Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Metodologia badań językoznawczych - diachroniczna

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3003-11B1MD Kod Erasmus / ISCED: 09.304 / (0232) Literatura i językoznawstwo
Nazwa przedmiotu: Metodologia badań językoznawczych - diachroniczna
Jednostka: Instytut Języka Polskiego
Grupy: Metodologia badań filologicznych - I roku 2-go stopnia - obowiązkowo jeden wykład do wyboru
Polonistyczne minimum programowe
Przedmioty obowiązkowe dla I rok filolgii polskiej od cyklu 2019 - stacjonarne 2-go stopnia
Wszystkie przedmioty polonistyczne - oferta ILP (3001...) , IJP (3003...) i IPS (3007...)
Punkty ECTS i inne: 3.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Założenia (opisowo):

Zaliczenie zajęć z zakresu językoznawstwa na wcześniejszych latach studiów.

Student:

1. Ma wiedzę z zakresu językoznawstwa – zarówno synchronicznego, jak i diachronicznego.

2. Zna podstawowe terminy z zakresu językoznawstwa.


Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Przedmiot ma na celu zapoznanie studentów z metodologią badań językoznawstwa diachronicznego oraz przygotowanie ich do samodzielnej pracy badawczej w zakresie językoznawstwa, w szczególności do napisania pracy magisterskiej.

Pełny opis:

Wykład ma za zadanie zaznajomienie studentów z metodologią badań diachronicznych, co zostanie uzyskane dzięki realizacji następujących tematów:

1. Metodologia badań naukowych: podstawowe pojęcia, kryteria oceny prac naukowych. Językoznawstwo na tle innych nauk. Dyscypliny językoznawstwa diachronicznego.

2. Naukowe badanie historii języka: dziewiętnastowieczne językoznawstwo historycznoporównawcze.

3. Krótko o początkach refleksji o języku polskim od XV w. Językoznawstwo polskie w drugiej połowie XVIII i w pierwszej XIX w. – sposoby opisu języka. Polskie językoznawstwo diachroniczne od II połowy XIX w. po połowę wieku XX – problematyka badań.

4. Ferdinand de Saussure i strukturalizm.

5. Strukturalizm w polskiej diachronii – poglądy i badania Ireny Bajerowej.

6. Dorobek polonistycznego językoznawstwa diachronicznego od 2. połowy XX po początek XXI w.

7. Metodologia badań onomastycznych: różnice między nomen proprium a nomen appelativum, główne klasyfikacje onimów.

8. Metodologia badań dialektologicznych.

9. Metodologia badań socjolingwistycznych.

10. Etymologia – problemy badawcze.

11. Metodologia prac leksykologicznych o ewolucji leksyki.

12. Dorobek polskiej leksykografii – słowniki dawne i rejestrujące dawną polszczyznę; różnice w makro- i mikrostrukturze.

13. Językoznawstwo komputerowe i korpusowe. Korpusy języka jako źródła materiału badawczego.

14. Metodologia badań kognitywnych w diachronii.

15. Pisemny sprawdzian z wykładów.

Literatura:

Wybrana bibliografia:

Adamska-Sałaciak A., Wyjaśnianie w językoznawstwie historycznym, "Biuletyn PTJ" 47-48, 1992, s.27-42.

Ajdukiewicz K., Metodologia i metanauka, [w:] tegoż, Język i poznanie, t. 2. Wybór pism z lat 1945-1963, Warszawa 1985, s. 117-126.

Anusiewicz J., Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki. Wrocław 1994.

Badania diachroniczne w Polsce II. Między współczesnością a przeszłością, red. A. Krzyżanowska, M. Posturzyńska-Bosko, P. Sorbet, Lublin 2016.

Bajerowa I. (red.) Język polski czasu drugiej wojny światowej (1939-1945), Warszawa 1996.

Bajerowa I., Czy i jak historia języka może skorzystać z propozycji kognitywizmu?, „LingVaria” nr 2 (10), 2010, s. 37-44

Bajerowa I., Kształtowanie się systemu polskiego języka literackiego w XVIII wieku, Wrocław 1964.

Bajerowa I., Polski język ogólny XIX wiek, t. 1. Ortografia, fonologia z fonetyką, morfonologia, t. 2. Fleksja, t. Składnia. Synteza, Katowice 1986, 1992, 2000.

Bajerowa I., Strukturalna interpretacja historii języka, „Język Polski” XLIX, 1969, s. 81-103.

Bajerowa I., Tendencja do normalizacji jako główny czynnik rozwojowy polskiego języka ogólnego, [w:] „Studia historycznojęzykowe”, t. 3. Rozwój polskiego systemu językowego, pod red. K. Rymuta i W. R. Rzepki, Kraków 2000, s. 9-14.

Bajerowa I., Zarys historii języka polskiego 1939-2000, Warszawa 2003.

Bańko M., Z pogranicza leksykografii i językoznawstwa. Studia o słowniku jednojęzycznym, Warszawa 2001.

Bartmiński J., Językowe podstawy obrazu świata, Wyd. 2 uzup., Lublin 2007.

Bobrowski I., Wiedza historycznojęzykowa a dwudziestowieczne paradygmaty lingwistyczne, [w:] Synchronia – diachronia. Materiały z konferencji „Problematyka historycznojęzykowa we współczesnym językoznawstwie i jej miejsce w dydaktyce”, pod red. M. Wojtyły-Świerzowskiej, Kielce 1999, s. 29-38.

Bobrowski I., Zaproszenie do językoznawstwa, Kraków 1998.

Bogusławski A., Drzazgowska E., Język w refleksji teoretycznej. Przekroje historyczne, Warszawa 2016, t. 2, rozdz. 4. Różnorodność i zmienność języków, zwłaszcza podrozdz. 1. Różnorodność języków. Pokrewieństwo języków i ich zróżnicowanie genealogiczne, s. 703-728, oraz podrozdz. 3. Zmiany w języku, s. 744-768.

Borejszo M., Nazwy ubiorów w języku polskim do roku 1600, Poznań 1990.

Borejszo M., Nazwy ubiorów we współczesnej polszczyźnie, Poznań 2001.

Borejszo M., O sposobach tworzenia nazw odzieży w okresie staropolskim i współcześnie, „Studia historycznojęzykowe”, t. 1. pod red. M. Kucały i Z. Krążyńskiej, Kraków 1994, s. 43-49.

Brückner A., Zasady etymologii słowiańskiej, „Rozprawy Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności”, Kraków 1917.

Brzozowska M., Etymologia i konotacja słowa. Studia semantyczne, Lublin 2009.

Büntig K.-D., Wstęp do lingwistyki, tłum. E. Tomczyk-Popińska, Warszawa 1989.

Buttler D., Kategorie semantyczne leksyki potocznej, [w:] Z zagadnień słownictwa współczesnego języka polskiego, pod red. M. Szymczaka, Wrocław 1978.

Cygal-Krupa Z., Podstawowe słownictwo tematyczne języka polskiego (na wybranych przykładach), Kraków 1990.

Cygal-Krupa Z., Słownictwo tematyczne języka polskiego. Zbiór wyrazów w układzie rangowym, alfabetycznym i tematycznym, Kraków 1986.

Danielewiczowa M., Dosięgnąć przedmiotu. Rzecz o Ferdynandzie de Saussurze, Warszawa 2016.

Dawne ortografie, gramatyki i podręczniki języka polskiego. Internetowe kompendium edukacyjne, red. nauk. W. Decyk-Zięba, A. Kępińska, M. Kresa, A. Piotrowska, I. Stąpor, Warszawa 2014, www.gramatyki.uw.edu.pl

Deptuchowa E., Informacja o badaniach zespołowych prowadzonych w Zakładzie Historii Języka Polskiego Instytutu Języka Polskiego, „LingVaria" V, nr 2 (10), 2010, s. 237-240.

Deptuchowa E., Publikacje Profesora Stanisława Urbańczyka w zakresie językoznawstwa polonistycznego, [w:] Język polski – wczoraj, dziś, jutro, pod red. B. Czopek-Kopciuch i P. Żmigrodzkiego. Wydawnictwo LEXIS, Kraków 2010, s. 15–23.

Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod red. Haliny Karaś, www.dialektologia.uw.edu.pl

Doroszewski W., Mowa mieszkańców wsi Staroźreby. Opis i tezy teoretyczne, „Prace Filologiczne” XVI, 1934, s. 249-278.

Dubisz S., Dzieje języka polskiego jako problem badawczy w pracy historyka języka, „Poradnik Językowy” 2009, z. 3, s. 19–34.

Dubisz S., Historia języka polskiego – „wczoraj, dziś i jutro”, „LingVaria” 2 (10), 2010, s. 45-51.

Dubisz S., Językoznawcze studia polonistyczne (pisma wybrane, uzupełnione, zmienione), t. 4. Historia języka polskiego, Warszawa 2016 (głównie rozdz. 1. Historia języka i językoznawstwa, s. 13-54 i 95-122).

