Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Metodologia archeologii

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3101-DO401X Kod Erasmus / ISCED: 08.4 / (0222) Historia i archeologia
Nazwa przedmiotu: Metodologia archeologii
Jednostka: Instytut Archeologii
Grupy: Przedmioty obowiązkowe dla IV roku
Punkty ECTS i inne: 5.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Założenia (opisowo):

Wykład obowiązkowy dla studentów I roku studiów magisterskich

Skrócony opis:

Podkreślając potrzebę refleksji teoretyczno-metodologicznej w archeologii, wykład przedstawi podstawowe pojęcia naukoznawcze i ich odniesienia do archeologii, procedury i procesy badawcze uformowane w rozmaitych paradygmatach, aplikowane na kolejnych poziomach bazy źródłowej, wskaże też miejsce archeologii w naukach humanistycznych, jej związki z naukami ścisłymi, funkcje społeczne i kulturowe, a także rolę w ochronie i zarządzaniu dziedzictwem kulturowym.

Pełny opis:

Wykład obejmie następujące tematy/grupy tematyczne:

Wprowadzenie – zakres, literatura, wymagania.

„O potrzebie refleksji teoretycznej i metodologicznej”.

Podstawowe pojęcia naukoznawcze: teoria i metodologia, nauki idiograficzne i nomotetyczne; procedury indukcyjne, dedukcyjne, nomologiczne i kombinowane; weryfikacja i falsyfikacja; „prawo obejmujące” i metoda testowania hipotez .

Artefakt/znalezisko/zabytek > źródło, jako jedna z podstawowych kategorii poznawczych archeologii.

Zakres/zasięg archeologii; „dostępność przeszłości”.

Archeologia-antropologia-historia.

Archeologia-archeozoologia-paleobotanika.

Archeologii artefaktu cd. – klasyfikacje, typologia (podstawy teoretyczne), seriacje.

Archeologia obiektów (loci, obiekty etc).

Stanowisko jako jedna z podstawowych kategorii poznawczych archeologii; ślad osadniczy-punkt osadniczy-stanowisko; typy stanowisk.

Proces formowania stanowisk; depozycja i procesy postdepozycyjne/tafonomia. Transformacje kulturowe, nie-kulturowe i systemowe.

Archeologia osadnictwa: „systemy stanowisk”, ich organizacja przestrzenna, inspiracje geograficzne analiz osadniczych.

Czas historyczny/czas kulturowy/czas w archeologii. Teoretyczne podstawy chronologii archeologicznych i periodyzacji.

Stratyfikacja/stratygrafia. Opis i interpretacja sekwencji stratygraficznych; „krótkie” i „długie” trwanie w archeologii.

Wyjaśnianie i „wielkie narracje” w archeologii:

- archeologia kulturowo-historyczna (rys historyczny/”korzenie”); dyfuzjonizm/migracjonizm vs. ewolucjonizm;

- archeologia „nowa”/procesualna; podstawowe założenia i aplikacje; systemowe i adaptacyjno-ekologiczne ujęcie kultury; „przesłanka pompejańska”;

- główne trendy i wątki archeologii postprocesualnej (neomarksizm, relatywizm kulturowy, projekt archeologii kognitywno-procesualnej; archeologia jako „zawładnięcie przeszłością”).

Główne nurty antropologii kulturowej i ich odbicie w archeologii (antropologia „kręgów kulturowych”, funkcjonalizm, strukturalizm, nurty postmodernistyczne).

Refleksja teoretyczna i metodologiczna w najnowszej polskiej literaturze archeologicznej.

Publikacja archeologiczna – typy/rodzaje, zasięg/cyrkulacja, zbiory. „Zamknięte” archiwa jako źródło i przedmiot badań. „Ku publikacji doskonałej”.

„Język archeologii” – terminologia fachowa/slang/żargon; obraz (rysunek, fotografia, wizualizacja, animacja etc.) jako sposób dokumentacji/prezentacji wyników badań. „Style” ilustracji.

Społeczne funkcje/uzasadnienia archeologii.

Podziały w archeologii (terytorialno-chronologiczne, „techniczne” [np. archeologia podwodna]) i „archeologia jako całość”; podejścia inter- i transdyscyplinarne.

Popularyzacja jako jedno ze społecznych uzasadnień archeologii; ogląd krytyczny (rekonstrukcje, wizualizacje, „gry i zabawy”) – celowość, sensowność, jakość.

Prospekcja>eksploracja/dokumentacja>archiwizacja/publikacja/interpretacja – „cykl produkcyjny archeologii”, jego podstawy teoretyczne i metodologiczne.

Instytucjonalne ramy funkcjonowania archeologii i ich konsekwencje dla jej rozwoju/braku rozwoju; perspektywa globalna-europejska-polska.

Literatura:

[uwaga: przydatność części/całości poszczególnych publikacji, intensywność lektur etc. – zostaną wskazane w trakcie wykładów]

Ashmore W., Sharer R.J, Odkrywanie przeszłości. Wprowadzenie do archeologii, Kraków

2008.

