], 2003;

33. Stelmach, J., Brożek, B., Metody Prawnicze, Kraków, 2006;

34. Sulikowski A., Współczesny paradygmat sądownictwa konstytucyjnego wobec kryzysu nowoczesności, Wrocław 2008.

35. Szymanek, K., Sztuka argumentacji. Słownik terminologiczny, Warszawa 2005;

36. Walton, D., Reed, Ch., Macagno F., Argumentation schemes, Cambridge 2008;

37. Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988;

38. Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki, [wyd. 7. lub wcześniejsze], Warszawa 2017.

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2019/20" (w trakcie)

Okres: 2019-10-01 - 2020-06-10
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Seminarium, 60 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Tomasz Stawecki
Prowadzący grup: Tomasz Stawecki
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Rodzaj przedmiotu:

proseminaria

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Temat seminarium z teorii prawa wybrany na rok 2019/2020 brzmi: „Jak myślą prawnicy?” – Sceptyczna analiza praktyki prawniczej w Polsce.

Temat ten nawiązuje do książek dwóch autorów: Frederica Schauera „Thinking like a lawyer” (2012) oraz Richarda A. Posnera „How judges think” (2008). Przedmiotem zajęć w ramach seminarium, a więc analiz i ocen, będzie wszakże przede wszystkim obecna praktyka prawnicza w Polsce, z którą spotykają się studenci kończący studia na naszym wydziale. Praktyka ta jest wszakże bardziej złożona niż to się wydaje niektórym przedstawicielom przedmiotów dogmatycznych, a rozróżnienie łatwych prawa (easy cases) oraz trudnych spraw (hard cases) już ćwierć wieku temu weszło do obiegu w sporach prawniczych.

Pełny opis:

W ramach proponowanego seminarium praktyka prawnicza w Polsce będzie analizowana sceptycznie, bądź - jeśli kto woli - krytycznie. Baczna obserwacja prowadzi bowiem do wniosku, że działamy w świecie rozmaitych koncepcji pełniących nierzadko funkcję mitów. Nauki prawne, zarówno teoria i filozofia prawa, jak i dogmatyka prawnicza, wykreowały rozmaite teorie i modele, mocno związane z ogólnym pozytywistycznym paradygmatem prawa. Przyjmując je przyznajemy, że „Wszyscy jesteśmy pozytywistami!”.

Tymczasem rzeczywiste sposoby myślenia i działania prawników (sędziów, adwokatów, arbitrów itp.) są coraz odleglejsze od owych tradycyjnych stanowisk. Trzeba więc spojrzeć na świat praktyki prawniczej tak jak dziecko w bajce Jana Christiana Andersena i stwierdzić: „Król jest nagi!”, to znaczy, że opowiadania dworzan o pięknej szacie króla są tylko udawaniem lub konwencją głoszoną dla potrzeb wyobrażonych celów praktycznych.

Aby zrozumieć obecną praktykę prawniczą musimy podjęć próbę odpowiedzi na pytanie: jak myślą prawnicy? Nie ograniczymy się przy tym do teorii wykładni prawa lub rozumowań prawniczych. Tytułowe myślenie prawników o prawie będzie obejmowało podstawowe pytania dotyczące podstawowych zagadnień stosowania prawa:

 czy rzeczywiście prawo, które przesądza o naszych obowiązkach i uprawnieniach zawiera się wyłącznie w złożonej sieci aktów normatywnych, czyli w przepisach prawnych (zagadnienia istoty, natury prawa), tzn. czy XIX-wieczna teza „Tylko prawo pozytywne jest prawem” ma nadal wartość jako sposób wyjaśnienia i projektowania praktyki prawniczej?

 jak pojmujemy całość systemu / porządku prawnego (zagadnienia systemowe i idea pluralizmu normatywnego)?

 jak ustalamy obowiązywanie norm prawnych, jak dokonujemy wyboru norm mających zastosowanie w konkretnych sprawach (zagadnienia walidacyjne i intertemporalne), a zatem czy „obowiązywanie normy prawnej” nie jest myślowym konstruktem, który wbrew faktom ogranicza nasze rozumienie praktyki prawniczej zamiast ją porządkować?

 Jaką rolę w rozumowaniach prawników odgrywa język tekstów prawnych, przy pomocy którego wyrażamy normy prawne, ale i decyzje administracyjne, w tym orzeczenia sądowe, czyli czy stwierdzenie Herberta Harta, deklarującego się jako pozytywista prawny, że musi zachowywać sceptycyzm wobec reguł („Pojęcie prawa”, rozdz. VII) nie jest paradoksem lub po prostu przykładem błędu logicznego?

 jak interpretujemy źródła prawa (zwłaszcza przepisy aktów normatywnych – zagadnienia wykładni prawa i inferencji norm), czyli czy rzeczywiście dla opozycji dwóch teorii wykładni prawa: klaryfikacyjnej, J. Wróblewskiego i derywacyjnej, M. Zielińskiego, nie ma alternatywy? Czy wykładnia prawa polega na stosowaniu się do przyjętych dyrektyw (reguł) interpretacji? Czy sędziowie (prawnicy) tworzą „wspólnoty interpretacyjne” i czy nie stanowi to naruszenia prawa?

