Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Psychologia rodziny

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2500-PL-PS-FO3 Kod Erasmus / ISCED: 14.4 / (0313) Psychologia
Nazwa przedmiotu: Psychologia rodziny
Jednostka: Wydział Psychologii
Grupy: Fakultety ogólnoakademickie
Punkty ECTS i inne: 2.00
Język prowadzenia: polski
Kierunek podstawowy MISMaP:

psychologia

Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne

Założenia (opisowo):

wykład przewidzialy dla mlodszych lat studiów psychologicznych (także dla pierwszego roku) oraz innyc zainteresowanych studentów

Skrócony opis:

Tematem wykładu są antropologiczne i psychologiczne aspekty funkcjonowania rodziny współczesnej na tle analiz i badań międzykulturowych. Celem kreślenia tak szerokiego tła jest zwrócenie uwagi na fakt, że to, co w zakresie życia rodzinnego uważamy za oczywiste, wcale oczywiste być nie musi, a czynniki charakteryzujące różne społeczeństwa współczesnego świata powinny być brane pod uwagę przy korzystaniu z wyników badań prowadzonych z udziałem przedstawicieli innych grup. Podstawowym modelem opisu rodziny jest podejście systemowe, ale uwzględnione są także nowsze wątki teoretyczne, wynikające z konstrukcjonizmu społecznego i psychologii narracyjnej. Bliższej charakterystyce poddane zostaną kolejne fazy rozwoju rodziny: małżeństwo pierwotne, rodzina z dzieckiem, rodzina z adolescentem, puste gniazdo, dziadkowie i babcie, wdowieństwo – samotność – śmierć.

Pełny opis:

Treści programowe:

1. Dlaczego żyjemy w rodzinach – różne inne rozwiązania

- biologiczne dylematy związane z wymaganiami rozwojowymi gatunku ludzkiego;

- rodzina grupowa (dawniej i współcześnie), monogamia okresowa, poligynia i poliandria, lewirat, sororat, rodzina wielopokoleniowa i poszerzona, matrylinearność i partylinearność, zdrady i „wypożyczanie” żon, wiek wchodzenia w związki małżeńskie (materiał antropologiczny głównie z badania społeczeństw archaicznych).

2. Egipt okresu helleńskiego i Turcja osmańska

- problem kazirodztwa w Egipcie, rodzaje małżeństw; stosunek do dzieci (wyrzucanie niechcianych, rejestracja w wieku 14 lat) i los dzieci porzuconych; odpowiedzialność i prawa kobiet i mężczyzn, stosunek do najstarszych;

- organizacja domu w Turcji (selamłyk i haremlik), zajęcia męskie i kobiece; decyzje małżeńskie (w przypadku pierwszego i kolejnych związków); tureckie wesele (obrzęd i znaczenie jego elementów); żony i nałożnice; narodziny i wczesny okres wychowania dzieci; obrzęd obrzezania, przejście do selamłyku i edukacja chłopców.

3. Starożytny Izrael, wczesne chrześcijaństwo, Grecja i Rzym

- poligynia w Izraelu (organizacja haremu króla Salomona); przechodzenie do monogamii; starotestamentowe zalecenia odnoszące się do życia rodzinnego w monogamii; rozwody; dzieci, ich wychowanie i edukacja;

- monogamia we wczesnym chrześcijaństwie; nierozerwalność małżeństwa; poszanowanie życia; zmieniająca się rola kobiety; współczesna nauka Kościoła dotycząca życia rodzinnego;

- Grecja: bunty kobiece

- Rzym: emancypacja kobiet, powszechność adopcji, upadek instytucji rodziny i próby restauracji; prawo życia i śmierci ojca wobec dzieci; szkoła koedukacyjna i nauczanie domowe (niewolnicy)

4. Indie okresu bramińskiego

- fazy życia bramina; faza rodzinna („pana domu”): przygotowania do założenia nowego domostwa, narzeczeństwo, obrzęd zaślubin (znaczenie poszczególnych jego elementów), życie codzienne i obowiązki małżonków; obrzędy ojcostwa (w czasie ciąży żony, w czasie narodzin, wobec noworodka, wobec niemowlęcia, postrzyżyny); edukacja chłopca i dziewczynki; dalsze fazy życia bramina w kontekście rodzinnym; regulacje dotyczące zdrady, bezpłodności, dziedziczenia przez córki.

