Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Etnologia Polski na tle słowiańszczyzny

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3101-ZWETNO Kod Erasmus / ISCED: 08.4 / (0222) Historia i archeologia
Nazwa przedmiotu: Etnologia Polski na tle słowiańszczyzny
Jednostka: Instytut Archeologii
Grupy: Wykłady ogólnoinstytutowe
Punkty ECTS i inne: 3.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

uzupełniające

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Wykład prezentuje etnologię – jedną z nauk o kulturze, jako naukę pomocniczą

archeologii. Poświęcony jest szeroko rozumianemu „wytworowi”, z położeniem

szczególnego nacisku na narzędzia, służące realizacji różnych form

zabezpieczenia egzystencji w chłopskiej tradycyjnej kulturze w Polsce na tle

Słowiańskim, ze szczególnym uwzględnieniem Słowiańszczyzny Bałkańskiej.

Wykład pomyślany jest tak aby narzędzie – wytwór przedstawiać w pełnym

kontekście kulturowym.

Pełny opis:

Etnologia jest jedną z nauk, zajmującą się badaniem kultury. Podstawowym

narzędziem badawczym jest źródło wywołane /wywiad terenowy z

informatorem/ oraz obserwacja uczestnicząca. Zatem etnologia bada

synchronię /chwilę obecną / i bliską diachronię /przeszłość, zachowaną w

pamięci informatorów/. Posiłkuje się także, m.in. , źródłami zastanymi

/dokumenty historyczne/. Pełni również rolę nauki pomocniczej archeologii,

bowiem, także dzisiaj możemy odnaleźć niezwykle stare formy wytworów

kulturowych, których archaizm bywa wręcz archeologiczny. Posługując się

metodami etnologicznymi, zwłaszcza w terenie, w którym istnieje ciągłość

osadnicza, możemy tworzyć bazę uzupełniającą dla ustaleń archeologicznych.

W trakcie wykładu omówione zostaną historyczne sposoby zabezpieczenia

egzystencji społeczeństw: zbieractwo i łowiectwo oraz , współcześnie

istniejące: hodowla i rolnictwo. Wykład zamkną rozważania, dotyczące

tradycyjnej architektury. Słuchacze będą też mogli zapoznać się ze schematami

cyklu świąt dorocznych i cyklem życiowym człowieka tradycyjnych społeczności

chłopskich. Podstawową omawianą kategorią będzie „wytwór kultury” w

rozumieniu Kazimierza Moszyńskiego, a więc w rozumieniu daleko

przekraczającym materialne obiekty, obejmującym także obrzęd i instytucje

społeczne. Narzędzia są zwykle postrzegane jako przedmioty materialne.

Niektóre z nich jednak muszą oprócz swojej materialnej konstrukcji posiadać

cechy, które w oczach ich twórców i użytkowników sprawią iż będą w pełni

użyteczne i gotowe do spełniania swej roli. Te cechy są „wbudowywane” w ich

konstrukcję przy pomocy obrzędów, towarzyszących ich tworzeniu.

Celem wykładu jest także pokazanie iż jedynie całościowe ujmowanie

„wytworu kultury” daje szanse pełnego zrozumienia jego roli w egzystencji

danej społeczności.

W trakcie wykładu uczestnicy będą zapoznawać się nie tylko z kulturą polskich

warstw nieelitarnych, widzianych z perspektywy etnologicznej, ale także z

szerokim tłem kulturowym współczesnej Słowiańszczyzny, szczególnie zaś

Słowiańszczyzny Bałkańskiej, której archaizm pozwala prześledzić w działaniu

narzędzia i formy budowlane możliwe do badania w naszym kraju jedynie

narzędziami archeologicznymi.

Literatura:

Baranowski B., Hodowla w: „Encyklopedia Historii Gospodarczej Polski do 1945

r., t. 1 (A-N), red. Nacz. A. Mączak, Warszawa 1981 r, s. 255-264.

Bystroń Jan Stanisław, „Zakładziny domów”, w: „Studia nad zwyczajami

ludowymi”, Kraków 1916 r.

Bystroń Jan Stanisław, „ Zwyczaje żniwiarskie w Polsce”, Kraków 1916 r.

Caillois Roger, „Żywioł i ład”, Warszawa 1973 r.

