Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

W świecie słów i pojęć współczesnej polszczyzny

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3003-C053GO1 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (0232) Literatura i językoznawstwo
Nazwa przedmiotu: W świecie słów i pojęć współczesnej polszczyzny
Jednostka: Instytut Języka Polskiego
Grupy: Seminaria licencjackie dla filologii polskiej - stacjonarne 2020/2021
Wszystkie przedmioty polonistyczne - oferta ILP (3001...) , IJP (3003...) i IPS (3007...)
Punkty ECTS i inne: 10.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

seminaria licencjackie

Założenia (opisowo):

Uczestnik seminarium licencjackiego powinien mieć ukończone podstawowe kursy z zakresu językoznawstwa polonistycznego, szczególnie: gramatyki opisowej języka polskiego, kultury języka polskiego, wstępu do językoznawstwa synchronicznego. Powinien znać podstawowe słowniki ogólne języka polskiego oraz umiejętnie z nich korzystać.

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

W trakcie zajęć omówimy najważniejsze koncepcje współczesnej semantyki leksykalnej (od myśli strukturalistycznej po paradygmat kognitywny) oraz problemy metodologiczne opisu znaczenia wyrażeń językowych.

Będziemy wspólnie zastanawiać się m.in. nad tym:

- co to jest „znaczenie”, co to znaczy, że wyraz coś znaczy / coś oznacza?

- czy znaczenia wyrażeń językowych złożone są z mniejszych elementów?

- czy istnieją wyrażenia, które znaczą dokładnie to samo?

- czym różni się znaczenie językowe danego wyrażenia od wiedzy na temat jego desygnatu?

- jak znaczenia wyrazów są modyfikowane przez nadawców w tekstach?

- co jednostki leksykalne, którymi się posługujemy, mówią nam o świecie i sposobie jego rozumienia przez człowieka?

Przedmiotem dyskusji na zajęciach będą tak teksty teoretyczne, jak i prace empiryczne, w których określone narzędzia badawcze zostały wykorzystane do opisu semantyki wyrażeń językowych.

Pełny opis:

Zajęcia w I semestrze będą poświęcone zagadnieniom teoretycznym, aby zapoznać uczestników z podstawowymi pojęciami i metodami opisu znaczenia wyrażeń językowych. W trakcie II semestru będziemy się koncentrować na przygotowaniach prac licencjackich: omówimy zasady pisania pracy dyplomowej (kompozycja, przypisy, bibliografia, styl wypowiedzi i in.) i zrecenzujemy kilka przykładowych prac. Uczestnicy będą prezentować tematy i postępy w przygotowaniach własnych prac, które mają być analizą wybranych zjawisk leksykalno-semantycznych współczesnej polszczyzny, ujętych w szerszym kontekście kulturowo-komunikacyjnym, w różnego typu tekstach (mogą to być m.in. teksty publicystyczne, reklamowe, literackie lub szeroko rozumiane teksty internetowe).

I SEMESTR

1. Sposoby definiowania znaczenia (przegląd stanowisk lingwistycznych: referencjalna teoria znaczenia, trójkąt semiotyczny, język jako interpretacja świata)

2. Znaczenie systemowe a znaczenie w użyciu. Modyfikacje znaczeń wyrażeń językowych w tekstach (problem polisemii, znaczenia wariantywne, inwariant semantyczny)

3. Kompozycjonalne koncepcje znaczenia. Semantyka składnikowa. Rozkład semantyczny predykatów

4. Struktura znaczenia: miejsce wartościowania i wiedzy o świecie w strukturze znaczeniowej leksemu. Konotacje semantyczne, definicja otwarta (hierarchiczny model R. Tokarskiego, definicja kognitywna J. Bartmińskiego)

5. Podstawy rekonstrukcji językowego obrazu świata, czyli zawartej w języku (czyjejś) interpretacji fragmentu rzeczywistości

6. Perspektywa, punkt widzenia nadawcy odzwierciedlone w leksyce

7. Wartościowanie utrwalone w wyrażeniach językowych

8. Sposoby porządkowania leksyki. Koncepcje pola znaczeniowego. Tematyczne kręgi słownictwa

9. Semantyka rozumienia i ram interpretacyjnych Ch. Fillmore’a

10. Kategoryzacja klasyczna i przez prototyp

11. Elementarne jednostki semantyczne w ujęciu Anny Wierzbickiej. Eksplikacje

12. Mechanizmy metafory i metonimii oraz ich funkcje w języku i w tekstach

II SEMESTR

Zajęcia praktyczne:

- korzystanie ze słowników i korpusów (typy i charakterystyka źródeł słownikowych, NKJP i inne zbiory tekstów współczesnej polszczyzny, kwerendy korpusowe)

- kompozycja pracy, przypisy, bibliografia

- recenzje przykładowych prac licencjackich

- regularne prezentowanie postępów w przygotowaniu prac licencjackich, omawianie kwestii problematycznych

Literatura:

Apresjan J. 1980, 2000, Semantyka leksykalna. Synonimiczne środki języka, Wrocław, wybrane fragmenty.

Bartmiński 1988, Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji, [w:] Konotacja, red. J. Bartmiński, Lublin.

Bartmiński J., 1990, Punkt widzenia, perspektywa, językowy obraz świata, [w:] Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin.

Bartmiński J., Tokarski R., 1993, Definicja semantyczna: czego i dla kogo?, [w:] O definicjach i definiowaniu, red. J. Bartmiński, R. Tokarski, Lublin, s. 47-61.