5. i 6. Współczesne badania międzykulturowe

- struktura systemów rodzinnych (Georgas, Kagitcibasi, Hofstede)

- etnoteorie wychowania (Worthman, Harkness & Super, Pallacios, Feldman, Raghavan, Chao, Shwalb, Levy i inni)

- specyfika rodzin w Polsce (dwa badania grupy Harkness & Super; badania z użyciem skali FACES III Olsona: Ćwiek, Cierpka, Rozmysłowska)

7. Subkultury w Polsce

- badania porównawcze rodzin polskich z wyższym i niższym wykształceniem, mieszkających w mieście i na małej wsi, mniejszości niemieckiej, żydowskiej i Świadków Jehowy (modelowa struktura rodziny, role, ważność osób, wartościowanie różnych dziedzin życia, wartości aktywne w toku procesu wychowawczego, ważne momenty w historii rodziny, co wynika ze sposobu opowiadania o sobie i rodzinie – właściwości formalne narracji rodzinnych).

8. Kategorie opisu rodziny jako systemu

- pojęcie systemu; pojęcie systemu w zastosowaniu do rodziny; granice (wewnętrzne i zewnętrzne); homeostaza – sprzężenie zwrotne ujemne, dodatnie i wyprzedzające; kryzysy rozwojowe; fazy życia rodzinnego;

- rodzina jako nisza ekologiczna (warstwa semantyczna niszy – etos rodzinny)

- badania dotyczące etosu rodzinnego (Chądzyńska)

9. Miłość, narzeczeństwo, małżeństwo pierwotne

- miłość w ujęciu Sternberga (trzy teorie); „love stories” młodych panienek (badania), atrakcyjność nastolatków w kontekście rodzinnym (badania)

- zadania pierwszej fazy życia rodzinnego

10. Pierwsze dziecko

- kryzys rodzinny związany z pojawianiem się pierwszego dziecka (badania), radykalna zmiana kategorii spostrzegania społecznego kobiet posiadających dzieci (badania); „teorie życia niemowlęcia” i ich znaczenie w kształtowaniu się komunikacji z niemowlęciem (na tle podstawowych osiągnięć rozwojowych niemowlęcia).

11. Oczekiwania w toku procesu wychowawczego

- definicja pojęcia „oczekiwanie” i podstawowe badania związane z nim (Rosenthal, Rosenthal & Jacobson, Good, Skarzyńska, Chen & Bargh)

- badania dotyczące oczekiwania „trudności wychowawczych” przez matki

- badania związane z oczekiwaniami samodzielności

- narracje rodzicielskie w wychowaniu (związane z rozwojem moralnym)

12. Rodzina z dzieckiem i z adolescentem z perspektywy wychowania

- wrastanie w narrację rodzinną (badanie II Chądzyńskiej)

- „dialog wewnętrzny” adolescenta jako pochodna dialogu rodzinnego

- wzory interakcji z dzieckiem młodszym i starszym (badania Kirejczyk)

- badania nad odpowiedzialnością za rodzinę (Bravo)

13. Faza pustego gniazda

- ważne momenty w rozwoju indywidualnym kobiet i mężczyzn w okresie środkowej dorosłości (szczyt możliwości zawodowych, „kryzys środka życia”, menopauza)

- przegląd literatury na temat fazy i syndromu pustego gniazda

- badania polskie nad dynamiką kryzysu związanego z odchodzeniem dzieci z domu.

