Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Kontakty polszczyzny z innymi językami - problematyka zapożyczeń w polszczyźnie

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3003-B9T-HJ1 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (0232) Literatura i językoznawstwo
Nazwa przedmiotu: Kontakty polszczyzny z innymi językami - problematyka zapożyczeń w polszczyźnie
Jednostka: Instytut Języka Polskiego
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 7.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Wymagania (lista przedmiotów):

Wprowadzenie do językoznawstwa diachronicznego 3003-11A2JD

Założenia (lista przedmiotów):

Gramatyka historyczna języka polskiego 3003-11A3GH

Założenia (opisowo):

Student ma wiedzę z zakresu językoznawstwa diachronicznego i gramatyki historycznej języka polskiego.

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Przedmiot ma na celu zapoznanie studentów z rolą języków obcych w ewolucji polszczyzny, funkcjonowaniem zapożyczeń w różnych odmianach polszczyzny: ogólnej, regionalnej, gwarowej, środowiskowej, także w języku polskim za granicą, z teorią kontaktów językowych. Omówione zostaną również zagadnienia etymologizacji zapożyczeń, ich adaptacji, poprawności, ujęcia leksykograficznego, wykorzystania w celach stylizacyjnych itp.

Pełny opis:

1. Kontakty polszczyzny z innymi językami jako przedmiot badań językoznawczych. Stan i potrzeby badawcze.

2. Teoria kontaktów językowych i jej podstawowe terminy. Zapożyczenia a interferencje językowe. Dwu- i wielojęzyczność (bilingwizm i polilinwizm).

3. Metodologia badań zapożyczeń leksykalnych. Zasady etymologizacji zapożyczeń. Morfosemantyzm i leksykalizm w badaniach zapożyczeń leksykalnych.

4. Europeizmy (internacjonalizmy) w języku polskim i ich źródła. Analiza wybranych przykładów.

5. Leksykograficzne ujęcia zapożyczeń. Słowniki wyrazów obcych. Słowniki zapożyczeń z poszczególnych języków (np. francuskiego, angielskiego, niemieckiego, włoskiego, tureckiego).

6. Informacja etymologiczna o wyrazach pochodzenia obcego w słownikach ogólnych języka polskiego. Różnice w określaniu etymologii zapożyczeń w słownikach, ich przyczyny i przykłady.

7. Analiza statystyczna zapożyczeń. Zapożyczenia leksykalne w słowniku i tekście. Rola NKJP i innych korpusów w badaniach ilościowych zapożyczeń.

8. Adaptacja zapożyczeń w polszczyźnie.

9. (Nie)poprawność zapożyczeń leksykalnych w dziejach polszczyzny.

10. Rola języków obcych w kształtowaniu polskiego języka literackiego?

11. Zapożyczenia w innych odmianach polszczyzny, np. regionalnych, gwarowych, środowiskowych. Regionalizmy pochodzenia obcego (tzw. regionalizmy kontaktowe), słownictwo gwarowe o genezie obcej.

12. Zapożyczenia w gwarze miejskiej Warszawy, w socjolektach (odmianach środowiskowych).

13. Zapożyczenia w terminologii. Polonizacja terminów obcego pochodzenia w dziejach języka polskiego.

14. Zapożyczenia w języku polskim poza granicami kraju w warunkach dwu- (wielo-)języczności. Przykład ponglish (języka polsko-angielskiego) w Wielkiej Brytanii, polszczyzny kresowej.

15. Elementy obce w literaturze polskiej i filmach fabularnych jako wykładniki stylizacji, np. stylizacja na polszczyznę Niemców, Żydów, Rosjan.

Literatura:

Literatura – częściowo do uzgodnienia na zajęciach, zgodnie z zainteresowaniami studentów.

Literatura (do wyboru):

Bańko, M. Drabik L., Wiśniakowska L., Słownik spolszczeń i zapożyczeń , Warszawa 2007.

Błasiak M., Dwujęzyczność i ponglish: zjawiska językowo-kulturowe polskiej emigracji w Wielkiej Brytanii, Kraków 2011.

Brzezina M., Stylizacja rosyjska. Stylizacja językowa i inne ewokanty rosyjskości w utworach literackich ukazujących okres zaborów, Warszawa 1997.

