Międzyuczelniany Obóz Etnograficzny

W roku 2025 Międzyuczelniany Obóz Etnograficzny planowany jest na Podlasiu (okolice Ciechanowca lub Białegostoku) w dniach 10-17 maja. Wezmą w nim osoby studenckie z ośrodków etnologicznych z Krakowa, Łodzi, Torunia, Warszawy i Wrocławia.

MOE odbywa się w ramach programu "Młoda Antropologia" Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

Tematem Międzyuczelnianego Obozu Etnograficznego.2025–Podlasie jest: Dziedzictwo kulturowe podlaskiej wsi – dawne i współczesne konteksty. Celem Obozu jest integracja środowiska etnologicznego oraz zapoznanie się z pracą muzealników.

Podczas tygodniowego wyjazdu będą prowadzone badania terenowe dotyczące szeroko rozumianego „życia codziennego podlaskiej wsi” – od pracy w gospodarstwie, zajęć pozarolniczych, uprawy roślin i hodowli zwierząt, pożywienia, ubrania, kwestii higieny i zdrowia, domostwa i jego wyposażenia po spędzanie wolnego czasu i działania na rzecz społeczności lokalnej. Badania będą realizowane w dwóch lokalizacjach: okolicy Ciechanowca i w miejscowościach należących do Krainy Otwartych Okiennic. Integralną częścią wyjazdu jest zwiedzanie Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka w Ciechanowcu oraz Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej, uczestniczenie w spotkaniach z muzealnikami i zapoznanie się z projektem NIKiDW „Etnomozaika”.

Zebrane podczas badań materiały terenowe zostaną zarchiwizowane w archiwach: Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka w Ciechanowcu, Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej, jednostek uniwersyteckich biorących udział w MOE.2025 oraz w NIKiDW.

W Międzyuczelnianym Obozie Etnograficznym.2025–Podlasie udział biorą osoby studiujące w ośrodkach etnologicznych i antropologicznych z: Krakowa, Łodzi, Torunia, Wrocławia i Warszawy oraz osoby pracujące w muzeach typu skansenowskiego.

Międzyuczelniany Obóz Etnograficzny działa w ramach inicjatywy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego „Młoda Antropologia”.

Tematyka (szczegóły):

Część badawcza:

- badania będą realizowane w dwóch lokalizacjach: miejscowości wokół Ciechanowca oraz w miejscowościach należących do tzw. Krainy Otwartych Okiennic: Soce, Trzcianka, Puchły, Cieluszki, Kaniuki, Pawły, Ryboły;

- tematyka badań zakłada posługiwanie się wspólnym kwestionariuszem, w którym znajdują się zagadnienia związane z: pracą w gospodarstwie, zajęciami pozarolniczymi, uprawą roślin i hodowlą zwierząt, pożywieniem, ubraniem (codziennym i odświętnym), kwestiami higieny i zdrowia, domostwa i wyposażenia wnętrza (dawniej i współcześnie), zagospodarowywania przestrzeni przydomowej/zagrody wiejskiej, spędzania wolnego czasu (w tym wytwarzania i gry na ligawce), działania na rzecz społeczności lokalnej (w ramach Ochotniczej Straży Pożarnej, Koła Gospodyń Wiejskich, wiejskich bibliotek, czy ośrodków kultury itd), cyklu życia i świątecznego itd.

- zapoznanie z projektem NIKiDW „Etnomozaika”

Część muzealna:

- zwiedzanie wystaw Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka w Ciechanowcu oraz Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej;

- spotkania z muzealnikami.

MOE.2025–Podlasie jest wspófinansowane przez jednostki muzealne i uniwersyteckie.

Nowoczesność i globalizacja na północnym Podlasiu. Perspektywa etnograficzna, red. P. Cichocki, H. Patzer, Warszawa 2012.

Plit J., Tradycyjny krajobraz wiejskiego wschodniego Podlasia na przykładzie „Krainy Otwartych Okiennic”, w: Polskie krajobrazy wiejskie dawne i współczesne, seria: Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego nr 12, Sosnowiec 2009, s. 47-57.

