Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Recepcja antyku

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3101-DB210A Kod Erasmus / ISCED: 08.4 / (0222) Historia i archeologia
Nazwa przedmiotu: Recepcja antyku
Jednostka: Instytut Archeologii
Grupy: Bloki pomocnicze dla II roku
Punkty ECTS i inne: 5.00 LUB 3.00 (w zależności od programu)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Skrócony opis:

Celem ćwiczeń jest zapoznanie studentów z najważniejszymi zagadnieniami z zakresu technik malarskich, stosowanych, od starożytności aż po czasy nowożytne. Omówiona będzie podstawowa terminologia, związana z malarstwem. Przywołane zostaną takie pojęcia jak oryginał, kopia, naśladownictwo, szkoła. oraz związane

z tym wartościowanie dzieł malarskich. Zajęcia będą miały charakter teoretyczno-praktyczny: część ćwiczeń prowadzona będzie w kilku warszawskich muzeach. Pod koniec semestru studenci zapoznają się z metodami budowania opisów obrazów, a następnie będą zobowiązani do samodzielnego wykonania, w formie pisemnej, opisu wybranego obiektu muzealnego.

Pełny opis:

Tradycja antyku w sztukach wizualnych

Pomiędzy tradycyjnie uprawianą archeologią a historią sztuki i antropologią kultury istnieje ogromny obszar wiedzy, który dotyczy tradycji antycznych (classical tradition) w kulturze wizualnej, czyli recepcji antyku grecko-rzymskiego w czasach od późnego antyku po próg obecnego stulecia. Przedmiotem wykładów i towarzyszących im ćwiczeń są: tradycja artystyczna materialna (zwana obiektywną) i tradycja subiektywna, polegająca na przekazywaniu tematycznej (ikonograficznej) i treściowej (ikonologicznej) warstwy dzieła sztuki. Tradycja (traditium) powstaje przez ciągłość przejmowania i przekazywania dziedzictwa antyku z pokolenia na pokolenie, a zachowywanie tradycji ma charakter normatywny i prowadzi do ukształtowania się kanonu. W zakres tematyki zajęć wchodzi również tradycja wymyślona (invented tradition), jak w przypadku zjawiska sarmatyzmu, w którym polska magnateria „znajdowała” pokrewieństwo z rodami starożytnych Rzymian. Antyk wymyślony, czy częściowo wymyślony, obecny jest również w świecie współczesnego teatru i kinematografii, które mogą stanowić fascynujący obszar do studiów i naukowej eksploracji.

Celem wykładów i ćwiczeń jest systematyczne, w układzie chronologicznym, przedstawienie bogatej tematyki recepcji sztuki grecko-rzymskiej w kulturze artystycznej Europy i do pewnego stopnia w USA, gdzie od około 1800 roku odnajdujemy liczne przykłady tradycji antyku w architekturze i w sztukach przedstawiających, do których zaliczmy również film. Adaptowanie w ramach chrystianizowania antycznych form, tak rzeźbiarskich, malarskich, jak i architektonicznych rozpoczęło się już na przełomie III i IV wieku. Nowa wiara, tak w późnym antyku, jak i w czasach tzw. renesansów – karolińskiego (VIII-IX w.), ottońskiego (X wiek) i w okresie renesansu XII wieku, stworzyła wprawdzie własny język wypowiedzi artystycznej, ale jego głównym komponentem były motywy i formy (niekiedy również całe kompozycje) wypracowane przez przedchrześcijańskich artystów greckich i rzymskich. Ten właśnie proces chrystianizowania i adaptowania w okresie od III do XII wieku jest przedmiotem kilku pierwszych wykładów. W ich zakres wchodzą również tzw., spolia, czyli wtórnie użyte elementy antyczne (m.in. kolumny, marmury, sarkofagi i gemmy) i problem wykształcenia się architektury romańskiej ukształtowanej na bazie rzymskiej architektury (akwedukty, bramy miejskie, bazyliki). W kolejnych wykładach poświęconych późnemu średniowieczu, czasom renesansu i baroku główny nacisk jest położony na rozwój studiów antykwarskich i zapowiedź narodzin archeologii (m.in. dokonania Cyriaka z Ankony, Piro Ligorio, Cassiano dal Pozzo i Belloriego). Jako kluczowe dla zrozumienia fenomenu recepcji antyku potraktowana jest twórczość takich artystów epok renesansu i klasycyzmu (neoklasycyzmu), jak Botticelli, Michał Anioł, Rafael, Giovanbattista Piranesi, J. L. David, A. Canova i B. Thorvaldsen i Franciszek Smuglewicz, który brał udział w badaniach archeologicznych w Domus aurea, a następnie w ich dokumentowaniu. Omówieniu narodzin archeologii, pierwszych wypraw do Grecji (poł. XVIII wieku), wykopalisk archeologicznych w Herkulanum (od 1739), Pompejach (1748), Stabiach (1749), Rzymie (od 1803) i ich odziaływaniu na sztukę przełomu XVIII i XIX wieku towarzyszy analiza wybranych tekstów J. J. Winckelmanna, ojca archeologii klasycznej i historii sztuki starożytnej, Stanisława K. Potockiego i Augusta F. Moszyńskiego, autora znakomitego opisu Rzymu z lat 80. XVIII wieku. Pełne zrozumienie problematyki recepcji antyku w XIX wieku, m.in. w sztuce symbolistów i malarzy akademickich (m.in L. Alma-Tadema, H. Siemiradzki) jest możliwe po zapoznaniu się z wybranymi publikacjami takich pisarzy, jak F. Nietsche, w tym z jego „Narodzinami tragedii”, w którym pojawiła się koncepcja antyku „apollińskiego” (harmonijnego) i „dionizyjskiego” (pełnego ekspresji). Zarówno Nietsche, jak i Zygmunt Freud, twórca psychoanalizy, fascynowali się antykiem i archeologią. Taka fascynacja nie była też obca Picasso, Wyspiańskiemu i Malczewskiemu, a w naszych czasach niedawno zmarłemu polskiemu artyście - Igorowi Mitorajowi. Po wykładach poświęconych tym i innym artystom, w kolejnych omawiane są przykłady dzieł filmowych o tematyce antycznej, takich jak „Quo vadis” według H. Sienkiewicza, „Ben Hur”, „Gladiator” i Troja”. W eksploracji tematyki filmowej mowa jest przede wszystkim o tym, jak dalece reżyserzy filmowi korzystają z wiedzy archeologów i na ile wspomniane filmy wpisują się w rodzaj tradycji wymyślonej. W tej szerokiej panoramie recepcji antyku w kulturze wizualnej obecne są ponadto programy all’antica zawarte w dekoracji Zamku na Wawelu, Zamku Królewskiego w Warszawie, w rezydencji Jana III w Wilanowie, Łazienkach oraz prezentacje zbiorów Czartoryskich i kolekcji obrazów o tematyce mitologicznej ze zbiorów Karola Lanckorońskiego, jednej z najciekawszych postaci w dziejach polskiej archeologii. Istotnym uzupełnieniem wykładów i ćwiczeń jest wspomniane jednodniowy wyjazd do Nieborowa i Arkadii w celu poznania zbiorów dzieł antycznych Heleny Radziwiłłowej i sentymentalno-romantycznego ogrodu przechowującego tradycje arkadyjskiego mitu. Dodatkowo część zajęć w ramach ćwiczeń odbywa się w warszawskich muzeach oraz jednostkach naukowych (fototeka ISPAN, Gabinet Rycin BUW, itp.)

