Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Dziedzictwo kulturowe w Karpatach ukraińskich. Idee, praktyki, dyskursy

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3102-LDKU Kod Erasmus / ISCED: 14.7 / (0314) Socjologia i kulturoznawstwo
Nazwa przedmiotu: Dziedzictwo kulturowe w Karpatach ukraińskich. Idee, praktyki, dyskursy
Jednostka: Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej
Grupy: III rok studiów licencjackich
Moduł L3: Antropologia materialności/rzeczy
Punkty ECTS i inne: 3.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

nieobowiązkowe

Skrócony opis:

Konwersatorium ma na celu pogłębienie wiedzy studentów o znaczeniach i roli dziedzictwa kulturowego (przede wszystkim niematerialnego) w Karpatach ukraińskich, a także o współczesnych formach i sposobach jego wykorzystania w praktykach społecznych w skali regionu oraz na poziomie lokalnym.

Pełny opis:

Rośnie we współczesnym świecie troska o zachowanie dziedzictwa kulturowego poszczególnych krajów i narodów, także pomniejszych grup etnicznych i plemiennych, a nawet peryferyjnych czy lokalnych tradycji. Proponowane konwersatorium ma na celu nabycie wiedzy o znaczeniach i roli dziedzictwa kulturowego (przede wszystkim niematerialnego) na obszarze Karpat ukraińskich, a także o współczesnych formach i sposobach jego upowszechniania oraz wykorzystania w praktykach społecznych – w skali regionu oraz na poziomie lokalnym. Od czasów powstania suwerennego państwa ukraińskiego (1991) dziedzictwo niematerialne (sztuka, folklor, gwara, tradycje lokalne)

stały się ważną podstawą konstruowania narodowej tożsamości. Świadczy o tym m. in. odrodzenie idei regionalizmu, tworzenie prywatnych muzeów i izby regionalnych, liczne festiwale i konkursy, programy edukacyjne.

Punktem wyjścia konwersatorium będzie nawiązanie do faktu, iż 17 października 2003 Konferencja Generalna ONZ przyjęła Konwencję UNESCO w Sprawie Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Określenie niematerialne dziedzictwo kulturowe wg Konwencji „oznacza praktyki, wyobrażenia, przekazy, wiedzę i umiejętności – jak również związane z nimi instrumenty, przedmioty, artefakty i przestrzeń kulturową – które wspólnoty, grupy i, w niektórych przypadkach, jednostki uznają za część własnego dziedzictwa kulturowego. To niematerialne dziedzictwo kulturowe, przekazywane z pokolenia na pokolenie, jest stale odtwarzane przez wspólnoty i grupy w relacji z ich otoczeniem, oddziaływaniem przyrody i ich historią oraz zapewnia im poczucie tożsamości i ciągłości, przyczyniając się w ten sposób do wzrostu poszanowania dla różnorodności kulturowej oraz ludzkiej kreatywności”.

Pasmo ukraińskich Karpat dzieli się dwa duże regiony etnograficzne – Bojkowszczyznę i Huculszczyznę. Oba te obszary były badane przez łącznie cztery grupy laboratoryjne studentów IEiAk UW w latach 2005-2008 oraz 2014-2017. Opracowane na podstawie badań terenowych na Bojkowszyźnie teksty zostały niedawno opublikowane, natomiast artykuły dotyczące Huculszczyzyny są przygotowane do druku. Oprócz wybranych lektur etnograficznych proponowane zagadnienia będą rozważane w oparciu o zgromadzone materiały - fotografie, filmy, zapisy dźwiękowe, fragmenty wywiadów, spotkanie z młodą pisarka huculską itp.

Tematy:

♦ Dziedzictwo kulturowe - aspekty teoretyczne. Nieco historii, podstawowe pojęcia i definicje, zakres przedmiotowy, cele i sposoby ochrony.

♦ Spór o początki osadnictwa w Karpatach – Rusini czy Wołosi?

♦ Bojkowie i Huculi – charakterystyka etnograficzna.

♦ W poszukiwaniu huculskiej Atlantydy – tzw. skalne świątynie w Karpatach.

♦ Wesele jako manifestacja wartości. Wideofilm ze wsi Krywe (Bojkowszczyzna) oraz

Bystreca (Huculszczyzna).