Buttler D., 1967, Koncepcje pola znaczeniowego, [w:] „Przegląd Humanistyczny” 2

Buttler D., 1976, Struktura znaczeniowa wyrazów, [w:] „Prace Filologiczne” XXVI.

Grochowski M., 1993, Konwencje semantyczne a definiowanie wyrażeń językowych, Warszawa.

Grzegorczykowa R., 2001, Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, Warszawa.

Grzegorczykowa R., 2004, Punkt widzenia nadawcy w znaczeniu leksemów, [w:] Punkt widzenia w języku i w kulturze. Red. J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, R. Nycz, Lublin, s. 161-176.

Grzegorczykowa R., 2014, O dwóch typach badań semantycznych, [w:] „Prace Filologiczne” LXIV, 2, s. 123-139.

Grzenia J., 2008, Komunikacja językowa w Internecie, Warszawa.

Jordanskaja L., Mielczuk I., 1988, Konotacja w semantyce lingwistycznej i leksykografii, [w:] Konotacja, red. J. Bartmiński, Lublin.

Kleiber G., 2003, Semantyka prototypu. Kategorie i znaczenie leksykalne, przeł. B. Ligara, Kraków.

Lakoff G, Johnson M., 1988, Metafory w naszym życiu, Warszawa.

Maćkiewicz J., 1999, Słowo o słowie, Gdańsk.

Puzynina J., 1981, O znaczeniach czasownika „kłamać” we współczesnej polszczyźnie, [w:] „Studia Semiotyczne”, t. 11, s. 107-119.

Puzynina J., 1992, Język wartości, Warszawa.

Puzynina J., 1986, O elementach ocen w strukturze znaczeniowej wyrazów, [w:] Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, XL, s. 121-128.

Style współczesnej polszczyzny. Przewodnik po stylistyce polskiej, red. E. Malinowska, J. Nocoń, U. Żydek-Bednarczuk, Kraków, rozdz. 7 (U. Żydek-Bednarczuk, Dyskurs medialny), 8 (M. Kita, Dyskurs prasowy) , 11 (U. Żydek-Bednarczuk, Dyskurs internetowy), 12 (I. Loewe, Styl reklamy komercyjnej), 13 (I. Kamińska-Szmaj, Komunikacja polityczna – język, styl, dyskurs).

Taylor J., 2001, Kategoryzacja w języku, Kraków, rozdz. 2. Klasyczna teoria kategoryzacji, rozdz. 3. Kategorie prototypowe: I, rozdz. 4. Kategorie prototypowe: II, s. 44-119.

Tokarski R., 1984, Struktura pola znaczeniowego, Warszawa.

Tokarski R., 2001, Słownictwo jako interpretacja świata, [w:] Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, s. 343-370.

Tokarski R., 2006, Pola znaczeniowe i ramy interpretacyjne – dwa spojrzenia na język, [w:] „LingVaria” I, Kraków, s. 35-46.

Tokarski R., 2013, Światy za słowami. Wykłady z semantyki leksykalnej, Lublin.

Waszakowa K., 1997, O nowych zjawiskach leksykalnych w świetle semantyki rozumienia, [w:] Semantyczna struktura słownictwa i wypowiedzi, pod red. R. Grzegorczykowej i Z. Zaron, Warszawa , s. 9 -24.

Waszakowa K., 1997, Rola kontekstu i sytuacji w rozumieniu neologizmów, [w:]Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, LIII, s. 121-132.

Wierzbicka A., 2010, Semantyka. Jednostki elementarne i uniwersalne, Lublin, rozdz. 8, 9 i 11, s. 269-322, 373-388.

Efekty uczenia się:

Po ukończeniu zajęć (60 godz.) student

- posługuje się podstawowymi pojęciami i terminami z zakresu semantyki leksykalnej (strukturalistycznej oraz kognitywnej)

- zna założenia i wybrane metody badawcze semantyki strukturalistycznej i kognitywnej; dostrzega powiązania między tymi paradygmatami

- dobiera odpowiednią literaturę do podjętego tematu

- korzysta ze słowników, korpusów i innych źródeł danych językowych (prawidłowo oznacza pochodzenie opisywanego przez siebie materiału językowego)

- przygotowuje samodzielnie pracę licencjacką, która jest analizą wybranego zjawiska leksykalnego współczesnej polszczyzny

Metody i kryteria oceniania:

- obecność (dwie nieobecności nieusprawiedliwione dopuszczalne w semestrze) i aktywność na zajęciach (udział w dyskusjach)

- przygotowanie do zajęć (przeczytanie i opracowanie wskazanych tekstów, referat, przygotowanie zadań związanych z określonymi tematami)

- podstawowym kryterium jest ocena postępów w przygotowaniu pracy licencjackiej (do końca I semestru: wskazanie tematu, wybór metodologii, dobór literatury; do końca II semestru: złożenie pracy licencjackiej)

Praktyki zawodowe:

nie dotyczy

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2020/21" (w trakcie)

Okres: 2020-10-01 - 2021-06-13
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Seminarium licencjackie, 60 godzin, 12 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Marta Chojnacka-Kuraś, Marta Falkowska
Prowadzący grup: Marta Chojnacka-Kuraś, Marta Falkowska
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie
Seminarium licencjackie - Zaliczenie
Uwagi:

W semestrze zimowym zajęcia będą prowadzone zdalnie, w trybie synchronicznym, za pomocą narzędzi do telekonferencji (Zoom lub Big Blue Button). Uzupełniająco wykorzystamy platformę Kampus jako repozytorium lektur i materiałów z zajęć.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.