Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Stres traumatyczny

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2500-PL-PS-FS1-02 Kod Erasmus / ISCED: 14.4 / (0313) Psychologia
Nazwa przedmiotu: Stres traumatyczny
Jednostka: Wydział Psychologii
Grupy: Fakultety stosowane
Psychologia Kliniczna
Punkty ECTS i inne: 3.00
Język prowadzenia: polski
Kierunek podstawowy MISMaP:

psychologia

Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne

Wymagania (lista przedmiotów):

Psychopatologia 2500-OB-16

Założenia (opisowo):

Od uczestników wymagane są wiadomości na temat ogólnych koncepcji rozwoju zaburzeń psychicznych (biologicznych, psychologicznych) oraz znajomość klasyfikacji zaburzeń psychicznych (ICD-10 i DSM-IV) w stopniu co najmniej podstawowym (główne jednostki nozologiczne i wyróżnione dla nich kryteria diagnostyczne).

UWAGA: na zajęcia zostaną przyjęte wyłącznie osoby, które zaliczyły PSYCHOPATOLOGIĘ lub PSYCHOLOGIĘ KLINICZNĄ


Kryteria selekcji:

- starszeństwo roku

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Kurs ma charakter wykładu wprowadzającego w zagadnienie stresu traumatycznego i jego konsekwencji psychologicznych. Obejmuje dyskusję nad definicją traumy, jak również zapoznanie się ze szczegółowymi kryteriami zaburzeń potraumatycznych. Omawiane są wyniki badań nad psychologicznymi konsekwencjami stresu traumatycznego oraz najważniejsze koncepcje psychologiczne i biologiczne dotyczące rozwoju zaburzeń potraumatycznych. Ponadto na zajęciach omawiane są metody diagnozowania objawów zaburzenia po stresie traumatycznym i zasady pomocy psychologicznej po traumie.

Pełny opis:

Kurs ma charakter wykładu. Wprowadza w zagadnienie ekstremalnego stresu, określanego jako traumatyczny, i jego konsekwencji psychologicznych. Na zajęciach omawiane są wyniki badań nad psychologicznymi konsekwencjami stresu traumatycznego zarówno na poziomie jednostkowym, jak i społecznym. Dyskutowane są kwestie definicji traumy, a także konsekwencje traumy jednorazowej i wielokrotnej oraz zdarzeń traumatycznych różnego typu (udział w walce zbrojnej, trauma relacyjna - doświadczanie przemocy i zaniedbywania w dzieciństwie, bycie ofiarą zdarzeń masowych, przemocy fizycznej i seksualnej w wieku dorosłym, itd.). Omawiane są także najważniejsze zidentyfikowane czynniki stanowiące o odporności lub podatności na zaburzenia potraumatyczne. Na zajęciach duży nacisk położony jest na identyfikowanie objawów zaburzeń pourazowych oraz znajomość wybranych modeli teoretycznych wyjaśniających rozwój i utrzymywanie się objawów potraumatycznych (model faz reakcji na stres M. J. Horowitza, model przetwarzania emocjonalnego traumy E. Foa i model poznawczy). Inne podejmowane zagadnienia to współwystępowanie PTSD i innych zaburzeń psychicznych oraz pomoc psychologiczna po traumie, w tym wytyczne dla organizacji pomocy psychologicznej po traumach masowych i związane z wyborem terapii.

Wykład kończy się sprawdzianem pisemnym w formie testowej.

Nakład czasu: uczestnictwo w zajęciach 30 godzin. Przygotowanie do zajęć i sprawdzianu 25 godzin. Razem 55 godzin.

Tematy zajęć (szczegółowy program zostanie przedstawiony na pierwszych zajęciach):

- Wprowadzenie do problematyki stresu traumatycznego: czym jest trauma? Paradygmat stres - radzenie sobie, biologiczne i psychologiczne reakcje na stres.

- Konsekwencje stresu traumatycznego: PTSD i ASD.

- Współczesne badania nad stresem traumatycznym: metody, narzędzia, problemy etyczne. Rozpowszechnienie zdarzeń traumatycznych i PTSD.

- Podatność na PTSD – czynniki ryzyka. Odporność na PTSD i rozwój potraumatyczny.

- Wybrane koncepcje teoretyczne dotyczące rozwoju i utrzymywania się zaburzeń potraumatycznych: teoria faz reakcji na stres, model emocjonalnego przetwarzania traumy i perspektywa poznawcza.

