Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Mniej znane oblicza dobrze znanych pisarzy. (Re)konstruowanie dziewiętnastowiecznego kanonu

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3001-B9T-LP2 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (0232) Literatura i językoznawstwo
Nazwa przedmiotu: Mniej znane oblicza dobrze znanych pisarzy. (Re)konstruowanie dziewiętnastowiecznego kanonu
Jednostka: Instytut Literatury Polskiej
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 7.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Założenia (opisowo):

Przedmiot dla studentów zainteresowanych literaturą drugiej połowy XIX wieku, literaturą popularną i związkami literatury z polityką i przemianami historii literatury.

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Celem konwersatorium jest pogłębienie wiedzy na temat literatury i kultury drugiej połowy XIX stulecia i refleksja nad mechanizmami tworzenia kanonu literackiego. Na zajęciach będziemy analizować mniej znane utwory słynnych pisarzy tego okresu, pytając o to, dlaczego te zapomniane teksty nie weszły do kanonu, mimo że tworzące je postaci zajmują ważne miejsce w syntezach historycznoliterackich. W orbicie naszych zainteresowań znajdą się dzieła z zakresu literatury popularnej, fantastycznej, osobistej (intymistyka), politycznej, a także juwenalia i teksty pisane pod koniec życia.

Pełny opis:

Konwersatorium „Mniej znane oblicza dobrze znanych pisarzy. (Re)konstruowanie dziewiętnastowiecznego kanonu” wyrasta z przekonania, że wiedza na temat najważniejszych aktorów sceny literackiej wciąż wymaga pogłębiania i poszerzania, przełamywania historycznoliterackich stereotypów. Dlatego też dziewiętnastowieczni autorzy zostaną zaprezentowani z perspektywy ich mniej znanych utworów, często kontrowersyjnych, problematycznych, wstydliwych, które nie wpisują się w dobrze znaną siatkę pojęciową. W ten sposób będziemy komplikować narrację na temat XIX wieku, wskazując na nurty czy utwory zapomniane i pominięte.

Tak zarysowany horyzont problemowy wprowadza też szereg wątków metodologicznych, związanych z kategorią tradycyjnego kanonu, jego tworzeniem i rekonstrukcją. Na zajęciach będziemy pytać więc, jak to się dzieje, że jakieś dzieło zostaje utożsamione, związane z autorką lub autorem, a inne egzystuje na marginesie jej czy jego twórczości. Jaki wpływ na ten proces ma odbiór w epoce, a w jakim stopniu na ten stan rzeczy wpływa praktyka badawcza i jej historyczne przemiany czy mody (na zajęciach będziemy czytać fragmenty tekstów krytycznoliterackich, recenzji z epoki oraz przykłady ze stanu badań). Ostatecznie też zapytamy, co taki „wybrakowany” kanon mówi o polskim społeczeństwie jako wspólnocie interpretacyjnej, o naszych potrzebach, ograniczeniach czy kompleksach.

Podstawa materiałowa kolejnych spotkań zostanie stworzona w ramach dyskusji ze studentami, niemniej w sylabusie znajdą się na pewno dzieła z zakresu:

- literatury dokumentu osobistego (np. Żeromskiego lub Irzykowskiego) i literatury kryptoautobiograficznej (np. Orzeszkowej, Konopnickiej);

- literatury popularnej, w tym kryminalnej i sensacyjnej (np. Dygasińskiego, Conrada, Zapolskiej);

- literatury fantastycznej, w kontrze do dominującej poetyki realistycznej (np. Sienkiewicza, Prusa, Zoli i Balzaca);

- literatury politycznej (np. Świętochowskiego, Reymonta, Brzozowskiego, Huysmansa);

- literatury debiutanckiej lub „starczej” (np. Sienkiewicza, Berenta).

Literatura:

Poniższa bibliografia dotyczy kwestii metodologicznych i zawiera syntezy historycznoliterackie potrzebne do zrekonstruowania „obowiązującego” kanonu.

J. Assmann, „Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych”, wstęp i red. nauk. R. Traba, przekł. A. Kryczyńska-Pham, Warszawa 2008.

W. Bolecki, „Czym stała się dziś historia literatury”, w: „Wiedza o literaturze i edukacja. K sięga referatów Zjazdu Polonistów”, red. T. Michałowska, Z. Goliński, Z. Jarosiński. Warszawa 1996.

G. Borkowska, „Pozytywiści i inni”, Warszawa 1999.

A. Hutnikiewicz, „Młoda Polska”, wyd. dowolne.

E. Ihnatowicz, „Literatura polska drugiej połowy XIX w. (1864-1914)”, Warszawa 2000.

K. Kasztenna, „Z dziejów formy niemożliwej”, Wrocław 1995.

„Kulturowa historia literatury”, red. W. Bolecki, A. Łebkowska, Warszawa 2015.

S. Lasić, „Poetyka powieści kryminalnej”, Warszawa 1976.

G. Marchwiński, „Kanon literacki i naród w polskim dyskursie publicznym lat 1870-1905. Konstrukcje, uwarunkowania, znaczenia”, Kraków 2017.

H. Markiewicz, „Kłopoty historyków literatury” w: „Prace wybrane”, t. 5: „Z teorii literatury

i badań literackich”, Kraków 1997.