Dunaj B., Perspektywy badań historycznojęzykowych, „LingVaria” 2(10), 2010, s. 53-57.

Dzieje Słowian w świetle leksyki, red. Jerzy Rusek, Wiesław Boryś, Leszek Bednarczuk, Kraków 2002.

Encyklopedia języka polskiego, pod red. Stanisława Urbańczyka, Wrocław 1991; wybrane artykuły

Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, pod red. Kazimierza Polańskiego, Wrocław 1993; wybrane artykuły

Evans V., Leksykon językoznawstwa kognitywnego, przekład M. Buchta, M. Cierpisz, J. Podhorecka, A. Gicala, J. Winiarska, Kraków 2009.

Florczak Z., Europejskie źródła teorii językowych w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku. Studia z dziejów teorii języka i gramatyki, Wrocław 1978.

Gołąb Z., Heinz A., Polański K., Słownik terminologii językoznawczej, Warszawa 1970.

Grabias S., Język w zachowaniach społecznych, Lublin 1997.

Grzegorczykowa R., Wstęp do językoznawstwa, Warszawa, 2007.

Gwary dziś. 1. Metodologia badań, pod red. Jerzego Sierociuka, Poznań 2001.

Heinz A., Dzieje językoznawstwa w zarysie, Warszawa 1983.

Historia języka, dialektologia i onomastyka w nowych kontekstach interpretacyjnych, pod red. Renaty Przybylskiej, Macieja Raka, Agaty Kwaśnickiej-Janowicz, Kraków 2018.

Historia języka polskiego w XXI wieku. Stan i perspektywy, pod red. M. Pastuch i M. Siuciak, Katowice 2018. (wybrane artykuły, np. Bednarczuk L., Polski słownik etymologiczny Profesora Witolda Mańczaka, s. 615-627, Przyklenk J., Pytając o zmianę językową. Językoznawstwo historyczne a socjolingwistyka, s. 44-54, też inne prace).

Jakubowicz M., Z warsztatu badań etymologicznych – od Pokornego do Borysia, „Poradnik Językowy” 2010, nr 7, s. 38-49.

Jankowiak L.A., Słownictwo medyczne Stefana Falimirza, t. 1. Początki polskiej renesansowej terminologii medycznej, t. 2. Słownik, Warszawa 2005-2006.

Janowska A., Pastuchowa M., Między leksykologią a słowotwórstwem. Osiągnięcia i propozycje katowickiej szkoły słowotwórstwa historycznego, [w:] Żywe problemy historii języka, red. M. Kuźmicki i M. Osiewicz, Poznań 2010.

Językoznawstwo w Polsce. Kierunki badań i perspektywy rozwoju, red. nauk. M. Grochowski, Warszawa 2012.

Karaś H., Perspektywy polskiej dialektologii, „Poradnik Językowy” 2012, z. 8, s. 15-28.

Karaś H., Polska leksykografia gwarowa, Warszawa 2011.

Kępińska A., Dawne gramatyki języka polskiego, „Biuletyn Informacyjny Biblioteki Narodowej”, 2006, nr 4, s. 43-48.

Kiklewicz A., Tęcza nad potokiem… Kategorie lingwistyki komunikacyjnej, socjolingwistyki i hermeneutyki lingwistycznej w ujęciu systemowym, Łask 2010.

Kita M., Polański E., Słownik tematyczny języka polskiego, Warszawa 2002. UAM

Klemensiewicz Z., Historia języka polskiego, t. 1-3, Warszawa 1974.

Kleszczowa K., Przypadek i prawidłowość w funkcjonowaniu systemu słowotwórczego, „Poradnik Językowy” 2004, z. 2, s. 51-66.

Kleszczowa K., Staropolskie kategorie słowotwórcze i ich perspektywiczna ewolucja. Rzeczowniki, Katowice 1998.

Kleszczowa K., Strukturalizm i poststrukturalizm w badaniach historycznojęzykowych, „Biuletyn PTJ” LXVII, 2011, s. 97-115.

Kloch Z., Spory o język, Warszawa 1995.

Kołodziejek E., Człowiek i świat w języku subkultur, Szczecin 2007.

Kresa M., Księgi metrykalne i program EXCEL jako źródło i narzędzie badań antroponimicznych, [w:] Badania historycznojęzykowe. Stan, metodologia, perspektywy, red. B. Dunaj i M. Rak, Kraków 2011, s. 399-411.

Kucała M., Rodzaj gramatyczny w historii polszczyzny, 1978.

Kuhn Th. S., Dwa bieguny. Tradycja i nowatorstwo w badaniach naukowych, tłum i posłowiem opatrzył S. Amsterdamski, Warszawa 1985.

Kurcz I., Lewicki A., Sambor J., Woronczak J., Słownictwo współczesnego języka polskiego. Listy frekwencyjne, t. 1-5, Warszawa 1974-1977.

Lyons J., Wstęp do językoznawstwa, przeł. K. Bogacki, Warszawa 1976 (pierwodruk 1968).

Łaziński M., Jan Baudouin de Courtenay i Aleksander Brückner, „LingVaria”, nr 1 (23) 2017.

Łozowski P., Czym jest prototyp w semantyce diachronicznej, [w:] Podstawy gramatyki kognitywnej, pod red. Henryka Kardeli, Warszawa 1994, s. 243−254.

Łozowski P., Panchronia, czyli językoznawstwo bez synchronii, [w:] Przeszłość w językowym obrazie świata, pod red. A Pajdzińskiej i P. Krzyżanowskiego, Lublin 1999, s. 25-50.

Łuczyński E., Maćkiewicz J, Językoznawstwo ogólne. Wybrane zagadnienia, Gdańsk 2005.

Markowski A., Leksyka wspólna różnym odmianom polszczyzny, t. 1-2, Warszawa 1990.

Metodologia badań onomastycznych, pod. red. M. Biolik, Olsztyn 2003.

Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, pod red. P. Stalmaszczyka, Łódź 2010.

Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne. Podręcznik akademicki pod red. Piotra Stalmaszczyka, Łódź 2006.

Metodologie językoznawstwa. Od diachronii do panchronii, pod red. Piotra Stalmaszczyka, Łódź 2018.

Milewski T., Językoznawstwo, Warszawa 1975.

Miodunka W., Podstawy leksykologii i leksykografii, Warszawa 1989.

Młynarczyk E., Polskie słownictwo handlowe XVI i XVII wieku (na materiale krakowskich ksiąg miejskich i lustracji królewszczyzn), Kraków 2010.

Motyl A., Normalizacja fleksji werbalnej w zakresie kategorii czasu w dobie średniopolskiej, Poznań 2014.

Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa pod red. A. Przepiórkowskiego, M. Bańko, R. L. Górskiego, B. Lewandowskiej-Tomaszczyk, Warszawa 2012, http://www.nkjp.pl/settings/papers/NKJP_ksiazka.pdf

Niewiara A., Słowa klucze kultury jako nazwy pojęć wyrazistych o wysokim stopniu utrwalenia a zagadnienia synonimii leksykalnej, „LingVaria”, nr 1 (23) 2017.

Niewiara A., Wyobrażenia o narodach w pamiętnikach i dziennikach z XVI-XIX wieku, Katowice 2000.

Okoniowa J., Profesor Kazimierz Nitsch i jego uczniowie, czyli „szkoły” dialektologiczne widziane inaczej, „Poradnik Językowy” 2012, z. 8, s. 29-40.

Pałka P., Kwaśnicka-Janowicz A., Przewodnik po elektronicznych zasobach językowych dla polonistów (słowniki, kartoteki, korpusy, kompendia), Kraków 2017.

Paveau M.-A., Sarfati G.-E., Wielkie teorie językoznawcze. Od językoznawstwa historyczno-porównawczego do pragmatyki, przekład I. Piechnik, Kraków 2009.

Pawłowski A., Empiryczne i ilościowe metody badań wobec naukowego statusu współczesnego językoznawstwa, [w:] Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, pod red. P. Stalmaszczyka, Łódź 2010, s. 117-131.

Pelcowa H., Nowe wyzwania a tradycyjne metody badań dialektologicznych, „Poradnik Językowy” 2012, z. 8, s. 5-14.

Pędzich B., Jak powstaje socjolekt? Studium słownictwa paralotniarzy, Warszawa 2012.

Piotrowski T., Słowniki języka polskiego, [w:] Współczesny język polski, pod red. J. Bartmińskiego, Wrocław 1993, s. 571-588.

Piotrowski T., Zrozumieć leksykografię, Warszawa 2002.

Podstawy językoznawstwa korpusowego, red. B. Lewandowska-Tomaszczyk, Łódź 2005.

Polskie nazwy własne. Encyklopedia, pod red. E. Rzetelskiej-Feleszko, Warszawa 1998.

Polszczyzna XVII wieku. Stan i przeobrażenia, red. D. Ostaszewska, Katowice 2002.

Popper K.R., Wszechświat otwarty. Argument na rzecz indeterminizmu, tłum. A. Chmielowski, Kraków 1996.