- Trauma złożona i jej skutki. Koncepcja złożonego PTSD.

- Trauma masowa (na przykładzie traumy wojennej) - odległe konsekwencje psychospołeczne i przekaz międzypokoleniowy. Uznanie społeczne traumy.

- Współwystępowanie zaburzeń na przykładzie związku miedzy doświadczeniami traumatycznymi, PTSD i zaburzeniami związanymi z używaniem substancji psychoaktywnych.

- Pomoc psychologiczna: jakie wymagania powinnny spełniać osoby udzielające pomocy po traumie? (wg European Society for Traumatic Stress Studies)

- Pierwsza pomoc psychologiczna w sytuacjach indywidualnych i po zdarzeniach masowych - zasady ogólne. Interwencja kryzysowa po traumie - zastosowanie, najważniejsze zagadnienia.

- Psychoterapia osób po traumie typu I: rodzaje terapii opartych na dowodach, rekomendacje ESTSS; przykłady: przedłużona ekspozycja i terapia przetwarzania poznawczego.

- Psychoterapia osób, które przeżyły traumę złożoną - rekomendacje ESTSS.

Literatura:

Wykaz literatury do poszczególnych zajęć (dostępne w COME):

1. Wprowadzenie do problematyki stresu traumatycznego.

Herman, J. (1998/2007). Zapomniana historia. W: Przemoc – uraz psychiczny i powrót do równowagi (Rozdział 1, s. 17-43). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Lis-Turlejska, M. (2002). Historia poglądów dotyczących konsekwencji traumatycznego stresu. W: Stres traumatyczny (Rozdział 2, s. 23-44). Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

2. Zaburzenia związane z traumą: PTSD i ASD.

Herman, J. (1998/2007). Przerażenie. W: Przemoc – uraz psychiczny i powrót do równowagi (Rozdział 2, s. 44-61). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Morrison, J. (2016). Zaburzenia związane z traumą i stresem. W: DSM-5 bez tajemnic. Praktyczny przewodnik dla klinicystów (Rozdział 6, s. 243-261). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

3. Badania nad stresem traumatycznym: metody, narzędzia, problemy etyczne. Rozpowszechnienie PTSD. Diagnoza PTSD.

Seligman, M., Walker, E., Rosenhan, D. (2017). Zaburzenia po stresie urazowym. W: Psychopatologia (Rozdział 5, s. 197-204*). Poznań: Zysk i S-ka.

*dalsza część rozdziału – zajęcia nr 6 i 12/13

4. Skąd bierze się PTSD? Dwie perspektywy – biologiczna i psychologiczna.

Sapolsky, R. (2010). Gruczoły, gęsia skórka i hormony. W: Dlaczego zebry nie mają wrzodów? Psychofizjologia stresu (Rozdział 2, s. 28-43). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

van der Kolk, B. (2018). Utrata ciała, utrata siebie. W: Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy (Rozdział 6, s. 114-134). Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.

5. Skąd bierze się PTSD? Wybrane koncepcje teoretyczne zaburzeń potraumatycznych.

Dragan, M. (2005). Wybrane poznawcze modele rozwoju i utrzymywania się objawów zaburzenia po stresie traumatycznym. Nowiny Psychologiczne, 3, 5-18.

6. Skąd bierze się PTSD? O podatności na PTSD w świetle badań naukowych. Czynniki ryzyka. Rola czynników społecznych, brak uznania społecznego traumy.

Drapała, I., Lis-Turlejska, M. (2013). Znaczenie społecznego uznania jako ofiary lub osoby ocalałej w przebiegu zaburzenia po stresie traumatycznym. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 13, 264-270.

Seligman, M., Walker, E., Rosenhan, D. (2017). Zaburzenia po stresie urazowym. W: Psychopatologia (Rozdział 5, s. 205-206). Poznań: Zysk i S-ka.

7. Co chroni przed PTSD? O odporności na PTSD w świetle badań naukowych. Czynniki ochronne, zasoby. Resilience, prężność psychiczna. Rozwój potraumatyczny.

Ogińska-Bulik, N. (2014). Rola strategii radzenia sobie ze stresem w rozwoju po traumie u ratowników medycznych. Medycyna Pracy, 65, 209-207.

