Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Filozofia nauki dla kognitywistów

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2500-KOG-PL-OB2Z-1 Kod Erasmus / ISCED: 14.4 / (0313) Psychologia
Nazwa przedmiotu: Filozofia nauki dla kognitywistów
Jednostka: Wydział Psychologii
Grupy: Kognitywistyka 2
Punkty ECTS i inne: (brak)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Założenia (opisowo):

Znajomość języka angielskiego pozwalająca na lekturę tekstów

Skrócony opis:

Przedmiotem filozofii nauki jest refleksja nad naturą nauk empirycznych, analiza ich struktury i metody, rekonstrukcja ich założeń i modeli rozwoju. Celem zajęć będzie zapoznanie studentów z głównymi problemami, kierunkami i dyskusjami w filozofii nauki, a także odniesienie omawianych zagadnień do swoistej sytuacji kognitywistyki.

Pełny opis:

Przedmiotem filozofii nauki jest refleksja nad naturą nauk empirycznych, analiza ich struktury i metody, rekonstrukcja ich założeń i modeli rozwoju. Celem zajęć będzie zapoznanie studentów z głównymi problemami, kierunkami i dyskusjami w filozofii nauki, a także odniesienie omawianych zagadnień do swoistej sytuacji kognitywistyki.

W trakcie zajęć poruszone zostaną następujące tematy::

1. Indukcjonizm: weryfikacja i konfirmacja hipotez, indukcja, problem indukcji.

2. Falsyfikacjonizm: falsyfikacja hipotez, problemy falsyfikacjonizmu.

3. Obserwacja: zdania obserwacyjne, zdania bazowe, uteoretyzowanie obserwacji.

4. Wnioskowanie do najlepszego wyjaśnienia.

5. Demarkacja.

6. Prawa nauki.

7. Wyjaśnianie: nomologiczno-dedukcyjny model wyjaśniania, konkurencyjne modele wyjaśniania.

8. Klasyfikacje nauk. Jedność nauki i interdyscyplinarność. Redukcjonizm i antyredukcjonizm.

9. Spór o realizm.

10. Racjonalność poznawcza i pragmatyczna.

11. Racjonalność a rozwój nauki: kumulatywizm, model Poppera, antykumulatywizm Kuhna, metodologia naukowych programów badawczych Lakatosa.