14. Dziadkowie i babcie

- ogólna charakterystyka indywidualna wczesnego okresu późnej dorosłości (bilans życia, wypadanie z ról zawodowych, szansa gerotranscendencji)

- nowa rola babci lub dziadka (różne sposoby realizacji w różnych kulturach)

- „list do wnuka” (badania)

15. Wdowieństwo – samotność - śmierć

- charakterystyka późnej fazy późnej dorosłości

- wiek senioralny i jego specyfika (badania Frąckowiaka)

- śmierć jako zjawisko psychologiczne

- fazy żałoby i rytuały w ujęciu międzykulturowym.

Literatura:

Auboyer, J. (1968). Życie codzienne w dawnych Indiach. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Brzezińska, A. (red.) (2005). Psychologiczne portrety człowieka. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Chua, A. (2011). Bojowa pieśń tygrysicy. Warszawa: Prószyński Media.

Cierpka A., (2006). Osoba ojca a narracje rodzinne. Psychologia Jakości Życia, 2, t.5, 237-255

Chen, M., Bargh, J. A. (1998). Nieświadome potwierdzanie zachowaniem automatycznie aktywizowanych stereotypów. Czasopismo Psychologiczne, 2, 89-104.

Corcopino J., (1960). Życie codzienne w Rzymie w okresie rozkwitu cesarstwa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

de Barbaro B., (red.) (1994). Wprowadzenie do systemowego rozumienia rodziny. Kraków: Collegium Medium UJ.

Dryll, E. (2014). Narracje rodzinne. W: I. Janicka, H. Liberska (red.), Psychologia rodziny, s. 73-93. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN SA.

Dryll, E. (2012). Rodzinne środowisko wychowawcze w ujęciu psychologii narracyjnej. Psychologia Wychowawcza, 1, 7-23.

Dryll, E. (2002). Realizowanie się oczekiwań w toku interakcji matka-dziecko. Psychologia Rozwojowa, 2, 101 – 112.

Dryll, E. (2001). Interakcja wychowawcza. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN. [część pierwsza]

Lewis R., (1984). Życie codzienne w Turcji osmańskiej. Warszawa: PIW

Mencwel A., (red), (1998). Antropologia kultury: Zagadnienia i wybór tekstów: Część I: Wiedza o kulturze. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Oleś, P. (2011). Psychologia człowieka dorosłego: Ciągłość zmiana integracja. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Pałubicki W., (1995). Małżeństwo i rodzina w dawnym judaizmie i starożytnym chrześcijaństwie. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Praszkier R., (1992). Zmieniać nie zmieniając: Ekologia problemów rodzinnych. Warszawa: WSiP.

Redfield J., (2000). Człowiek i życie domowe. W: Jean P. Vernant (red.), Człowiek w Grecji. Warszawa: Świat Książki.

Sternberg R., (1998/2001). Miłość jest opowieścią. Poznań: Rebis.

Świderkówna A., (1983). Życie codzienne w Egipcie greckich papirusów. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Wojciszke B., (2000). Psychologia miłości: intymność, namiętność, zaangażownie. Gdańsk: GWP.

Efekty uczenia się:

Wiedza:

Znajomość podstawowych pojęć podejścia systemowego w zastosowaniu do opisu rodziny;

Charakterystyka zadań rozwojowych kolejnych faz życia rodzinnego;

Rozeznanie w problemach badań międzykulturowych dotyczących omawianego tematu.

Umiejętności:

Zdolność spojrzenia na zjawiska rodzinnych z perspektywy grupy (nie tylko indywiduum);

Krytyczne podejście do „oczywistości” wynikających z uczestniczenia w określonej kulturze.

Kompetencje ogólne:

Zainteresowanie dla omawianej problematyki;

Kształcenie trudnej sztuki rozdzielania wiedzy potocznej od wiedzy opartej na teoriach i badaniach naukowych.

Metody i kryteria oceniania:

kolokwium zaliczeniowe pod koniec semestru. Warunkiem zaliczenia jest otrzymanie przynajmniej dostatecznej oceny tego kolokwium.

Praktyki zawodowe:

nie ma

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2019/20" (zakończony)

Okres: 2020-02-17 - 2020-08-02
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: Elżbieta Wiśniewska-Dryll
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.