 dlaczego powołujemy (cytujemy) akty stosowania prawa, zwłaszcza orzeczenia rozmaitych sądów, zarówno krajowych, jak i ponadnarodowych (m.in. TSUE, ETPCz), jak formułujemy i uzasadniamy podjęte decyzje lub wydane orzeczenia (zagadnienia argumentacji), czyli dlaczego błędna jest opinia, że orzeczenia sądów polskich w istotnym zakresie pełnią rolę precedensów tak jak wyroki w kulturze common law?

 jaki wpływ na myślenie i działanie prawników ma społeczny, kulturowy i polityczny kontekst funkcjonowania prawa, czyli na przykład jakie postawy prawników (zwłaszcza sędziów) kształtuje takie otoczenie, czym są aktywizm i powściągliwość sędziowska, jakie faktyczne źródła i jakie konsekwencje niosą ze sobą formalizm i legalizm, a jakie oportunizm, konformizm lub serwilizm prawników, w tym zwłaszcza sędziów?

Nie ma wątpliwości, że w procesie orzekania ogromne znaczenie mają postawy sędziów będące wypadkową (a) czynników psychologicznych (typów osobowości, temperamentów, ale i uprzedzeń), (b) czynników aksjologicznych, tj. światopoglądowych wyborów co do kluczowych wartości społecznych i ich pojmowania (np. sprawiedliwości, równości, wolności, wyrozumiałości) oraz (c) przyjętych ideologii politycznych (liberał, konserwatysta, radykał-progresywista, lojalista itp.).

 jak uzasadniamy obowiązek posłuchu wobec prawa a także obowiązek organów władzy publicznej stosowania rozmaitych konsekwencji, w tym sankcji (m.in. zagadnienia legitymizacji prawa) i wreszcie

 jak rozumiemy i wykonujemy zawody prawnicze i rozmaite związane z nimi role zawodowe (zagadnienia etyczne, ekonomiczne, psychologiczne i socjologiczne).

Ostatnie lata ujawniają wielowymiarową dysfunkcjonalność tradycyjnego pozytywistycznego sposobu myślenia o prawie, choć niewątpliwie słabości praktyki prawniczej mają swoje źródła znacznie wcześniej.

Planowane zajęcia nie są adresowane wyłącznie do tych, którzy odkryli już w sobie zainteresowania filozoficzne, teoretyczne lub metodologiczne, ale także – może nawet przede wszystkim – tych osób, które koncentrując się na zagadnieniach praktycznych, związanych z określoną dziedziną prawa (cywilnego, karnego, konstytucyjnego, administracyjnego itp.) dostrzegają, że brakuje im narzędzi niezbędnych dla zrozumienia, wyjaśnienia i rozwiązywania konkretnych problemów dogmatycznych, choćby takich jak przygotowanie się do egzaminów na aplikację itp.

Literatura:

(ostateczna lista tekstów omawianych na zajęciach będzie przedstawiona w październiku)

1. Brożek B., Umysł prawniczy, Kraków 2018;

2. Dworkin R., Biorąc prawa poważnie, Warszawa 2003;

3. Dworkin R., Imperium prawa, 2006,

4. Dworkin R., Justice in robes, Harvard Univ. Press, 2006,

5. Garlicki Leszek: Constitutional courts versus supreme courts, „Oxford Journal of Constitutional Law”, Vol. 5, No. 1, 2007, pp. 44-68;

6. Gizbert-Studnicki Tomasz: Pozytywistyczny park jurajski, „Forum Prawnicze” 2/2013.

7. Gutowski M., Kardas P., Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017;

8. Kordela M., Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań 2012;

9. Łętowska E.: Kilka uwag o praktyce wykładni, w: ”Kwartalnik Prawa Prywatnego”, Rok XI:2202 z. I, s. 44 i nast.

10. Matczak M., Summa iniuria. O błędzie formalizmu w stosowaniu prawa, Warszawa 2007;

11. Morawski L.: Czy sądy mogą się angażować politycznie?, „Państwo i Prawo” 3/2006,

12. Morawski L.: Pozytywizm twardy, pozytywizm miękki i pozytywizm martwy, „Ius et Lex” Nr (II) 1/2003;

13. Pichlak M., Refleksyjność prawa. Od teorii społecznej do strategii regulacji i z powrotem, Łódź 2019;

14. Posner R. A., How Judges Think, Harvard Univ. Press, 2008;

15. Romanowicz M. Sceptycyzm wobec prawa. Esej o (nie)możności jurydycznego wątpienia, w: Bokus B., Kosowska E., O wątpieniu (w:) Język. Poznanie. Komunikacja, Warszawa 2015;