Przepiórkowski A., Górski R. L., Lewandowska-Tomaszczyk B. i Łaziński M., Narodowy Korpus Języka Polskiego, [w:] „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXV, 2009, s. 47-55.

Rospond S., Struktura i klasyfikacja nazwiska słowiańskiego na podstawie "Słownika nazwisk śląskich", "Rozprawy Komisji Językowej WTN", t. 5, s. 9-63.

Rudnicki M., Językoznawstwo polskie w dobie Oświecenia, Prace Komisji Filologicznej PTPN XVII, 1956, z. 2.

Rybicka-Nowacka H., Dziewiętnastowieczni pionierzy językoznawstwa polskiego, [w:] Slawistyka na przełomie XIX i XX wieku, red. M. Basaj i S. Urbańczyk, Wrocław 1990, s. 19-33.

Rzepka W.R., Demorfologizacja rodzaju w liczbie mnogiej rzeczowników w polszczyźnie XVI-XVII wieku, Poznań 1985.

Saussure F., de, Kurs językoznawstwa ogólnego, przekł. K. Kasprzyk, wstęp i przypisy K. Polański, Warszawa 1991, wyd. 2: Warszawa 2002.

Saussure F., de, Szkice z językoznawstwa ogólnego, przekł., wstęp i red. nauk. M. Danielewiczowa, Warszawa 2004.

Siuciak M., Strukturalistyczna koncepcja rozwoju języka wobec przemian współczesnej polszczyzny, [w:] Leksyka języków słowiańskich w badaniach synchronicznych i diachronicznych, pod red. M. Gębki-Wolak, J. Kamper-Warejko, A. Moroza, Toruń 2014, s. 265-276.

Skarżyński M., Części mowy i ich kategorie w gramatykach polskich XIX i XX wieku (1817-1938), Kraków 1994.

Skarżyński M., O prof. H. Ułaszynie (w 50. rocznicę śmierci), LingVaria” r. 1, nr 2, 2006, s. 65-73.

Skarżyński M., W kręgu gramatyk polskich XIX i XX wieku, Kraków 2001.

Skowronek K. Współczesne nazwisko polskie. Studium statystyczno-kognitywne, Kraków 2001, http://rcin.org.pl/dlibra/docmetadata?id=2593&from=publication

Skudrzykowa A., Urban K., Mały słownik terminów z zakresu socjolingwistyki i pragmatyki językowej, Kraków-Warszawa 2000.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, koncepcja całości i red. J. Bartmiński, zastępca red. S. Niebrzegowska, t. 1. Kosmos, cz. 1. Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, cz. 2. Ziemia, woda, podziemie, cz. 3. Meteorologia, cz. 4. Świat, światło i metale, Lublin 1996-2012.

Słowniki dawne i współczesne. Internetowy przewodnik edukacyjny, red. M. Bańko, M. Majdak, M. Czeszewski, www.leksykografia.uw.edu.pl

Sobotka P., Etymologizowanie i etymologia. Od semantyki ontologicznej do etymologii hermeneutycznej, Warszawa 2015.

Szczaus A., Leksyka specjalistyczna w „Informacyi matematycznej” Wojciecha Bystrzonowskiego z 1749 roku na tle polszczyzny XVIII wieku, Szczecin 2013.

Świdziński M., Lingwistyka korpusowa w Polsce – źródła, stan, perspektywy, „LingVaria”, nr 1, 2006, s. 23-32.

Tabakowska E., Kognitywizm po polsku – wczoraj i dziś, Kraków 2004.

Taszycki W., Słowiańskie nazwy miejscowe (Ustalenie podziału), [w:] tegoż, Rozprawy i studia polonistyczne, t.1, Warszawa 1958, s. 228-268 (pierwodruk 1946).

Tokarski R., Struktura pola znaczeniowego (studia językoznawcze), Warszawa 1984.

Tokarski R., Światy za słowami. Wykłady z semantyki leksykalnej, Lublin 2014.

Trier J., Der deutsche Wortschatz im Sinnebezirk des Verstandes. Die Geschichte eines Sprachlichen Feldes, Heilderberg 1931.

Urbańczyk S., Dwieście lat polskiego językoznawstwa 1751-1950, Kraków 1993.

Urbańczyk S., Językoznawstwo polskie pierwszej połowy XIX wieku, [w:] tegoż Szkice z dziejów języka polskiego, Warszawa 1968, s. 370-412.

Urbańczyk S., Słowniki i encyklopedie, ich rodzaje i użyteczność, wyd. 3 poszerz., Kraków 1991 lub wydania wcześniejsze; pierwsze: Wrocław 1967.

Walczak B., Badania w zakresie historii języka (próba syntezy), [w:] Językoznawstwo w Polsce. Kierunki badań i perspektywy rozwoju, red. nauk. M. Grochowski, Warszawa 2012, s. 99-112.

Walczak B., Dialektologia a językoznawstwo historyczne, [w:] Gwary dziś. 1. Metodologia badań, pod red. J. Sierociuka, Poznań 2001, s. 17-23.

Walczak B., Z zagadnień warsztatu badań etymologicznych (teoria i metodologia w najnowszych słownikach etymologicznych języka polskiego), „Studia Językoznawcze” USz, t. 7, 2008, s. 179-190.

Walczak B., Zarys dziejów języka polskiego, Warszawa 1995.

Wilkoń., Trwanie i jego rodzaje w języku, [w:] Badania historycznojęzykowe. Stan, metodologia, perspektywy. Materiały konferencji naukowej, Kraków 21-22 września 2010 r., pod red. B. Dunaja i M. Raka, Kraków 2011, s. 65-70.

Willim E., O sporach wokół formy i funkcji we współczesnym językoznawstwie. Formalizm kontra funkcjonalizm?, „Linguistica Copernicana” nr 1 (3), 2010, s. 81-127.

Witaszek-Samborska M., Studia nad słownictwem kulinarnym we współczesnej polszczyźnie, Poznań 2005.

Wyderka B., Problemy metodologiczne współczesnej dialektologii, „Biuletyn PTJ” LXVII, 2011, s. 71-85.

Zajda A., Historia języka polskiego dzisiaj. Możliwości, zadania i postulaty w zakresie badań nad historią słownictwa polskiego, „LingVaria” nr 2 (10), 2010, s. 37–46.

Żmigrodzki P., Słowo – słownik – rzeczywistość, Kraków 2008.

Żmigrodzki P., Wprowadzenie do leksykografii polskiej, Katowice 2003.

Żurawska-Chaszczewska J., Słownictwo rzemiosł skórzanych w polszczyźnie historycznej, Gorzów Wielkopolski 2014.

Efekty uczenia się:

Student

WIEDZA

1. Potrafi wskazać główne kierunki badawcze w językoznawstwie.

2. Zna metody i techniki badawcze stosowane podczas opracowania szczegółowych zagadnień z zakresu językoznawstwa.

3. Zapoznaje się z dyskusyjnymi problemami różnych dziedzin wiedzy językoznawczej.

UMIEJĘTNOŚCI

1. Potrafi wybrać metody i techniki badawcze do opracowania szczegółowych zagadnień z zakresu językoznawstwa.

2. Na podstawie poznanych kryteriów oceny pracy naukowej jest w stanie przygotować dobre opracowanie wybranego problemu

badawczego.

3. Nabywa umiejętności poprawnego opisu zjawisk językowych w samodzielnej pracy.

4. Potrafi wybrać odpowiedni układ treści pracy, sporządzić spis treści, przypisy czy bibliografię.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

1. Docenia rolę nauki w ludzkim życiu i w społeczeństwie.

Metody i kryteria oceniania:

Kryteria oceniania:

Zaliczenie z wykładu student otrzymuje na podstawie:

1. Obecności na wykładzie.

2. Sprawdzianu pisemnego

Metody weryfikacji efektów kształcenia:

1. praca z tekstem; omówienie monografii językoznawczej

2. Sprawdzian pisemny.

W wypadkach uzasadnionych - po konsultacji z kierownikiem jednostki dydaktycznej - jednorazowo zajęcia mogą być przeprowadzone zdalnie z wykorzystaniem platform uniwersyteckich.

Praktyki zawodowe:

Nie.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/20" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-27
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin, 50 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Alina Kępińska, Izabela Stąpor
Prowadzący grup: Alina Kępińska
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Przedmiot ma na celu zapoznanie studentów z metodologią badań językoznawstwa diachronicznego oraz przygotowanie ich do samodzielnej pracy badawczej w zakresie językoznawstwa, w szczególności do napisania pracy magisterskiej.

Pełny opis:

Wykład ma za zadanie zaznajomienie studentów z metodologią badań językoznawstwa diachronicznego dzięki realizacji następujących tematów:

1. Metodologia badań naukowych: podstawowe pojęcia, kryteria oceny prac naukowych. Językoznawstwo na tle innych nauk. Dyscypliny językoznawstwa diachronicznego.