♦ Kolędowanie – między starowiekiem a współczesnością.

♦ Cerkwie i ikony - przestrzenie sacrum.

♦ Pasterstwo tradycyjne a współczesne pasterstwo kulturowe.

♦ Pamięć przodków.

♦ Symboliczne topografie.

♦ Ludowy bohater Oleksa Dowbusz.

♦ Strój jako emanacja tożsamości.

♦ Dziedzictwo Stanisława Vinzenza.

♦ Obrazy świata w literaturze regionalnej (Paraska Plytka-Horycwit i inni).

♦ Folkloryzm jako forma propagowania dziedzictwa – praktyki i idee (stowarzyszenia muzea, festiwale, konkursy, wydawnictwa…..)

Literatura:

Baraniuk T., Chromik B., Huculscy klucznicy – Jurij i Dmytro, ss. 10 (tekst złożony do druku).

Baraniuk T., Chromik B., „Chodył Dowbusz mołodeńkyj…”, ss. 20 (tekst złożony do druku).

Bojkowszczyzna. Pogranicze czasów i przestrzeni, red. T. Baraniuk, Warszawa 2019 – wybrane artykuły.

Burszta W., Od folkloru lokalnego do postfolkloryzmu „narodowego”, [w:] tenże, Od mowy magicznej do szumów popkultury, Warszawa 2009, s. 59-77.

Choroszy J., Huculszczyzna w literaturze polskiej, Wrocław 1991 (wybrane fragmenty).

Jankowska – Marzec A., Między etnografia a sztuka. Mitologizacja Hucułów i Huculszczyzny w kulturze polskiej XIX i XX wieku, Warszawa 2013.

Janicka - Krzywda U., Huculi jako grupa etnograficzna: dzieje i charakterystyka badań, „Rocznik Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie”, t. 15 : 2008,

s. 9-54.

Madyda A., W poszukiwaniu jedności człowieka i świata: folklor w twórczości Stanisława Vincenza, Toruń, 1992.

Mróz L., Pawluk S., Pytania, refleksje, wątpliwości. Rozmowa o ochronie niematerialnego dziedzictwa kultury, [w:] Niematerialne dziedzictwo kulturowe, red. K. Braun, Warszawa –Węgorzewo 2013, s. 173-209.

Niematerialne dziedzictwo kulturowe: źródła – wartości – ochrona, red. J. Adamowski, K. Smyk, Lublina –Warszawa 2013 – wybrane artykuły.

Pollack M., Po Galicji. O chasydach, Hucułach, Polakach i Rusinach. Imaginacyjna podróż po Galicji wschodniej, czyli wyprawa w świat, którego nie ma, Olsztyn 2000.

Szuchiewicz W., Huculszczyzna, t. 1-4, Lwów 1902-1908 - wybrane fragmenty.

Vincenz S., Na wysokiej połoninie, tom 1: Prawda starowieku, Warszawa 1982.

Ząbek M., Góry i kultura ludów górskich, [w:] Pasterstwo na Huculszczyźnie. Gospodarka, kultura, obyczaj, Warszawa 2001, s. 9-19.

Zynek-Mahometa J., Jak kolędowali tak kolędują – o (nie)zmienności huculskiego kolędowania, ss. 26 (tekst złożony do druku).

Efekty uczenia się:

Po ukończeniu zajęć student:

Zna podstawowe zasady identyfikacji, ochrony i wykorzystania elementów dziedzictwa kulturowego.

Rozpoznaje najważniejsze artefakty kultury górali ukraińskich i potrafi analizować ich antropologiczne sensy oraz funkcje.

Umie dostrzec te artefakty i zjawiska, które można włączyć w obręb niematerialnego dziedzictwa kultury i wybory te potrafi uzasadnić.

Metody i kryteria oceniania:

Na ocenę składają się

Bieżąca znajomość lektur i aktywne uczestnictwo w zajęciach 40 %

Prezentacja ustna wybranego tematu 20%

Ustne kolokwium zaliczeniowe 40%.

Dopuszczalne dwie nieobecności usprawiedliwione

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2019/20" (w trakcie)

Okres: 2020-02-17 - 2020-08-02
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Tadeusz Baraniuk
Prowadzący grup: Tadeusz Baraniuk
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.