Remiszewski S., Ligawka – róg pasterski. Fenomen rzemiosła kultury materialnej i symolicznej Ciechanowca, w: Małe miasta. Kultura materialna, red. Mariusz Zemło, Białystok, Pilzno, Supraśl 2022, s. 411-426.

Sulima M, Dom pogranicza w kulturze wsi podlaskiej, Białystok 2018.

Zadrożyńska A., Homo faber i homo ludens. Próba modelowego ujęcia kultur tradycyjnej i współczesnej, „Etnografia Polska” 1983, t. 27, z. 2.

Tematem Międzyuczelnianego Obozu Etnograficznego.2026-Chorzów jest: Na tropie żywej tradycji – badania, dokumentacja i interpretacja niematerialnego dziedzictwa Górali Śląskich i Górali Żywieckich oraz dawnych wsi powiatu żywieckiego, zalanych podczas budowy sztucznego, przeciwpowodziowego zbiornika wodnego na rzece Sole. Celem Obozu jest integracja środowiska etnologicznego oraz zapoznanie się z pracą muzealników. Dlatego integralną częścią wyjazdu jest zwiedzanie m.in. Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”, uczestniczenie w spotkaniach z muzealnikami i zapoznanie się z projektem NIKiDW „Etnomozaika”..

W części badawczej działania zostaną ukierunkowane na poznanie tradycji dwóch grup etnograficznych – Górali Śląskich i Górali Żywieckich, przede wszystkim na badanie i dokumentację przejawów kultury niematerialnej – obrzędów dorocznych i rodzinnych czy folkloru muzycznego. Przedmiotem pogłębionych badań mogą być także elementy wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, np.: wyplatanie z korzeni świerkowych w Beskidzie Śląskim, umiejętność gry na dudach żywieckich oraz sposób ich wytwarzania, gajdy – umiejętność wytwarzania instrumentu i praktyka gry lub żywieckie tradycje zdobnictwa bibułkowego, a także wikliniarstwa. Drugim ważnym tematem badań będą doświadczenia mieszkańców wsi zalanych podczas budowy sztucznego zbiornika wodnego na rzece Sole. Z tego powodu w latach 60. XX wieku część mieszkańców wsi żywieckich została przesiedlona do pobliskich, ale i dalszych miejscowości. Takie niewątpliwie traumatyczne przeżycie, zapewne skutkowało istotnymi zmianami w wymiarze fizycznym i namacalnym (zmiana zawodu, kierunku edukacji, lokalizacji szkoły itp.), ale także zmianami o charakterze niematerialnym (problemy integracji z nowym otoczeniem, zaadaptowanie nowych zwyczajów lub próba narzucenia własnych, wpływ nowych uwarunkowań topograficznych na organizację dnia powszedniego i sposób spędzania wolnego czasu, pielęgnowanie pamięci o utraconym świecie lub pragnienie błyskawicznego i zupełnego odcięcia się od przeszłości na rzecz szybkiej integracji w nowym miejscu). Tematy te pozornie odległe od siebie łączą takie zagadnienia jak: pamięć jednostkowa i zbiorowa, konstruowanie wspomnień, transmisja tradycji, obrzędy doroczne, rodzinne, zmiany a trwanie, ekologia, dyskurs medialny o regionie a narracje w obrębie grupy (endogeniczne). Ponadto ważną kwestią jest pojęcie tożsamości i wspólnoty, ich przemiany w ponowoczesnym świecie, ich wpływ na otoczenie, współdziałanie w oparciu o więzi społeczne, ale i w poczuciu zagrożenia (różnie rozumianego) i utraty.

Zebrane podczas badań materiały terenowe zostaną zarchiwizowane w archiwach: Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”, jednostkach uniwersyteckich biorących udział w MOE.2026 oraz w NIKiDW.

W Międzyuczelnianym Obozie Etnograficznym.2025Podlasie udział biorą osoby studiujące w ośrodkach etnologicznych i antropologicznych z: Cieszyna, Gdańska, Krakowa, Łodzi, Torunia, Poznania, Wrocławia i Warszawy oraz osoby pracujące w muzeach typu skansenowskiego.

Międzyuczelniany Obóz Etnograficzny działa w ramach inicjatywy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego „Młoda Antropologia”.