2. XIX-wieczne językoznawstwo historyczno-porównawcze, w tym młodogramatycy niemieccy i ich teorie.

3. Krótko o początkach refleksji o języku polskim od XV wieku, dokładniejsze omówienie dorobku polskiego językoznawstwa diachronicznego od II połowy XIX w. po połowę wieku XX.

4. Ferdinand de Saussure i strukturalizm.

5. Strukturalizm w polskiej diachronii – poglądy i badania Ireny Bajerowej.

6. Dorobek polonistycznego językoznawstwa diachronicznego od 2. połowy XX po początek XXI w.

7. Strukturalizm w badaniach leksyki.

8. Metodologia badań onomastycznych: różnice między nomen proprium a nomen appelativum, główne klasyfikacje onimów. Nowe metody badawcze i sposoby opisu nazw własnych.

9. Metodologia badań dialektologicznych.

10. Metodologia badań socjolingwistycznych i jej zastosowanie w diachronii.

11. Etymologia – problematyka badań. Zastosowanie badań etymologicznych w opisie leksyki.

12. Dorobek polskiej leksykografii – słowniki dawne i rejestrujące dawną polszczyznę; różnice w makro- i mikrostrukturze.

13. Językoznawstwo komputerowe i korpusowe. Narodowy Korpus Języka Polskiego i inne korpusy (w tym KorBa) jako źródło materiału badawczego. Językoznawstwo komputerowe w diachronii.

14. Metodologia badań kognitywnych w diachronii.

15. Pisemny sprawdzian z wykładów.

Literatura:

Wybrana bibliografia:

Adamska-Sałaciak A., Wyjaśnianie w językoznawstwie historycznym, "Biuletyn PTJ" 47-48, 1992, s.27-42.

Ajdukiewicz K., Metodologia i metanauka, [w:] tegoż, Język i poznanie, t. 2. Wybór pism z lat 1945-1963, Warszawa 1985, s. 117-126.

Anusiewicz J., Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki. Wrocław 1994.

Badania diachroniczne w Polsce II. Między współczesnością a przeszłością, red. A. Krzyżanowska, M. Posturzyńska-Bosko, P. Sorbet, Lublin 2016.

Bajerowa I. (red.) Język polski czasu drugiej wojny światowej (1939-1945), Warszawa 1996.

Bajerowa I., Czy i jak historia języka może skorzystać z propozycji kognitywizmu?, „LingVaria” nr 2 (10), 2010, s. 37-44

Bajerowa I., Kształtowanie się systemu polskiego języka literackiego w XVIII wieku, Wrocław 1964.

Bajerowa I., Polski język ogólny XIX wiek, t. 1. Ortografia, fonologia z fonetyką, morfonologia, t. 2. Fleksja, t. Składnia. Synteza, Katowice 1986, 1992, 2000.

Bajerowa I., Strukturalna interpretacja historii języka, „Język Polski” XLIX, 1969, s. 81-103.

Bajerowa I., Tendencja do normalizacji jako główny czynnik rozwojowy polskiego języka ogólnego, [w:] „Studia historycznojęzykowe”, t. 3. Rozwój polskiego systemu językowego, pod red. K. Rymuta i W. R. Rzepki, Kraków 2000, s. 9-14.

Bajerowa I., Zarys historii języka polskiego 1939-2000, Warszawa 2003.

Bańko M., Z pogranicza leksykografii i językoznawstwa. Studia o słowniku jednojęzycznym, Warszawa 2001.

Bartmiński J., Językowe podstawy obrazu świata, Wyd. 2 uzup., Lublin 2007.

Bobrowski I., Wiedza historycznojęzykowa a dwudziestowieczne paradygmaty lingwistyczne, [w:] Synchronia – diachronia. Materiały z konferencji „Problematyka historycznojęzykowa we współczesnym językoznawstwie i jej miejsce w dydaktyce”, pod red. M. Wojtyły-Świerzowskiej, Kielce 1999, s. 29-38.

Bobrowski I., Zaproszenie do językoznawstwa, Kraków 1998.

Bogusławski A., Drzazgowska E., Język w refleksji teoretycznej. Przekroje historyczne, Warszawa 2016, t. 2, rozdz. 4. Różnorodność i zmienność języków, zwłaszcza podrozdz. 1. Różnorodność języków. Pokrewieństwo języków i ich zróżnicowanie genealogiczne, s. 703-728, oraz podrozdz. 3. Zmiany w języku, s. 744-768.

Borejszo M., Nazwy ubiorów w języku polskim do roku 1600, Poznań 1990.

Borejszo M., Nazwy ubiorów we współczesnej polszczyźnie, Poznań 2001.

Borejszo M., O sposobach tworzenia nazw odzieży w okresie staropolskim i współcześnie, „Studia historycznojęzykowe”, t. 1. pod red. M. Kucały i Z. Krążyńskiej, Kraków 1994, s. 43-49.

Brückner A., Zasady etymologii słowiańskiej, „Rozprawy Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności”, Kraków 1917.

Brzozowska M., Etymologia i konotacja słowa. Studia semantyczne, Lublin 2009.

Büntig K.-D., Wstęp do lingwistyki, tłum. E. Tomczyk-Popińska, Warszawa 1989.

Buttler D., Kategorie semantyczne leksyki potocznej, [w:] Z zagadnień słownictwa współczesnego języka polskiego, pod red. M. Szymczaka, Wrocław 1978.

Cygal-Krupa Z., Podstawowe słownictwo tematyczne języka polskiego (na wybranych przykładach), Kraków 1990.

Cygal-Krupa Z., Słownictwo tematyczne języka polskiego. Zbiór wyrazów w układzie rangowym, alfabetycznym i tematycznym, Kraków 1986.

Danielewiczowa M., Dosięgnąć przedmiotu. Rzecz o Ferdynandzie de Saussurze, Warszawa 2016.

Dawne ortografie, gramatyki i podręczniki języka polskiego. Internetowe kompendium edukacyjne, red. nauk. W. Decyk-Zięba, A. Kępińska, M. Kresa, A. Piotrowska, I. Stąpor, Warszawa 2014, www.gramatyki.uw.edu.pl

Deptuchowa E., Informacja o badaniach zespołowych prowadzonych w Zakładzie Historii Języka Polskiego Instytutu Języka Polskiego, „LingVaria" V, nr 2 (10), 2010, s. 237-240.

Deptuchowa E., Publikacje Profesora Stanisława Urbańczyka w zakresie językoznawstwa polonistycznego, [w:] Język polski – wczoraj, dziś, jutro, pod red. B. Czopek-Kopciuch i P. Żmigrodzkiego. Wydawnictwo LEXIS, Kraków 2010, s. 15–23.

Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod red. Haliny Karaś, www.dialektologia.uw.edu.pl

Doroszewski W., Mowa mieszkańców wsi Staroźreby. Opis i tezy teoretyczne, „Prace Filologiczne” XVI, 1934, s. 249-278.

Dubisz S., Dzieje języka polskiego jako problem badawczy w pracy historyka języka, „Poradnik Językowy” 2009, z. 3, s. 19–34.

Dubisz S., Historia języka polskiego – „wczoraj, dziś i jutro”, „LingVaria” 2 (10), 2010, s. 45-51.

Dunaj B., Perspektywy badań historycznojęzykowych, „LingVaria” 2(10), 2010, s. 53-57.

Dzieje Słowian w świetle leksyki, red. Jerzy Rusek, Wiesław Boryś, Leszek Bednarczuk, Kraków 2002.

Encyklopedia języka polskiego, pod red. Stanisława Urbańczyka, Wrocław 1991; wybrane artykuły

Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, pod red. Kazimierza Polańskiego, Wrocław 1993; wybrane artykuły

Evans V., Leksykon językoznawstwa kognitywnego, przekład M. Buchta, M. Cierpisz, J. Podhorecka, A. Gicala, J. Winiarska, Kraków 2009.

Florczak Z., Europejskie źródła teorii językowych w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku. Studia z dziejów teorii języka i gramatyki, Wrocław 1978.

Gołąb Z., Heinz A., Polański K., Słownik terminologii językoznawczej, Warszawa 1970.

Grabias S., Język w zachowaniach społecznych, Lublin 1997.

Grzegorczykowa R., Wstęp do językoznawstwa, Warszawa, 2007.

Gwary dziś. 1. Metodologia badań, pod red. Jerzego Sierociuka, Poznań 2001.

Heinz A., Dzieje językoznawstwa w zarysie, Warszawa 1983.

Jakubowicz M., Z warsztatu badań etymologicznych – od Pokornego do Borysia, „Poradnik Językowy” 2010, nr 7, s. 38-49.

Jankowiak L.A., Słownictwo medyczne Stefana Falimirza, t. 1. Początki polskiej renesansowej terminologii medycznej, t. 2. Słownik, Warszawa 2005-2006.

Janowska A., Pastuchowa M., Między leksykologią a słowotwórstwem. Osiągnięcia i propozycje katowickiej szkoły słowotwórstwa historycznego, [w:] Żywe problemy historii języka, red. M. Kuźmicki i M. Osiewicz, Poznań 2010.