Henryk Markiewicz, „Pozytywizm”, wyd. dowolne.

J. Nowakowski, „W kręgu obiegowych ideałów estetycznych. Szkice o literaturze popularnej”, Rzeszów 1980.

R. Nycz, „O kanonie, klasykach i arcydziełach”, „Teksty Drugie” 1993, nr 3.

M. Podraza-Kwiatkowska, „Literatura Młodej Polski”, wyd. dowolne.

„Słownik literatury polskiej XIX wieku”, red. J. Bachórz i A. Kowalczykowa, 1991 i nast., hasła: Brukowa literatura, Fantastyka, Gotycyzm, Literatura dla dzieci i młodzieży, Literatura dla ludu, Literatura popularna, Literatura religijna...

J. Tomkowski, „Młoda Polska”, Warszawa 2001.

J. Tomkowski, „Mój pozytywizm”, Warszawa 1993.

T. Walas, „Czy jest możliwa inna historia literatury?”, Kraków 1993.

S. Żółkiewski, „Społeczne konteksty kultury literackiej na ziemiach polskich (1890-1939)”, Warszawa 1995.

W literaturze przedmiotu znajdą się także najnowsze opracowania do pozycji z listy lektur, ustalonej na zajęciach wraz ze studentami. Propozycje bibliografii podmiotu – patrz Zakres tematów: https://usosweb.uw.edu.pl/kontroler.php?_action=katalog2/przedmioty/pokazZajecia&zaj_cyk_id=404474&gr_nr=1

Efekty uczenia się:

WIEDZA (Absolwent zna i rozumie: )

— specyfikę wpływu badań historycznoliterackich i działalności krytycznoliterackiej na kształtowanie się obrazu tradycji literackiej

— aparat terminologiczny i pojęciowy oraz metody naukowe pozwalające na prowadzenie badań nad literaturą w perspektywie historycznej

— stan badań podejmujących teoretyczną refleksję nad kanonu literackiego

— kierunki rozwoju i stanowiska współczesnych teorii literaturoznawczych problematyzujących historię literatury

— dynamikę rozwojową zjawisk literackich i kulturowych charakteryzujących się długim trwaniem, zwłaszcza w zakresie literatury popularnej

— historyczne przejawy włączania w obręb literatury wysokiej elementów ukształtowanych w kulturze ludowej oraz twórczości popularnej, masowej i rozrywkowej, jak również przyswajania przez kulturę popularną elementów literatury wysokiej

— dynamikę rozwoju procesu historycznoliterackiego

UMIEJĘTNOŚCI (Absolwent potrafi: )

— wykorzystać zdobytą wiedzę historycznoliteracką do identyfikowania luk w stanie badań oraz prowadzenia badań własnych nad twórczością wybranych pisarzy, funkcjonowaniem środowisk i formacji artystycznych

— przeprowadzić analizę i interpretację dzieła literackiego w sposób adekwatny do tradycji estetycznej, religijnej, obyczajowej etc., w obrębie której ono powstało lub do której nawiązuje

— posługiwać się terminologią z zakresu estetyki, poetyki, komparatystyki i historii literatury, w sposób dostosowany do drugiej połowy XIX wieku

— przeprowadzić krytykę źródła oraz rekonstruować na podstawie jego analizy obraz epoki

— w dyskusji dotyczącej dzieła literackiego dobierać argumentację uwzględniającą tradycje, z jakich to dzieło wyrasta; kontekst kulturowy, społeczny, polityczny etc., w jakim powstało; oraz reinterpretacje, jakim było poddawane przez czytelników i krytykę literacką różnych epok

— czytać, interpretować i analizować teksty literackie, uwzględniając kontekst historyczny, kulturowy oraz teksty o charakterze naukowym

— krytycznie spojrzeć na proces historycznoliteracki i właściwie usytuować w nim różne zjawiska społeczno-kulturowe

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (Absolwent jest gotowy do: )

— okazywania zrozumienia i szacunku dla odmienności obyczajowych, religijnych etc., jakie wynikają z bogactwa tradycji kulturowych oddziałujących na literaturę

— respektowania znaczenie tradycji literackiej w życiu społecznym oraz własnej działalności naukowej, oświatowej lub publicystycznej

— podejmowania działań w celu zachowania oraz pielęgnowania tradycji filozoficznych, artystycznych, światopoglądowych, religijnych

— ciągłego dokształcania się i rozwoju

— planowania i realizowania zadań badawczych

— do podejmowania wyzwań zawodowych;

— doceniania znaczenia refleksji humanistycznej w formowaniu więzi społecznych, samodzielnego nabywania wiedzy z zakresu studiowanej dyscypliny naukowej i budowania warsztatu pracy filologa

Metody i kryteria oceniania:

- obecność (możliwe dwie nieobecności, każda kolejna, udokumentowana, musi zostać odrobiona na dyżurze);

- przygotowanie do zajęć i aktywność;

- projekt studencki: esej zaliczeniowy na temat mechanizmów recepcji jakiegoś mało znanego utworu literackiego z XIX wieku.

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2019/20" (zakończony)

Okres: 2020-02-17 - 2020-08-02
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin, 15 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Urszula Kowalczuk, Łukasz Książyk, Damian Makuch
Prowadzący grup: Damian Makuch
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.