Cienkowski W., Ogólne założenia metodologiczne badania zapożyczeń leksykalnych, „Poradnik Językowy” 1964, z. 10, s. 417-429.

Cierpich A., Zapożyczenia angielskie w polszczyźnie korporacyjnej, Kraków 2019.

Dubisz S., Język – Historia – Kultura, Warszawa 2002.

Karaś H., Wpływy języka rosyjskiego na polszczyznę – stan i problemy badań, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego”, t. LXVI, 2018, https://doi.org/10.26485/RKJ/2018/66/12, s. 185-217.

Karaś H., Rusycyzmy w polszczyźnie okresu zaborów, Warszawa 1996.

Kontakty języka polskiego z innymi językami na tle kontaktów kulturowych, red. J. Maćkiewicz i J. Siatkowski, Wrocław 1992 (Język a Kultura; t. 7).

Krawczyk A., 2007, Zapożyczenia leksykalne w sytuacji wielojęzyczności. Ukrainizmy i rusycyzmy w gwarze wsi Maćkowiec na Podolu, Wydawnictwo DiG, Warszawa.

Maćkiewicz J., Co to są tzw. internacjonalizmy, „Język Polski” 1984, nr 3.

Mańczak-Wohlfeld E.: Angielsko-polskie kontakty językowe Kraków: Wydawnictwo UJ, 2006.

Markowski, A., O pojęciu i typach internacjonalizmów semantycznych, „Poradnik Językowy” 2004, z. 2, s. [39]-50

Mikołajczak A., Łacina w kulturze polskiej, Wrocław 1998.

Nowowiejski B., Wpływ języka niemieckiego na polszczyznę w zakresie słownictwa, „Poradnik Językowy” 2007, z. 5, s. 14-24.

Nowowiejski B., Makaronizmy końca XX wieku, "Białostockie Archiwum Językowe" 2001, s. 93-111.

Piotrowska-Wojaczyk A., Regionalizmy leksykalne w słownikach doby nowopolskiej, Poznań 2019 (tu część o zapożyczeniach).

Porayski-Pomsta, J., Słownictwo pochodzenia obcego w „Uniwersalnym słowniku języka polskiego” pod redakcją S. Dubisza, „Poradnik Językowy” 2006, z. 4, s. 58-69

Porayski-Pomsta J, Kilka uwag o zapożyczeniach leksykalnych z języka francuskiego, „Prace Filologiczne” 2007 (LIII), s. 461-468.

Rieger J., Siatkowski J., Kontakty polszczyzny z językami słowiańskimi, [w:] Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Wrocław 1993, s. s. 511–523 (lub wyd. popraw. Lublin 2001).

Rybicka H., Losy wyrazów obcych w języku polskim, Warszawa 1976.

Siatkowski J., Czesko-polskie kontakty językowe, Warszawa 1996.

Szewczyk MM., Lingua latina semper viva, czyli dlaczego warto się uczyć języka łacińskiego?, „Verbum” 2005, nr 6, s. 61-64.

Walczak B., Kontakty polszczyzny z językami niesłowiańskimi, [w:] Współczesny język polski, s. 499–510.

Walczak B., Między snobizmem i modą a potrzebami języka, czyli o wyrazach obcego pochodzenia w polszczyźnie, Poznań 1987.

Walczak B., Morfosemantyzm i leksykalizm w etymologii a zapożyczenia wyrazowe, w: Język. Teoria. Dydaktyka, red. M. Preyzner, WSP w Kielcach, Kielce 1987, s. 231-242.

Walczak B., Objaśnienia etymologiczne w powojennych słownikach polskich, [w:] Studia z polskiej leksykografii współczesnej III, pod red. Z. Saloniego, Białystok 1989, s. 73-98.

Walczak B., , Zapożyczenia leksykalne: teoria i metodologia badań, w: B. Nowowiejski, red., Polszczyzna północno-wschodnia, cz. II, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 1999, s. 96-107.

Waszakowa, K., Internacjonalizacja współczesnej polszczyzny – szansa czy zagrożenie? „Przegląd Humanistyczny” 2007, nr 1, s. 219-228.