Językoznawstwo w Polsce. Kierunki badań i perspektywy rozwoju, red. nauk. M. Grochowski, Warszawa 2012.

Karaś H., Perspektywy polskiej dialektologii, „Poradnik Językowy” 2012, z. 8, s. 15-28.

Karaś H., Polska leksykografia gwarowa, Warszawa 2011.

Kępińska A., Dawne gramatyki języka polskiego, „Biuletyn Informacyjny Biblioteki Narodowej”, 2006, nr 4, s. 43-48.

Kiklewicz A., Tęcza nad potokiem… Kategorie lingwistyki komunikacyjnej, socjolingwistyki i hermeneutyki lingwistycznej w ujęciu systemowym, Łask 2010.

Kita M., Polański E., Słownik tematyczny języka polskiego, Warszawa 2002. UAM

Klemensiewicz Z., Historia języka polskiego, t. 1-3, Warszawa 1974.

Kleszczowa K., Przypadek i prawidłowość w funkcjonowaniu systemu słowotwórczego, „Poradnik Językowy” 2004, z. 2, s. 51-66.

Kleszczowa K., Staropolskie kategorie słowotwórcze i ich perspektywiczna ewolucja. Rzeczowniki, Katowice 1998.

Kleszczowa K., Strukturalizm i poststrukturalizm w badaniach historycznojęzykowych, „Biuletyn PTJ” LXVII, 2011, s. 97-115.

Kloch Z., Spory o język, Warszawa 1995.

Kołodziejek E., Człowiek i świat w języku subkultur, Szczecin 2007.

Kresa M., Księgi metrykalne i program EXCEL jako źródło i narzędzie badań antroponimicznych, [w:] Badania historycznojęzykowe. Stan, metodologia, perspektywy, red. B. Dunaj i M. Rak, Kraków 2011, s. 399-411.

Kucała M., Rodzaj gramatyczny w historii polszczyzny, 1978.

Kuhn Th. S., Dwa bieguny. Tradycja i nowatorstwo w badaniach naukowych, tłum i posłowiem opatrzył S. Amsterdamski, Warszawa 1985.

Kurcz I., Lewicki A., Sambor J., Woronczak J., Słownictwo współczesnego języka polskiego. Listy frekwencyjne, t. 1-5, Warszawa 1974-1977.

Lyons J., Wstęp do językoznawstwa, przeł. K. Bogacki, Warszawa 1976 (pierwodruk 1968).

Łaziński M., Jan Baudouin de Courtenay i Aleksander Brückner, „LingVaria”, nr 1 (23) 2017.

Łozowski P., Czym jest prototyp w semantyce diachronicznej, [w:] Podstawy gramatyki kognitywnej, pod red. Henryka Kardeli, Warszawa 1994, s. 243−254.

Łozowski P., Panchronia, czyli językoznawstwo bez synchronii, [w:] Przeszłość w językowym obrazie świata, pod red. A Pajdzińskiej i P. Krzyżanowskiego, Lublin 1999, s. 25-50.

Łuczyński E., Maćkiewicz J, Językoznawstwo ogólne. Wybrane zagadnienia, Gdańsk 2005.

Markowski A., Leksyka wspólna różnym odmianom polszczyzny, t. 1-2, Warszawa 1990.

Metodologia badań onomastycznych, pod. red. M. Biolik, Olsztyn 2003.

Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, pod red. P. Stalmaszczyka, Łódź 2010.

Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne. Podręcznik akademicki pod red. Piotra Stalmaszczyka, Łódź 2006.

Milewski T., Językoznawstwo, Warszawa 1975.

Miodunka W., Podstawy leksykologii i leksykografii, Warszawa 1989.

Młynarczyk E., Polskie słownictwo handlowe XVI i XVII wieku (na materiale krakowskich ksiąg miejskich i lustracji królewszczyzn), Kraków 2010.

Motyl A., Normalizacja fleksji werbalnej w zakresie kategorii czasu w dobie średniopolskiej, Poznań 2014.

Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa pod red. A. Przepiórkowskiego, M. Bańko, R. L. Górskiego, B. Lewandowskiej-Tomaszczyk, Warszawa 2012, http://www.nkjp.pl/settings/papers/NKJP_ksiazka.pdf

Niewiara A., Słowa klucze kultury jako nazwy pojęć wyrazistych o wysokim stopniu utrwalenia a zagadnienia synonimii leksykalnej, „LingVaria”, nr 1 (23) 2017.

Niewiara A., Wyobrażenia o narodach w pamiętnikach i dziennikach z XVI-XIX wieku, Katowice 2000.

Okoniowa J., Profesor Kazimierz Nitsch i jego uczniowie, czyli „szkoły” dialektologiczne widziane inaczej, „Poradnik Językowy” 2012, z. 8, s. 29-40.

Pałka P., Kwaśnicka-Janowicz A., Przewodnik po elektronicznych zasobach językowych dla polonistów (słowniki, kartoteki, korpusy, kompendia), Kraków 2017.

Paveau M.-A., Sarfati G.-E., Wielkie teorie językoznawcze. Od językoznawstwa historyczno-porównawczego do pragmatyki, przekład I. Piechnik, Kraków 2009.

Pawłowski A., Empiryczne i ilościowe metody badań wobec naukowego statusu współczesnego językoznawstwa, [w:] Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, pod red. P. Stalmaszczyka, Łódź 2010, s. 117-131.

Pelcowa H., Nowe wyzwania a tradycyjne metody badań dialektologicznych, „Poradnik Językowy” 2012, z. 8, s. 5-14.

Pędzich B., Jak powstaje socjolekt? Studium słownictwa paralotniarzy, Warszawa 2012.

Piotrowski T., Słowniki języka polskiego, [w:] Współczesny język polski, pod red. J. Bartmińskiego, Wrocław 1993, s. 571-588.

Piotrowski T., Zrozumieć leksykografię, Warszawa 2002.

Podstawy językoznawstwa korpusowego, red. B. Lewandowska-Tomaszczyk, Łódź 2005.

Polskie nazwy własne. Encyklopedia, pod red. E. Rzetelskiej-Feleszko, Warszawa 1998.

Polszczyzna XVII wieku. Stan i przeobrażenia, red. D. Ostaszewska, Katowice 2002.

Popper K.R., Wszechświat otwarty. Argument na rzecz indeterminizmu, tłum. A. Chmielowski, Kraków 1996.

Przepiórkowski A., Górski R. L., Lewandowska-Tomaszczyk B. i Łaziński M., Narodowy Korpus Języka Polskiego, [w:] „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXV, 2009, s. 47-55.

Rospond S., Struktura i klasyfikacja nazwiska słowiańskiego na podstawie "Słownika nazwisk śląskich", "Rozprawy Komisji Językowej WTN", t. 5, s. 9-63.

Rudnicki M., Językoznawstwo polskie w dobie Oświecenia, Prace Komisji Filologicznej PTPN XVII, 1956, z. 2.

Rybicka-Nowacka H., Dziewiętnastowieczni pionierzy językoznawstwa polskiego, [w:] Slawistyka na przełomie XIX i XX wieku, red. M. Basaj i S. Urbańczyk, Wrocław 1990, s. 19-33.

Rzepka W.R., Demorfologizacja rodzaju w liczbie mnogiej rzeczowników w polszczyźnie XVI-XVII wieku, Poznań 1985.

Saussure F., de, Kurs językoznawstwa ogólnego, przekł. K. Kasprzyk, wstęp i przypisy K. Polański, Warszawa 1991, wyd. 2: Warszawa 2002.

Saussure F., de, Szkice z językoznawstwa ogólnego, przekł., wstęp i red. nauk. M. Danielewiczowa, Warszawa 2004.

Siuciak M., Strukturalistyczna koncepcja rozwoju języka wobec przemian współczesnej polszczyzny, [w:] Leksyka języków słowiańskich w badaniach synchronicznych i diachronicznych, pod red. M. Gębki-Wolak, J. Kamper-Warejko, A. Moroza, Toruń 2014, s. 265-276.

Skarżyński M., Części mowy i ich kategorie w gramatykach polskich XIX i XX wieku (1817-1938), Kraków 1994.

Skarżyński M., O prof. H. Ułaszynie (w 50. rocznicę śmierci), LingVaria” r. 1, nr 2, 2006, s. 65-73.

Skarżyński M., W kręgu gramatyk polskich XIX i XX wieku, Kraków 2001.

Skowronek K. Współczesne nazwisko polskie. Studium statystyczno-kognitywne, Kraków 2001, http://rcin.org.pl/dlibra/docmetadata?id=2593&from=publication

Skudrzykowa A., Urban K., Mały słownik terminów z zakresu socjolingwistyki i pragmatyki językowej, Kraków-Warszawa 2000.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, koncepcja całości i red. J. Bartmiński, zastępca red. S. Niebrzegowska, t. 1. Kosmos, cz. 1. Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, cz. 2. Ziemia, woda, podziemie, cz. 3. Meteorologia, cz. 4. Świat, światło i metale, Lublin 1996-2012.