12. Racjonalność aksjologiczna: model sieciowy Laudana.

13. Relatywizm: mocny program socjologii wiedzy, społeczny konstruktywizm, anarchizm metodologiczny Feyerabenda.

1. Zagadnienia wstępne

2. Metoda nauki – uzasadnianie twierdzeń naukowych, kryteria preferencji i wyboru hipotez

2.1. Rodzaje uzasadniania w różnych naukach (uzasadnianie teoretyczne, empiryczne, teoretyczno-empiryczne)

2.2. Indukcjonizm

2.2.1. Rozumowanie indukcyjne

2.2.2. Problem indukcji

2.2.3. Kryteria konfirmacji

2.2.4. Paradoksy konfirmacji

2.2.5. Probabilizm (bayesianizm)

2.3. Falsyfikacjonizm

2.3.1. Metoda hipotetyczno-dedukcyjna i falsyfikacja

2.3.2. Problemy falsyfikacjonizmu: logika i metodologia, hipotezy pomocnicze, teza Duhema-Quine’a, hipotezy ad hoc

2.4. Zdania obserwacyjne

2.4.1. Własności i funkcje zdań obserwacyjnych

2.4.2. Spór o zdania protokolarne

2.4.3. „Zdania bazowe” Poppera

2.4.4. Teza o uteoretyzowaniu obserwacji

2.4.5. Fundamentyzm epistemologiczny i fallibilizm

2.5. Wnioskowanie do najlepszego wyjaśnienia

2.5.1. Abdukcja

2.5.2. Kryteria oceny hipotez wyjaśniających

3. Problem demarkacji

3.1. Weryfikacjonistyczne kryterium demarkacji i jego trudności

3.2. Falsyfikacjonistyczne kryterium demarkacji i jego trudności

3.3. Inne próby rozwiązania problemu demarkacji

4. Prawa w nauce

4.1. Charakterystyka i typologia praw naukowych

4.2. Problem konieczności praw, prawa a przypadkowe uogólnienia

4.3. Rodzaje naturalne

4.4. Idealizacja

4.5. Determinizm

5. Wyjaśnianie naukowe

5.1. Nomologiczno-dedukcyjny model wyjaśniania naukowego

5.2. Model statystyczno-dedukcyjny i statystyczno-indukcyjny

5.3. Przewidywanie

5.4. Krytyka modelu ND, paradoksy

5.5. Wyjaśnianie funkcjonalne

5.6. Wyjaśnianie genetyczne (historyczne)

5.7. Wyjaśnianie mechanistyczne

5.8. Wyjaśnianie przyczynowe

5.9. Przyczynowość

6. Jedność nauki, redukcja, interdyscyplinarność.

6.1. Klasyfikacje nauk

6.2. Postulat jedności nauki

6.3. Redukcjonizm

6.4. Antyredukcjonizm

6.5. Interdyscyplinarność

7. Prawda i spór o realizm

7.1. Klasyczna definicja prawdy

7.2. Teorie naukowe – charakterystyka i funkcje

7.3. Spór o status logiczny teorii naukowych

7.4. Spór o status ontyczny przedmiotów teoretycznych

7.4.1. Kryteria istnienia przedmiotów teoretycznych

7.5. Konstruktywny empiryzm

7.6. Nowy eksperymentalizm

7.7. Współczesne postaci realizmu (realizm strukturalny, semirealizm, realizm pluralistyczny)

7.8. Spór o realizm na płaszczyźnie ogólnofilozoficznej (realizm wewnętrzny Putnama, antyrealizm Dummetta)

7.8.1. Epistemiczna koncepcja prawdy

8. Racjonalność

8.1. Kryteria racjonalności poznawczej

8.2. Racjonalność działania

8.3. Racjonalność a rozwój nauki

8.3.1. Kumulatywizm i korespondencyjna koncepcja rozwoju nauki

8.3.2. Poppera koncepcja rozwoju nauki

8.3.3. Antykumulatywizm Kuhna

8.3.4. Metodologia naukowych programów badawczych Lakatosa

8.3.5 Spór o determinanty rozwoju nauki

8.4. Racjonalność aksjologiczna

8.4.1. Model sieciowy Laudana

9. Relatywizm

9.1. Odmiany i tezy relatywizmu

9.2. Mocny program socjologii wiedzy

9.3. Konstruktywizm społeczny

9.4. Anarchizm metodologiczny Feyerabenda

Literatura:

1. A. Chalmers, Czym jest to, co zwiemy nauką?, rozdz. I (Indukcjonizm), rozdz. II (Problem indukcji).

2. J. Giedymin, Indukcjonizm i antyindukcjonizm, „Studia Filozoficzne” 2 (1959): 3-25.

3. K. R. Popper, Logika odkrycia naukowego, rozdz. 1-2, 5.

4. P. Lipton, Inference to the best explanation, w: The Routledge Companion to Philosophy of Science, ed. S. Psillos, 2008.

5. R. Carnap, Odrzucenie metafizyki, w: tenże, Filozofia i składnia logiczna oraz K. Popper, Granice między nauką a metafizyką, w: tenże, Droga do wiedzy, Domysły i refutacje.

6. C. G. Hempel, Filozofia nauk przyrodniczych, rozdz. 5 (Prawa i ich rola w wyjaśnianiu naukowym).

7. M. Hohol, Wyjaśnić umysł, rozdz. 6 (Problem wyjaśniania neurokognitywnego); B. Von Eckardt, J. S. Poland, Mechanism and Explanation in Cognitive Neuroscience, “Philosophy of Science, Vol. 71, No. 5, 2004, pp. 972-984.

8. J. Fodor, Special sciences – or the disunity of science as a working hypothesis, “Synthese” 1974, 28: 97-115.

9. H. Putnam, Czym jest realizm?, „Colloquia Communia”, nr 1-3 (54-56), 1991, s. 61-73.

10. J. Losee, The debate over Scientific Realism, w: A historical introduction to the philosophy of science. Fourth edition, New York, 2001, s. 252-264.

11. K.R. Popper, Prawda, racjonalność i rozwój wiedzy naukowej, w: tenże: Droga do wiedzy. Domysły i refutacje, fragm. (§ 1, 2, 5)

12. T.S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych, fragm. (rozdz. 3, 9, 10, 13) lub T. S. Kuhn, Obiektywność, sądy wartościujące i wybór teorii, w: tenże, Dwa bieguny.

13. I. Lakatos, Falsyfikacja a metodologia naukowych programów badawczych, w: tenże, Pisma z filozofii nauk empirycznych, fragm. (s. 3-81)

14. L. Laudan, Nauka i wartości, „Colloquia Communia” 1-3, 1991, s. 129-141

15. D. Bloor, Mocny program socjologii wiedzy, „Literatura na Świecie”, nr 5, 1991, s. 176-198.

Lista lektur może ulec zmianie w zależności od potrzeb i zainteresowań uczestników zajęć.

Podręczniki:

A. Chalmers, Czym jest to, co zwiemy nauką?

A. Grobler, Metodologia nauk.

C. G. Hempel, Filozofia nauk przyrodniczych.

W. Sady, Spór o racjonalność naukową.

Efekty uczenia się:

nabyta wiedza

 rozumie podstawowe problemy i zagadnienia z dziedziny filozofii nauki (np. nomologiczno-dedukcyjny schemat wyjaśniania, weryfikacja, falsyfikacja, mechanicyzm, realizm, instrumentalizm, kumulatywizm). [K_W01, K_W08]

 rozumie miejsce kognitywistyki w systemie nauk, rozumie jej związki z innymi dyscyplinami. [K_W01, K_W08]

 potrafi rozpoznać i odróżnić od siebie założenia teoretyczne, konsekwencje metodologiczne przyjętych założeń teoretycznych oraz techniki badawcze. [K_W01, K_W08]

nabyte umiejętności

 potrafi wykorzystać zdobytą wiedzę z zakresu filozofii nauki przy analizie problemów praktycznych pojawiających się w kognitywistyce. [K_U01, K_U02, K_U06]

 podchodzi w sposób refleksyjny i krytyczny do wyboru określonej perspektywy teoretycznej. [K_U01, K_U02, K_U06]

 potrafić samodzielnie odnieść koncepcje filozoficzne do swoistej sytuacji kognitywistyki (np. problem praw naukowych, rodzaje wyjaśniania, sposoby uzasadniania). [K_U01, K_U02, K_U06]

nabyte kompetencje społeczne

 jest otwarty na dyskusję i nowe propozycje rozwiązań problemów,

 docenia wartość własnej inicjatywy w rozwiązywaniu problemów,

 współdziała i pracuje w grupie, umiejąc wypracować konsensus w kwestiach spornych.

Metody i kryteria oceniania:

Zaliczenie na podstawie obecności na zajęciach (20%), aktywnego udziału w dyskusjach (40%), referatu lub pracy pisemnej(40%).

Przedmiot nie jest oferowany w żadnym z aktualnych cykli dydaktycznych.
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.