8. Trauma złożona i jej skutki. Koncepcja złożonego PTSD.

Herman, J. (1998/2007). Zniewolenie i Nowa diagnoza. W: Przemoc – uraz psychiczny i powrót do równowagi (Rozdział 4, s. 85-105 i Rozdział 6, s. 126-139). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

9. Trauma wojny. Następstwa psychospołeczne IIWŚ w Polsce. Międzypokoleniowy przekaz traumy.

Orwid, M. (2009). Trauma kolektywna. W: Trauma. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Schier, K. (2018). Dziedziczone rany czy dziedziczone blizny? Transgeneracyjny przekaz traumy. W: M. Święcicka (red.), W relacji. Studia z psychologii klinicznej dziecka 30 lat później (Rozdział 8, s. 131-151). Warszawa: Wydawnictwo Paradygmat.

10. Współwystępowanie zaburzeń na przykładzie związku między traumą, PTSD i piciem problemowym.

Dragan, M. (2007). Współwystępowanie zaburzenia po stresie traumatycznym i zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. Roczniki Psychologiczne, 10, 39-55.

11. Pomoc psychologiczna osobom po traumie.

Popiel, A., Zawadzki, B., Pragłowska, E., Habrat, P., Gajda, P. (2019). Profilaktyka pierwszego i drugiego stopnia zaburzeń potraumatycznych – przegląd badań. W: Skuteczne działanie w stresie (Rozdział 3 i 4, s. 42-58). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

12/13. Terapia osób po traumie.

Popiel, A., Pragłowska, E. (2009). Terapia zaburzeń potraumatycznych. W: J. Strelau, B. Zawadzki, M. Kaczmarek, Konsekwencje psychiczne traumy – uwarunkowania i terapia (Rozdział 16, s. 343-371). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Resick, P., Monson, C., Chard, K. (2019). Omawianie objawów i modelu funkcjonalnego PTSD. W: Terapia przetwarzania poznawczego w zespole stresu pourazowego (PTSD) (Część III, Rozdział 5, s. 116-127). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Efekty uczenia się:

Wiedza i zrozumienie. Student:

- Definiuje takie pojęcia jak stres psychologiczny, stres traumatyczny, zdarzenie traumatyczne, trauma

- Definiuje takie pojęcia jak dysocjacja, flashbacki, intruzje, odrętwienie emocjonalne, reakcja przestrachu

- Wymienia kryteria diagnostyczne zaburzeń potraumatycznych (ASD, PTSD, DESNOS)

- Definiuje pojęcie traumy incydentalnej i złożonej oraz rozróżnia ich konsekwencje

- Wymienia zaburzenia psychiczne najczęściej współwystępujące z PTSD

- Opisuje wybrane modele teoretyczne wyjaśniające rozwój i utrzymywanie się objawów potraumatycznych (teoria faz rekacji na stres, model emocjonalnego przetwarzania traumy)

- Wymienia czynniki ochronne i czynniki ryzyka rozwoju zaburzeń potraumatycznych

- Opisuje podstawowe założenia pierwszej pomocy psychologicznej i terapii osób po doświadczeniach traumatycznych

- Wymienia wytyczne dla organizacji pomocy psychologicznej po zdarzeniach masowych

- Wymienia metody diagnozowania doświadczeń traumatycznych i objawów zaburzeń potraumatycznych

Postawy. Student:

- Dostrzega problem społeczny, jakim są następstwa stresu traumatycznego oraz dyskutuje potrzebę psychologicznej pomocy ofiarom traumy

Umiejętności. Student:

- Identyfikuje objawy potraumatyczne w odniesieniu do kryteriów diagnostycznych w klasyfikacjach zaburzeń psychicznych

- Uzasadnia rozpoznanie zaburzeń potraumatycznych

- Planuje i wyjaśnia rodzaj interwencji psychologicznej po zdarzeniu traumatycznym

Metody i kryteria oceniania:

Obecność na zajęciach. Końcowy sprawdzian pisemny w formie testu.

Kryteria oceny ze sprawdzianu (ocena ta będzie stanowiła 100% oceny końcowej):

12-13 pkt dst,

14 pkt dst+

15-16 pkt db,

17 pkt db+

18-19 pkt bdb,

20 pkt celujący.

Praktyki zawodowe:

brak

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/20" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-27
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: Małgorzata Dragan
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.