Słowniki dawne i współczesne. Internetowy przewodnik edukacyjny, red. M. Bańko, M. Majdak, M. Czeszewski, www.leksykografia.uw.edu.pl

Sobotka P., Etymologizowanie i etymologia. Od semantyki ontologicznej do etymologii hermeneutycznej, Warszawa 2015.

Szczaus A., Leksyka specjalistyczna w „Informacyi matematycznej” Wojciecha Bystrzonowskiego z 1749 roku na tle polszczyzny XVIII wieku, Szczecin 2013.

Świdziński M., Lingwistyka korpusowa w Polsce – źródła, stan, perspektywy, „LingVaria”, nr 1, 2006, s. 23-32.

Tabakowska E., Kognitywizm po polsku – wczoraj i dziś, Kraków 2004.

Taszycki W., Słowiańskie nazwy miejscowe (Ustalenie podziału), [w:] tegoż, Rozprawy i studia polonistyczne, t.1, Warszawa 1958, s. 228-268 (pierwodruk 1946).

Tokarski R., Struktura pola znaczeniowego (studia językoznawcze), Warszawa 1984.

Tokarski R., Światy za słowami. Wykłady z semantyki leksykalnej, Lublin 2014.

Trier J., Der deutsche Wortschatz im Sinnebezirk des Verstandes. Die Geschichte eines Sprachlichen Feldes, Heilderberg 1931.

Urbańczyk S., Dwieście lat polskiego językoznawstwa 1751-1950, Kraków 1993.

Urbańczyk S., Językoznawstwo polskie pierwszej połowy XIX wieku, [w:] tegoż Szkice z dziejów języka polskiego, Warszawa 1968, s. 370-412.

Urbańczyk S., Słowniki i encyklopedie, ich rodzaje i użyteczność, wyd. 3 poszerz., Kraków 1991 lub wydania wcześniejsze; pierwsze: Wrocław 1967.

Walczak B., Badania w zakresie historii języka (próba syntezy), [w:] Językoznawstwo w Polsce. Kierunki badań i perspektywy rozwoju, red. nauk. M. Grochowski, Warszawa 2012, s. 99-112.

Walczak B., Dialektologia a językoznawstwo historyczne, [w:] Gwary dziś. 1. Metodologia badań, pod red. J. Sierociuka, Poznań 2001, s. 17-23.

Walczak B., Z zagadnień warsztatu badań etymologicznych (teoria i metodologia w najnowszych słownikach etymologicznych języka polskiego), „Studia Językoznawcze” USz, t. 7, 2008, s. 179-190.

Walczak B., Zarys dziejów języka polskiego, Warszawa 1995.

Wilkoń., Trwanie i jego rodzaje w języku, [w:] Badania historycznojęzykowe. Stan, metodologia, perspektywy. Materiały konferencji naukowej, Kraków 21-22 września 2010 r., pod red. B. Dunaja i M. Raka, Kraków 2011, s. 65-70.

Willim E., O sporach wokół formy i funkcji we współczesnym językoznawstwie. Formalizm kontra funkcjonalizm?, „Linguistica Copernicana” nr 1 (3), 2010, s. 81-127.

Witaszek-Samborska M., Studia nad słownictwem kulinarnym we współczesnej polszczyźnie, Poznań 2005.

Wyderka B., Problemy metodologiczne współczesnej dialektologii, „Biuletyn PTJ” LXVII, 2011, s. 71-85.

Zajda A., Historia języka polskiego dzisiaj. Możliwości, zadania i postulaty w zakresie badań nad historią słownictwa polskiego, „LingVaria” nr 2 (10), 2010, s. 37–46.

Żmigrodzki P., Słowo – słownik – rzeczywistość, Kraków 2008.

Żmigrodzki P., Wprowadzenie do leksykografii polskiej, Katowice 2003.

Żurawska-Chaszczewska J., Słownictwo rzemiosł skórzanych w polszczyźnie historycznej, Gorzów Wielkopolski 2014.

Uwagi:

Brak.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/21" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2020-10-01 - 2021-01-27

Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin, 50 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Alina Kępińska, Izabela Stąpor, Aleksandra Żurek-Huszcz
Prowadzący grup: Alina Kępińska
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Przedmiot ma na celu zapoznanie studentów z metodologią badań językoznawstwa diachronicznego oraz przygotowanie ich do samodzielnej pracy badawczej w zakresie językoznawstwa, w szczególności do napisania pracy magisterskiej.

Pełny opis:

Wykład ma za zadanie zaznajomienie studentów z metodologią badań językoznawstwa diachronicznego dzięki realizacji następujących tematów:

1. Metodologia badań naukowych: podstawowe pojęcia, kryteria oceny prac naukowych. Językoznawstwo na tle innych nauk. Dyscypliny językoznawstwa diachronicznego.

2. XIX-wieczne językoznawstwo historyczno-porównawcze, w tym młodogramatycy niemieccy i ich teorie.

3. Krótko o początkach refleksji o języku polskim od XV wieku, dokładniejsze omówienie dorobku polskiego językoznawstwa diachronicznego od II połowy XIX w. po połowę wieku XX.

4. Ferdinand de Saussure i strukturalizm.

5. Strukturalizm w polskiej diachronii – poglądy i badania Ireny Bajerowej.

6. Dorobek polonistycznego językoznawstwa diachronicznego od 2. połowy XX po początek XXI w.

7. Strukturalizm w badaniach leksyki.

8. Metodologia badań onomastycznych: różnice między nomen proprium a nomen appelativum, główne klasyfikacje onimów. Nowe metody badawcze i sposoby opisu nazw własnych.

9. Metodologia badań dialektologicznych.

10. Metodologia badań socjolingwistycznych i jej zastosowanie w diachronii.

11. Etymologia – problematyka badań. Zastosowanie badań etymologicznych w opisie leksyki.

12. Dorobek polskiej leksykografii – słowniki dawne i rejestrujące dawną polszczyznę; różnice w makro- i mikrostrukturze.

13. Językoznawstwo komputerowe i korpusowe. Narodowy Korpus Języka Polskiego i inne korpusy (w tym KorBa) jako źródło materiału badawczego. Językoznawstwo komputerowe w diachronii.

14. Metodologia badań kognitywnych w diachronii.

15. Pisemny sprawdzian z wykładów.

Literatura:

Wybrana bibliografia:

Adamska-Sałaciak A., Wyjaśnianie w językoznawstwie historycznym, "Biuletyn PTJ" 47-48, 1992, s.27-42.

Ajdukiewicz K., Metodologia i metanauka, [w:] tegoż, Język i poznanie, t. 2. Wybór pism z lat 1945-1963, Warszawa 1985, s. 117-126.

Anusiewicz J., Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki. Wrocław 1994.

Badania diachroniczne w Polsce II. Między współczesnością a przeszłością, red. A. Krzyżanowska, M. Posturzyńska-Bosko, P. Sorbet, Lublin 2016.

Bajerowa I. (red.) Język polski czasu drugiej wojny światowej (1939-1945), Warszawa 1996.

Bajerowa I., Czy i jak historia języka może skorzystać z propozycji kognitywizmu?, „LingVaria” nr 2 (10), 2010, s. 37-44

Bajerowa I., Kształtowanie się systemu polskiego języka literackiego w XVIII wieku, Wrocław 1964.

Bajerowa I., Polski język ogólny XIX wiek, t. 1. Ortografia, fonologia z fonetyką, morfonologia, t. 2. Fleksja, t. Składnia. Synteza, Katowice 1986, 1992, 2000.

Bajerowa I., Strukturalna interpretacja historii języka, „Język Polski” XLIX, 1969, s. 81-103.

Bajerowa I., Tendencja do normalizacji jako główny czynnik rozwojowy polskiego języka ogólnego, [w:] „Studia historycznojęzykowe”, t. 3. Rozwój polskiego systemu językowego, pod red. K. Rymuta i W. R. Rzepki, Kraków 2000, s. 9-14.

Bajerowa I., Zarys historii języka polskiego 1939-2000, Warszawa 2003.

Bańko M., Z pogranicza leksykografii i językoznawstwa. Studia o słowniku jednojęzycznym, Warszawa 2001.

Bartmiński J., Językowe podstawy obrazu świata, Wyd. 2 uzup., Lublin 2007.

Bobrowski I., Wiedza historycznojęzykowa a dwudziestowieczne paradygmaty lingwistyczne, [w:] Synchronia – diachronia. Materiały z konferencji „Problematyka historycznojęzykowa we współczesnym językoznawstwie i jej miejsce w dydaktyce”, pod red. M. Wojtyły-Świerzowskiej, Kielce 1999, s. 29-38.

Bobrowski I., Zaproszenie do językoznawstwa, Kraków 1998.