Chętnik Adam, „Rybołówstwo na Narwi”, w: „Ziemia” 1911, t. 2, nr. 3, s. 36-39,

nr. 4, s. 59-61, nr. 5, s. 69-71.

Chętnik Adam, „Rybołówstwo zimowe nad Narwią”, w: „Ziemia”, t. 13, z. 9, s.

130-135.

Ciołek Gerard: „Urządzenia ogniowe i ich wpływ na rozwój chałupy wiejskiej”

w: „Biuletyn sztuki i kultury”, tom IX:1947 r.

Ciołek Gerard, „Wpływ środowiska geograficznego na formy osadnictwa i

budownictwa wiejskiego w Polsce”, w: „Lud”, tom 39: 1952 r.

Czarnowski Stefan, „Podział przestrzeni i jej rozgraniczenie w religii i magii”

w: „Dzieła”, tom 3, Warszawa 1956 r.

Dworakowski Stanisław, „Kultura społeczna ludu wiejskiego na Mazowszu nad

Narwią”, część 1 Zwyczaje doroczne i gospodarskie, seria: Prace Białostockiego

Towarzystwa Naukowego, nr. 3, Białostockie Towarzystwo Naukowe, Białystok

1964 r.

Eliade Mircea, „Traktat o historii religii”, Warszawa 1966 r.

Gaweł Andrzej, „Rok obrzędowy na Podlasiu”, wyd. 2 zmienione i poszerzone,

Muzeum Podlaskie w Białymstoku, Białystok 2013 r.

Gładyszowa Maria, „Budownictwo”, w: „Etnografia Polski, przemiany kultury

ludowej, red. M. Bernacka, B. Kopczyńska-Jaworska, A. Kutrzeba-Pojnarowa, W.

Paprocka, seria:Biblioteka Etnografii Polskiej, nr. 32, t. 1, Wrocław 1976, s. 279-

327.

Fischer Adam: Etnografia Słowiańska, zeszyty 1: „Połabianie”, zeszyt 2:

„Łużyczanie” – Warszawa 1932 r., z. 3: „Polacy”, Warszawa 1934 r.

Ingarden Roman, „Studia z estetyki”, tom II, Warszawa 1958 r.

Gołębiowski Łukasz, „Lud polski, jego zwyczaje i zabobony”, Warszawa 1830 r.

Kieniewicz Andrzej, „Nad Prypecią dawno temu … Wspomnienia zamierzchłej

przeszłości”, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1989 r.

Matlakowski Władysław, „Budownictwo ludowe na Podhalu”, Kraków 1892 r.

/Jest reprint/

Moszyński Kazimierz, „Kultura Ludowa Słowian”, tom II, część 1, wydanie II,

Warszawa 1967 r.

Pokropek Marian, „Materialna kultura ludowa Polski na tle porównawczym”,

Warszawa 2019 r.

Pokropek Marian i Wojciech, „Tradycyjne budownictwo drzewne w Polsce, tom

1; „Budownictwo ludowe. Chałupy i ich regionalne zróżnicowanie”, Warszawa

1995 r.

Staff Leopold, „ Wiersz gnój” /wpisać w wyszukiwarkę internetową/

Śmiałowski Rudolf, „Architektura i budownictwo pasterskie w Tatrach

polskich”, Warszawa 1959 r.

Vakarelski Christo, „Etnografia Bułgarii”, Wrocław

Efekty uczenia się:

Słuchacze wykładu zapoznają się z etnologicznymi narzędziami badania kultur

tradycyjnych, co jest pomocne w pracy archeologa, a także pozwala niekiedy

weryfikować wnioski wyciągane na gruncie dyscypliny archeologicznej.

Przedstawione w trakcie wykładu szeregi rozwojowe różnych form narzędzi i

sposobów posługiwania się nimi, pozwolą przyszłym archeologom myśleć

szerokimi kategoriami rozwoju kulturowego. Omówienie zaś różnych aspektów

archaicznej obrzędowości pozwoli na widzenie kultur nie w kategoriach

poszczególnych ich fragmentów, a całościowo.

Metody i kryteria oceniania:

Forma pisemna. Składać się będzie z około 20 pytań , wśród których znajdzie się

kilka, wymagających szerszych wypowiedzi.

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2019/20" (w trakcie)

Okres: 2020-02-17 - 2020-08-02
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin, 15 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Tomasz Strączek
Prowadzący grup: Tomasz Strączek
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.