Literatura:

Celem wykładów jest systematyczne, w układzie chronologicznym, przedstawienie bogatej tematyki

recepcji sztuki grecko-rzymskiej w kulturze artystycznej Europy i do pewnego stopnia w USA, gdzie

od około 1800 roku odnajdujemy liczne przykłady tradycji antyku w architekturze i w sztukach

przedstawiających, do których zaliczamy również liczne dzieła filmowe. Adaptowanie w ramach

chrystianizowania antycznych form, tak rzeźbiarskich, malarskich, jak i architektonicznych rozpoczęło

się już na przełomie III i IV wieku. Nowa wiara, tak w późnym antyku, jak i w czasach tzw.

renesansów – karolińskiego (VIII-IX w.), ottońskiego (X wiek) i w okresie renesansu XII wieku,

stworzyła wprawdzie własny język wypowiedzi artystycznej, ale jego głównym komponentem były

motywy i formy (niekiedy również całe kompozycje) wypracowane przez przedchrześcijańskich

artystów greckich i rzymskich. Ten właśnie proces chrystianizowania i adaptowania w okresie od III

do XII wieku jest przedmiotem kilku pierwszych wykładów. W ich zakres wchodzą również tzw.,

spolia, czyli wtórnie użyte elementy antyczne (m.in. kolumny, marmury, sarkofagi i gemmy) i

problem wykształcenia się architektury romańskiej ukształtowanej na bazie rzymskiej architektury

(akwedukty, bramy miejskie, bazyliki). W kolejnych wykładach poświęconych późnemu

średniowieczu, czasom renesansu i baroku główny nacisk jest położony na rozwój studiów

antykwarycznych i zapowiedź narodzin archeologii (m.in. dokonania Paolo Biondo, Cyriaka z

Ankony, Pirro Ligorio, Cassiano dal Pozzo i Belloriego).

1. Sol verus. Studia nad ikonografią Chrystusa w sztuce pierwszego tysiąclecia, Wrocław

1991

2. Soggetti classici sui cassoni fiorentini alla vigilia del Rinascimento, Warszawa 1996

3. Mity, legendy, exempla. Włoskie malarstwo świeckie epoki Renesansu ze zbiorów Karola

Lanckorońskiego, Warszawa 2003

4. Inspiracje śródziemnomorskie. Wizja antyku w sztuce Warszawy i innych ośrodków

kultury dawnej Polski, Warszawa 2004

5. Villa Laurentina. Arcydzieło epoki stanisławowskiej, Warszawa 2007 (angielskie

wydanie 2016)

6. Muse, Baccanti e Centauri. I capolavori della pittura pompeiana e la loro fortuna in

Polonia, Varsavia 2010

7. W kręgu „Quo vadis”, praca zbiorowa, Kielce 2016

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2018/19" (zakończony)

Okres: 2018-10-01 - 2019-06-08
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 60 godzin, 15 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Hubert Kowalski
Prowadzący grup: Hubert Kowalski
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2019/20" (w trakcie)

Okres: 2019-10-01 - 2020-06-10
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 60 godzin, 15 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Hubert Kowalski
Prowadzący grup: Hubert Kowalski
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.