Bogusławski A., Drzazgowska E., Język w refleksji teoretycznej. Przekroje historyczne, Warszawa 2016, t. 2, rozdz. 4. Różnorodność i zmienność języków, zwłaszcza podrozdz. 1. Różnorodność języków. Pokrewieństwo języków i ich zróżnicowanie genealogiczne, s. 703-728, oraz podrozdz. 3. Zmiany w języku, s. 744-768.

Borejszo M., Nazwy ubiorów w języku polskim do roku 1600, Poznań 1990.

Borejszo M., Nazwy ubiorów we współczesnej polszczyźnie, Poznań 2001.

Borejszo M., O sposobach tworzenia nazw odzieży w okresie staropolskim i współcześnie, „Studia historycznojęzykowe”, t. 1. pod red. M. Kucały i Z. Krążyńskiej, Kraków 1994, s. 43-49.

Brückner A., Zasady etymologii słowiańskiej, „Rozprawy Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności”, Kraków 1917.

Brzozowska M., Etymologia i konotacja słowa. Studia semantyczne, Lublin 2009.

Büntig K.-D., Wstęp do lingwistyki, tłum. E. Tomczyk-Popińska, Warszawa 1989.

Buttler D., Kategorie semantyczne leksyki potocznej, [w:] Z zagadnień słownictwa współczesnego języka polskiego, pod red. M. Szymczaka, Wrocław 1978.

Cygal-Krupa Z., Podstawowe słownictwo tematyczne języka polskiego (na wybranych przykładach), Kraków 1990.

Cygal-Krupa Z., Słownictwo tematyczne języka polskiego. Zbiór wyrazów w układzie rangowym, alfabetycznym i tematycznym, Kraków 1986.

Danielewiczowa M., Dosięgnąć przedmiotu. Rzecz o Ferdynandzie de Saussurze, Warszawa 2016.

Dawne ortografie, gramatyki i podręczniki języka polskiego. Internetowe kompendium edukacyjne, red. nauk. W. Decyk-Zięba, A. Kępińska, M. Kresa, A. Piotrowska, I. Stąpor, Warszawa 2014, www.gramatyki.uw.edu.pl

Deptuchowa E., Informacja o badaniach zespołowych prowadzonych w Zakładzie Historii Języka Polskiego Instytutu Języka Polskiego, „LingVaria" V, nr 2 (10), 2010, s. 237-240.

Deptuchowa E., Publikacje Profesora Stanisława Urbańczyka w zakresie językoznawstwa polonistycznego, [w:] Język polski – wczoraj, dziś, jutro, pod red. B. Czopek-Kopciuch i P. Żmigrodzkiego. Wydawnictwo LEXIS, Kraków 2010, s. 15–23.

Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod red. Haliny Karaś, www.dialektologia.uw.edu.pl

Doroszewski W., Mowa mieszkańców wsi Staroźreby. Opis i tezy teoretyczne, „Prace Filologiczne” XVI, 1934, s. 249-278.

Dubisz S., Dzieje języka polskiego jako problem badawczy w pracy historyka języka, „Poradnik Językowy” 2009, z. 3, s. 19–34.

Dubisz S., Historia języka polskiego – „wczoraj, dziś i jutro”, „LingVaria” 2 (10), 2010, s. 45-51.

Dunaj B., Perspektywy badań historycznojęzykowych, „LingVaria” 2(10), 2010, s. 53-57.

Dzieje Słowian w świetle leksyki, red. Jerzy Rusek, Wiesław Boryś, Leszek Bednarczuk, Kraków 2002.

Encyklopedia języka polskiego, pod red. Stanisława Urbańczyka, Wrocław 1991; wybrane artykuły

Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, pod red. Kazimierza Polańskiego, Wrocław 1993; wybrane artykuły

Evans V., Leksykon językoznawstwa kognitywnego, przekład M. Buchta, M. Cierpisz, J. Podhorecka, A. Gicala, J. Winiarska, Kraków 2009.

Florczak Z., Europejskie źródła teorii językowych w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku. Studia z dziejów teorii języka i gramatyki, Wrocław 1978.

Gołąb Z., Heinz A., Polański K., Słownik terminologii językoznawczej, Warszawa 1970.

Grabias S., Język w zachowaniach społecznych, Lublin 1997.

Grzegorczykowa R., Wstęp do językoznawstwa, Warszawa, 2007.

Gwary dziś. 1. Metodologia badań, pod red. Jerzego Sierociuka, Poznań 2001.

Heinz A., Dzieje językoznawstwa w zarysie, Warszawa 1983.

Jakubowicz M., Z warsztatu badań etymologicznych – od Pokornego do Borysia, „Poradnik Językowy” 2010, nr 7, s. 38-49.

Jankowiak L.A., Słownictwo medyczne Stefana Falimirza, t. 1. Początki polskiej renesansowej terminologii medycznej, t. 2. Słownik, Warszawa 2005-2006.

Janowska A., Pastuchowa M., Między leksykologią a słowotwórstwem. Osiągnięcia i propozycje katowickiej szkoły słowotwórstwa historycznego, [w:] Żywe problemy historii języka, red. M. Kuźmicki i M. Osiewicz, Poznań 2010.

Językoznawstwo w Polsce. Kierunki badań i perspektywy rozwoju, red. nauk. M. Grochowski, Warszawa 2012.

Karaś H., Perspektywy polskiej dialektologii, „Poradnik Językowy” 2012, z. 8, s. 15-28.

Karaś H., Polska leksykografia gwarowa, Warszawa 2011.

Kępińska A., Dawne gramatyki języka polskiego, „Biuletyn Informacyjny Biblioteki Narodowej”, 2006, nr 4, s. 43-48.

Kiklewicz A., Tęcza nad potokiem… Kategorie lingwistyki komunikacyjnej, socjolingwistyki i hermeneutyki lingwistycznej w ujęciu systemowym, Łask 2010.

Kita M., Polański E., Słownik tematyczny języka polskiego, Warszawa 2002. UAM

Klemensiewicz Z., Historia języka polskiego, t. 1-3, Warszawa 1974.

Kleszczowa K., Przypadek i prawidłowość w funkcjonowaniu systemu słowotwórczego, „Poradnik Językowy” 2004, z. 2, s. 51-66.

Kleszczowa K., Staropolskie kategorie słowotwórcze i ich perspektywiczna ewolucja. Rzeczowniki, Katowice 1998.

Kleszczowa K., Strukturalizm i poststrukturalizm w badaniach historycznojęzykowych, „Biuletyn PTJ” LXVII, 2011, s. 97-115.

Kloch Z., Spory o język, Warszawa 1995.

Kołodziejek E., Człowiek i świat w języku subkultur, Szczecin 2007.

Kresa M., Księgi metrykalne i program EXCEL jako źródło i narzędzie badań antroponimicznych, [w:] Badania historycznojęzykowe. Stan, metodologia, perspektywy, red. B. Dunaj i M. Rak, Kraków 2011, s. 399-411.

Kucała M., Rodzaj gramatyczny w historii polszczyzny, 1978.

Kuhn Th. S., Dwa bieguny. Tradycja i nowatorstwo w badaniach naukowych, tłum i posłowiem opatrzył S. Amsterdamski, Warszawa 1985.

Kurcz I., Lewicki A., Sambor J., Woronczak J., Słownictwo współczesnego języka polskiego. Listy frekwencyjne, t. 1-5, Warszawa 1974-1977.

Lyons J., Wstęp do językoznawstwa, przeł. K. Bogacki, Warszawa 1976 (pierwodruk 1968).

Łaziński M., Jan Baudouin de Courtenay i Aleksander Brückner, „LingVaria”, nr 1 (23) 2017.

Łozowski P., Czym jest prototyp w semantyce diachronicznej, [w:] Podstawy gramatyki kognitywnej, pod red. Henryka Kardeli, Warszawa 1994, s. 243−254.

Łozowski P., Panchronia, czyli językoznawstwo bez synchronii, [w:] Przeszłość w językowym obrazie świata, pod red. A Pajdzińskiej i P. Krzyżanowskiego, Lublin 1999, s. 25-50.

Łuczyński E., Maćkiewicz J, Językoznawstwo ogólne. Wybrane zagadnienia, Gdańsk 2005.

Markowski A., Leksyka wspólna różnym odmianom polszczyzny, t. 1-2, Warszawa 1990.

Metodologia badań onomastycznych, pod. red. M. Biolik, Olsztyn 2003.

Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, pod red. P. Stalmaszczyka, Łódź 2010.

Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne. Podręcznik akademicki pod red. Piotra Stalmaszczyka, Łódź 2006.

Milewski T., Językoznawstwo, Warszawa 1975.

Miodunka W., Podstawy leksykologii i leksykografii, Warszawa 1989.

Młynarczyk E., Polskie słownictwo handlowe XVI i XVII wieku (na materiale krakowskich ksiąg miejskich i lustracji królewszczyzn), Kraków 2010.

Motyl A., Normalizacja fleksji werbalnej w zakresie kategorii czasu w dobie średniopolskiej, Poznań 2014.

Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa pod red. A. Przepiórkowskiego, M. Bańko, R. L. Górskiego, B. Lewandowskiej-Tomaszczyk, Warszawa 2012, http://www.nkjp.pl/settings/papers/NKJP_ksiazka.pdf

Niewiara A., Słowa klucze kultury jako nazwy pojęć wyrazistych o wysokim stopniu utrwalenia a zagadnienia synonimii leksykalnej, „LingVaria”, nr 1 (23) 2017.

Niewiara A., Wyobrażenia o narodach w pamiętnikach i dziennikach z XVI-XIX wieku, Katowice 2000.

Okoniowa J., Profesor Kazimierz Nitsch i jego uczniowie, czyli „szkoły” dialektologiczne widziane inaczej, „Poradnik Językowy” 2012, z. 8, s. 29-40.

Pałka P., Kwaśnicka-Janowicz A., Przewodnik po elektronicznych zasobach językowych dla polonistów (słowniki, kartoteki, korpusy, kompendia), Kraków 2017.

Paveau M.-A., Sarfati G.-E., Wielkie teorie językoznawcze. Od językoznawstwa historyczno-porównawczego do pragmatyki, przekład I. Piechnik, Kraków 2009.

Pawłowski A., Empiryczne i ilościowe metody badań wobec naukowego statusu współczesnego językoznawstwa, [w:] Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, pod red. P. Stalmaszczyka, Łódź 2010, s. 117-131.

Pelcowa H., Nowe wyzwania a tradycyjne metody badań dialektologicznych, „Poradnik Językowy” 2012, z. 8, s. 5-14.

Pędzich B., Jak powstaje socjolekt? Studium słownictwa paralotniarzy, Warszawa 2012.

Piotrowski T., Słowniki języka polskiego, [w:] Współczesny język polski, pod red. J. Bartmińskiego, Wrocław 1993, s. 571-588.

Piotrowski T., Zrozumieć leksykografię, Warszawa 2002.

Podstawy językoznawstwa korpusowego, red. B. Lewandowska-Tomaszczyk, Łódź 2005.

Polskie nazwy własne. Encyklopedia, pod red. E. Rzetelskiej-Feleszko, Warszawa 1998.

Polszczyzna XVII wieku. Stan i przeobrażenia, red. D. Ostaszewska, Katowice 2002.

Popper K.R., Wszechświat otwarty. Argument na rzecz indeterminizmu, tłum. A. Chmielowski, Kraków 1996.

Przepiórkowski A., Górski R. L., Lewandowska-Tomaszczyk B. i Łaziński M., Narodowy Korpus Języka Polskiego, [w:] „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXV, 2009, s. 47-55.

Rospond S., Struktura i klasyfikacja nazwiska słowiańskiego na podstawie "Słownika nazwisk śląskich", "Rozprawy Komisji Językowej WTN", t. 5, s. 9-63.

Rudnicki M., Językoznawstwo polskie w dobie Oświecenia, Prace Komisji Filologicznej PTPN XVII, 1956, z. 2.

Rybicka-Nowacka H., Dziewiętnastowieczni pionierzy językoznawstwa polskiego, [w:] Slawistyka na przełomie XIX i XX wieku, red. M. Basaj i S. Urbańczyk, Wrocław 1990, s. 19-33.

Rzepka W.R., Demorfologizacja rodzaju w liczbie mnogiej rzeczowników w polszczyźnie XVI-XVII wieku, Poznań 1985.

Saussure F., de, Kurs językoznawstwa ogólnego, przekł. K. Kasprzyk, wstęp i przypisy K. Polański, Warszawa 1991, wyd. 2: Warszawa 2002.

Saussure F., de, Szkice z językoznawstwa ogólnego, przekł., wstęp i red. nauk. M. Danielewiczowa, Warszawa 2004.

Siuciak M., Strukturalistyczna koncepcja rozwoju języka wobec przemian współczesnej polszczyzny, [w:] Leksyka języków słowiańskich w badaniach synchronicznych i diachronicznych, pod red. M. Gębki-Wolak, J. Kamper-Warejko, A. Moroza, Toruń 2014, s. 265-276.

Skarżyński M., Części mowy i ich kategorie w gramatykach polskich XIX i XX wieku (1817-1938), Kraków 1994.

Skarżyński M., O prof. H. Ułaszynie (w 50. rocznicę śmierci), LingVaria” r. 1, nr 2, 2006, s. 65-73.

Skarżyński M., W kręgu gramatyk polskich XIX i XX wieku, Kraków 2001.

Skowronek K. Współczesne nazwisko polskie. Studium statystyczno-kognitywne, Kraków 2001, http://rcin.org.pl/dlibra/docmetadata?id=2593&from=publication

Skudrzykowa A., Urban K., Mały słownik terminów z zakresu socjolingwistyki i pragmatyki językowej, Kraków-Warszawa 2000.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, koncepcja całości i red. J. Bartmiński, zastępca red. S. Niebrzegowska, t. 1. Kosmos, cz. 1. Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, cz. 2. Ziemia, woda, podziemie, cz. 3. Meteorologia, cz. 4. Świat, światło i metale, Lublin 1996-2012.

Słowniki dawne i współczesne. Internetowy przewodnik edukacyjny, red. M. Bańko, M. Majdak, M. Czeszewski, www.leksykografia.uw.edu.pl

Sobotka P., Etymologizowanie i etymologia. Od semantyki ontologicznej do etymologii hermeneutycznej, Warszawa 2015.

Szczaus A., Leksyka specjalistyczna w „Informacyi matematycznej” Wojciecha Bystrzonowskiego z 1749 roku na tle polszczyzny XVIII wieku, Szczecin 2013.

Świdziński M., Lingwistyka korpusowa w Polsce – źródła, stan, perspektywy, „LingVaria”, nr 1, 2006, s. 23-32.

Tabakowska E., Kognitywizm po polsku – wczoraj i dziś, Kraków 2004.

Taszycki W., Słowiańskie nazwy miejscowe (Ustalenie podziału), [w:] tegoż, Rozprawy i studia polonistyczne, t.1, Warszawa 1958, s. 228-268 (pierwodruk 1946).

Tokarski R., Struktura pola znaczeniowego (studia językoznawcze), Warszawa 1984.

Tokarski R., Światy za słowami. Wykłady z semantyki leksykalnej, Lublin 2014.

Trier J., Der deutsche Wortschatz im Sinnebezirk des Verstandes. Die Geschichte eines Sprachlichen Feldes, Heilderberg 1931.

Urbańczyk S., Dwieście lat polskiego językoznawstwa 1751-1950, Kraków 1993.

Urbańczyk S., Językoznawstwo polskie pierwszej połowy XIX wieku, [w:] tegoż Szkice z dziejów języka polskiego, Warszawa 1968, s. 370-412.

Urbańczyk S., Słowniki i encyklopedie, ich rodzaje i użyteczność, wyd. 3 poszerz., Kraków 1991 lub wydania wcześniejsze; pierwsze: Wrocław 1967.

Walczak B., Badania w zakresie historii języka (próba syntezy), [w:] Językoznawstwo w Polsce. Kierunki badań i perspektywy rozwoju, red. nauk. M. Grochowski, Warszawa 2012, s. 99-112.

Walczak B., Dialektologia a językoznawstwo historyczne, [w:] Gwary dziś. 1. Metodologia badań, pod red. J. Sierociuka, Poznań 2001, s. 17-23.

Walczak B., Z zagadnień warsztatu badań etymologicznych (teoria i metodologia w najnowszych słownikach etymologicznych języka polskiego), „Studia Językoznawcze” USz, t. 7, 2008, s. 179-190.

Walczak B., Zarys dziejów języka polskiego, Warszawa 1995.

Wilkoń., Trwanie i jego rodzaje w języku, [w:] Badania historycznojęzykowe. Stan, metodologia, perspektywy. Materiały konferencji naukowej, Kraków 21-22 września 2010 r., pod red. B. Dunaja i M. Raka, Kraków 2011, s. 65-70.

Willim E., O sporach wokół formy i funkcji we współczesnym językoznawstwie. Formalizm kontra funkcjonalizm?, „Linguistica Copernicana” nr 1 (3), 2010, s. 81-127.

Witaszek-Samborska M., Studia nad słownictwem kulinarnym we współczesnej polszczyźnie, Poznań 2005.

Wyderka B., Problemy metodologiczne współczesnej dialektologii, „Biuletyn PTJ” LXVII, 2011, s. 71-85.

Zajda A., Historia języka polskiego dzisiaj. Możliwości, zadania i postulaty w zakresie badań nad historią słownictwa polskiego, „LingVaria” nr 2 (10), 2010, s. 37–46.

Żmigrodzki P., Słowo – słownik – rzeczywistość, Kraków 2008.

Żmigrodzki P., Wprowadzenie do leksykografii polskiej, Katowice 2003.

Żurawska-Chaszczewska J., Słownictwo rzemiosł skórzanych w polszczyźnie historycznej, Gorzów Wielkopolski 2014.

Uwagi:

Brak.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.