Barnard A., Antropologia, Warszawa 2006

Buko A., Urbańczyk P. (red.), Archeologia w teorii i praktyce, Warszawa 2000 [uwaga – artykuły w językach obcych jako literatura uzupełniająca, por. niżej]

Carr E.H., Historia. Czym jest, Warszawa 1999

Hajduk Z., Ogólna metodologia nauk, Lublin 2005

Harris E.C., Zasady stratygrafii archeologicznej, Warszawa 1992

Hensel W., Donato G., Tabaczyński S. (red.), Teoria i praktyka badań archeologicznych I: Przesłanki metodologiczne, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1986

Hodder I., Czytanie przeszłości. Współczesne podejścia do interpretacji w archeologii, Poznań 1995

Jankuhn H., Wprowadzenie do archeologii osadnictwa, Poznann 2004

Johnson M., Teoria archeologii. Wprowadzenie, Kraków 2013

Kobyliński Z., Teoretyczne podstawy konserwacji dziedzictwa archeologicznego, Warszawa 2001

Kowalski K.M., Artefakty jako źródła poznania, Gdańsk 1996

Lech J., Stępniowski F.M. (red.), V. Gordon Childe i archeologia w XX wieku, Warszawa 1999

Mamzer H., Archeologia i dyskurs. Rozważania metaarcheologiczne, Poznań 2004

Marciniak A., Archeologia i jej źródła. Materiały faunistyczne w praktyce badawczej archeologii, Warszawa-Poznań 1996

Mazurowski R.O., Leksykon pojęć i problemów archeologii polowej, Poznań 2013

Minta-Tworzowska D., Klasyfikacja w archeologii jako sposób wyrażania wyników badań, hipotez oraz teorii archeologicznych, Poznań 1994

Olszewska-Dyoniziak B., Człowiek – Kultura – Osobowość. Wstęp do klasycznej antropologii kulturowej, Wrocław 2001 [+ wznowienia]

Pawleta M., Przeszłość we współczesności. Studium metodologiczne archeologicznie kreowanej przeszłości w przestrzeni społecznej, Poznań 2016

Rączkowski W., Archeologia lotnicza. Metoda wobec teorii, Poznań 2002

Renfrew C., Bahn P., Archeologia. Teorie, metody, praktyka, Warszawa 2002

Such J., Szcześniak M., Filozofia nauki, Poznań 2000

Salzman P.C., Rice P.C., Myśleć jak antropolog, Gdańsk 2009

Tabaczyński S. (red.), Kultury archeologiczne a rzeczywistość dziejowa, Warszawa 2000

Tabaczyński S., Marciniak A., Cyngot D., Zalewska A. (red.), Przeszłość społeczna. Próba konceptualizacji, Poznań 2012

Topolski J., Wprowadzenie do historii, Poznań 1998/2001/2006

Zalewska A., Teoria źródła archeologicznego i historycznego we współczesnej refleksji metodologicznej, Lublin 2005

Literatura obcojęzyczna, uzupełniająca – zalecane zapoznanie się z co najmniej jedną publikacją (odpowiednio do znajomości języków):

Archaeologia Polona vol. 44:2006, Special theme: Archaeology – anthropology – history. Parallel tracks and divergences, (red.: D. Cyngot, S. Tabaczyński, A. Zalewska)

Bernbeck R., Theorien in der Archäologie, Tübingen-Basel 1997

Gardin J.-C., Une archéologie théorique, Paris 1979

Tabaczyński S. (red.), Theory and Practice of Archaeological Research III: Dialogue with the Data: The Archaeology of Complex Societies and its Context in the ‘90s, Warszawa 1998

Trigger B.G., A History of Archaeological Thought, Cambridge 1989 (2. wyd. 2006)

Urbańczyk P. (red.), Theory and Practice of Archaeological Research II: Acquisition of Field Data at Multi-Strata Sites, Warszawa 1995

Efekty uczenia się:

Słuchacze uzyskają wiedzę n.t./umiejętności:

- przedmiotu i metod archeologii oraz jej założeń teoretycznych (wg różnych, historycznie uformowanych paradygmatów), a także w odniesieniu do ogólnej metodologii nauk, w zakresie umożliwiającym własną, pogłębioną refleksje metodologiczną;

- swoistej terminologii opisu i interpretacji archeologicznych, w odniesieniu do terminologii ogólnie ujętej humanistyki, w możliwie szerokim zakresie, z uwzględnieniem pojęć i terminologii archeologicznych subdyscyplin;

- możliwości archeologii w zakresie konstruowania narracji n/t procesów dziejowych, organizacji społecznej i elementów kognitywnych społeczności od pra- i protohistorii (bez lub z ograniczonym zastosowaniem źródeł pisanych) po czasy nowożytne

- głównych paradygmatów archeologii (od archeologii ewolucjonistycznej po trendy postprocesualne), ze szczególnym naciskiem na najnowsze propozycje teoretyczne i metodologiczne, konstruowanych przez nie procedur badawczych (od opisu i analizy po szeroką interpretację);

- urozmaicenia podejść teoretyczno-metodologicznych, a nawet ideologicznych, ze względu na społeczne i kulturowe uwarunkowania archeologii, wraz z umiejętnością ich krytycznej dyskusji.

Metody i kryteria oceniania:

Kryteria oceny: poziom pamięciowego opanowania omawianych terminów, pojęć i procedur; umiejętność przedłożenia lub określenia przykładowego wnioskowania, hipotezy lub teorii – egzekwowane egzaminem pisemnym (20 pytań wymagających krótkiej wypowiedzi – żadne z pytań nie będzie zawierało testu wyboru).

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2018/19" (zakończony)

Okres: 2018-10-01 - 2019-06-08
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 60 godzin, 50 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Dariusz Błaszczyk, Franciszek Stępniowski
Prowadzący grup: Dariusz Błaszczyk, Franciszek Stępniowski
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.