Witaszek-Samborska M., Wyrazy pochodzenia obcego we współczesnej polszczyźnie (na podstawie słowników frekwencyjnych), Poznań 1992.

Witaszek-Samborska M., Zapożyczenia z różnych języków we współczesnej polszczyźnie (na podstawie słowników frekwencyjnych), Poznań 1993.

Efekty uczenia się:

Student

WIEDZA

1. Ma podstawową wiedzę o kontaktach polszczyzny z innymi językami w przeszłości i współcześnie.

2. Zna i rozumie rolę języków obcych w kształtowaniu się różnych odmian polszczyzny.

3. Zna metodologie badań zapożyczeń i teorię kontaktów językowych.

4. Zna podstawową terminologię językoznawczą w języku polskim, w szczególności tę dotyczącą historii języka polskiego i kontaktów językowych.

5. Posiada wiedzę o słownikach wyrazów obcych i słownikach etymologicznych. Potrafi ocenić różne propozycje etymologiczne dotyczące zapożyczeń w języku polskim.

UMIEJĘTNOŚCI

1. Potrafi wskazać elementy języka świadczące o wpływie poszczególnych języków obcych na rozwój języka polskiego.

2. Wyszukuje, analizuje, ocenia, selekcjonuje i wykorzystuje informacje ze źródeł pisanych i elektronicznych, w szczególności sprawnie posługuje się różnego rodzaju słownikami, w tym wyrazów obcych, etymologicznymi, słownikami ogólnymi języka polskiego.

3. Pisząc pracę zaliczeniową, samodzielnie zdobywa wiedzę i rozwija umiejętności badawcze, kierując się wskazówkami opiekuna naukowego.

4. Umie posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla filologii polskiej;

5. Czyta, interpretuje i analizuje teksty o charakterze naukowym i poprawnie stosuje poznaną terminologię językoznawczą.

6. Ma umiejętność właściwego doboru argumentów, z wykorzystaniem poglądów innych autorów, oraz umiejętność poprawnego formułowania wniosków, które wykorzystuje przy pisaniu pracy zaliczeniowej.

7. Dobiera strategie argumentacyjne, na poziomie elementarnym konstruuje krytyczne argumenty, formułuje odpowiedzi na krytykę.

8. Prowadzi na poziomie podstawowym pracę badawczą pod kierunkiem opiekuna naukowego lub kierownika zespołu badawczego.

9. Klasyfikuje wybrane leksemy ze względu na źródło i rodzaj zapożyczenia.

10. Wykorzystuje narzędzia wyszukiwawcze właściwe dla filologii polskiej, w szczególności nowoczesne narzędzia badawcze – kwerendy słownikowe (słowniki elektroniczne).

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

1. Docenia znaczenie badań diachronicznych, zwłaszcza badań kontaktów językowych.

2. Ma świadomość znaczenia europejskiego i narodowego dziedzictwa kulturowego dla rozumienia wydarzeń społecznych i kulturalnych.

3. Jest świadomy posiadanej przez siebie wiedzy i zna zakres nabytych umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się i rozwoju.

4. Umie współpracować w grupie i jest otwarty na nowe idee i gotów do zmiany opinii w świetle dostępnych danych i argumentów.

5. Rozumie problematykę etyczną związaną z odpowiedzialnością za trafność przekazywanej wiedzy, z uczciwością naukową oraz rzetelnością i uczciwością w sytuacji prowadzenia sporów naukowych i ideowych.

6. Wykazuje motywację do zaangażowanego uczestnictwa w życiu naukowym i kulturalnym.

7. Ma świadomość znaczenia refleksji humanistycznej dla kształtowania się więzi społecznych.

8. Traktuje język jako integralną część kultury i historii danego narodu.

Metody i kryteria oceniania:

Zaliczenie na ocenę na podstawie obecności (dopuszczalne 2 nieobecności) i aktywności na zajęciach oraz prezentacji (lub pracy pisemnej) przygotowanej przez studenta zgodnie z jego zainteresowaniami na wybrany temat związany z problematyką konwersatorium.

Praktyki zawodowe:

Brak.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/20" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-27
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin, 15 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Halina Karaś, Izabela Stąpor
Prowadzący grup: Halina Karaś
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.