16. Schauer Frederick: Thinking Like a Lawyer: A New Introduction to Legal Reasoning, Harvard Univ. Press, 2009,

17. Smolak M.: Wykładnia prawa a zmiana społeczno-polityczna, [w:] J. Stelmach (red.) Studia z filozofii prawa 1, Kraków 2003

18. Stawecki, T., Złota reguła wykładni [o rozumowaniu ad absurdum]”, w: „W poszukiwaniu dobra wspólnego. Księga jubileuszowa Profesora Macieja Zielińskiego”, pod red. A. Choduń i S. Czepity, Szczecin 2010, s. 113-128;

19. Stawecki, T., Dorobek nauki prawa w uzasadnieniach decyzji sądowych, w: Uzasadnienia decyzji stosowania prawa, redakcja naukowa: I. Rzucidło-Grochowska, M. Grochowski, Wolters Kluwer 2015; ss. 116-137;

20. Stawecki, T., Dyskusje wokół aktywizmu i pasywizmu sądów konstytucyjnych jako spór o wykładnię konstytucji, [w: Wykładnia konstytucji. Inspiracje, teorie, argumenty …]

21. Stawecki, T., Karczewski J., Jawność i prywatność – ważenie zasad prawnych, w: Jawność i prywatność – 25 lat doświadczeń, pod red. A. Mednisa, Warszawa 2016;

22. Stawecki, T., Precedens w polskim porządku prawnym. Pojęcie i wnioski de lege ferenda; w: Precedens w polskim systemie prawa, pod red. A. Śledzińskiej-Simon i M. Wyrzykowskiego, Warszawa 2010,

23. Stawecki, T., Precedens jako zadanie dla nauk prawnych; w: Precedens w polskim systemie prawa. Jak wyżej, s. 229-264;

24. Stawecki, T., Wykładnia prawa jako alternatywa dla formuły Radbrucha, w: Wielowymiarowość prawa, redakcja naukowa J. Czapska, M. Dudek, M. Stępień, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2014, strony 169-199;

25. Stelmach, J., Kodeks argumentacyjny dla prawników, Kraków [Zakamycze], 2003;

26. Sulikowski A., Współczesny paradygmat sądownictwa konstytucyjnego wobec kryzysu nowoczesności, Wrocław 2008.

27. Walton, D., Reed, Ch., Macagno F., Argumentation schemes, Cambridge 2008;

28. Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988;

29. Wykładnia konstytucji. Inspiracje, teorie, argumenty, red. nauk. T. Stawecki, J. Winczorek, Warszawa 2014

Uwagi:

EFEKTY KSZTAŁCENIA:

Prowadzący zakłada, że po rocznej, a najlepiej dwuletniej pracy w ramach seminarium, student powinien:

a) posiadać zdecydowanie szerszą wiedzę o procesie stosowania prawa, w szczególności stosowania prawa przez sądy, zarówno o zakładanych wzorcach praktyki stosowania prawa, jak i o rzeczywistym przebiegu procesów decyzyjnych, z ich efektami i wadami dysfunkcjami, w tym o rozumowaniach prawniczych wykorzystywanych przez sędziów; o praktyce uzasadniania wyroków itp.;

b) posiadać zdecydowanie większe umiejętności praktyczne, w zakresie analizy przepisów oraz faktycznych zasad przesądzających o kształcie aktów stosowania prawa, a także umiejętności analizy treści decyzji administracyjnych i orzeczeń sądowych oraz ich uzasadnień, umiejętności pisania glos do wyroków sądowych; prowadzenia argumentacji przed sądami (państwowymi i niepaństwowymi) itp.;

c) móc rozwinąć kompetencje społeczne, w szczególności świadomość jaką rolę we współczesnych społeczeństwach pełnią organy władzy publicznej, w tym sądy, na czym polega proces stosowania prawa, jakie wymagania są stawiane przed tymi, którzy pełnią role prawnicze (np. sędziami, adwokatami), założenia filozoficzne i etyczne przyjmują prawnicy wykonujący te zawody prawnicze, jakich wartości bronią i za co są odpowiedzialni.

METODY I KRYTERIA OCENIANIA:

Zajęcia będą prowadzone w formie konwersatorium. Będę polegać na wspólnej analizie materiałów przedstawionych przez prowadzącego i dyskusji nad argumentami prezentowanymi w konkretnych sporach. Podstawą zaliczenia będzie obecność na zajęciach i udział w kolejnych pracach.

Zaplanowana jest również obecność seminarzystów na rozprawach w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, a także w Sądzie Okręgowym dla Warszawy-Śródmieścia (wydział cywilny). Na koniec października lub połowę listopada przewiduje się wspólny wyjazd studyjny poświęcony analizie uzasadnień orzeczeń sądowych, w tym z wykorzystaniem metody content analysis, interpretacji wywiadów pogłębionych itp.

Niewykluczone jest także przygotowanie nieobowiązkowych prac pisemnych (raportów, analiz, glos do orzeczeń sądowych itp.)

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.