Tematyka (szczegóły):

Wyjazd na MOE poprzedzają dwa spotkania stacjonarne związane z rozmową o terenie badań na podstawie literatury.

Część muzealna:

 zwiedzanie wystaw m.in. Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”;

 spotkania z muzealnikami.

Część badawcza:

 badania będą realizowane w dwóch lokalizacjach: Beskid Śląski i Beskid Żywiecki;

 tematyka badań zakłada posługiwanie się wspólnym kwestionariuszem przekazanym osobom uczestniczącym w MOE.2026 podczas wyjazdu. Wśród badanych zagadnień znajdą się: przejawy kultury niematerialnej – obrzędy doroczne i rodzinne, folklor muzyczny; elementy wpisane na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa: wyplatanie z korzeni świerkowych w Beskidzie Śląskim, umiejętność gry na dudach żywieckich oraz sposób ich wytwarzania, gajdy – umiejętność wytwarzania instrumentu i praktyka gry lub żywieckie tradycje zdobnictwa bibułkowego, a także wikliniarstwa; pamięć i doświadczenia związane z opuszczeniem wsi zalanych przy okazji budowy zbiornika retencyjnego na rzece Sole (zmiany o charakterze niematerialnym: problemy integracji z nowym otoczeniem, zaadaptowanie nowych zwyczajów lub próba narzucenia własnych, wpływ nowych uwarunkowań topograficznych na organizację dnia powszedniego i sposób spędzania wolnego czasu, pielęgnowanie pamięci o utraconym świecie lub pragnienie błyskawicznego i zupełnego odcięcia się od przeszłości na rzecz szybkiej integracji w nowym miejscu);

 zapoznanie z projektem NIKiDW „Etnomozaika.”

Zakończenie Obozu:

Obóz kończy konferencja studencka podsumowująca prowadzone badania.

Czerwińska K., Sztuka ludowa na Śląsku Cieszyńskim. Między tradycją a innowacją, Katowice 2009.

Dawne rzemiosło w Beskidzie Śląskim w badaniach Andrzeja Podżorskiego, red. M. Kiereś, Wisła 1994.

Kadłubiec D., K., Uwarunkowania cieszyńskiej kultury ludowej, Czeski Cieszyn 1987.

Kiereś M., Strój ludowy górali wiślańskich, Wisła 2002.

Kultura ludowa Górali Śląskich, red. K. Ceklarz, G. Studnicki, Kraków 2025.

Kultura ludowa Górali Żywieckich, red. K.Ceklarz, B. Rosiek, Kraków 2018.

Kwaśniewska K., Brodka J., Folklor Górali Żywieckich, Warszawa 2020, ebook: https://wspolnotapolska.org.pl/polskifolklor/e_book/ebook2_gorale_zywieccy.pdf.

Kultura ludowa Górali Żywieckich, red. K. Ceklarz, B. Rosiek, Kraków 2018.

Kultura pasterska łuku Karpat i jej oddziaływanie na kulturę Babiogórców, red. U. Janicka-Krzywda, Zawoja 2014.

Kultura pasterska w rejonie Babiej Góry, red. U. Janicka-Krzywda, Zawoja 2013.

Kultura pasterska we współczesności karpackiej z uwzględnieniem regionu Babiej Góry, red. B. Rosiek, K. Słabosz-Palacz, P. Krzywda, Zawoja 2015.

Lipiok-Bierwiaczonek M., Górale Śląscy, [w:] „Śląsk” nr 2 (76), R. VIII, luty 2002.

Malicki L., Zarys kultury materialnej górali śląskich, Materiały do kultury społecznej górali śląskich, Katowice 2004.

Wołoskie dziedzictwo Karpat, red. L. Richter, J. Szymik, Czeski Cieszyn 2008.

Planowany termin MOE - 8-16 maja 2026

Tegoroczny obóz odbędzie się w Chorzowie

Informacje dodatkowe (ważne):

Nagrania rozmów oraz dokumentacja fotograficzna zostaną przekazane do archiwów: Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”, jednostek uniwersyteckich biorących udział w MOE.2026 oraz do NIKiDW.

MOE.2026-Chorzów jest wspófinansowany przez jednostki muzealne, uniwersyteckie, samorząd Województwa Śląskiego.