Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Źródła podróżnicze, etnograficzne oraz tradycja mówiona i zapisana w badaniach nad historią Afryki XIX i XX wieku

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3104-M3K2-MPML-OG Kod Erasmus / ISCED: 08.3 / (0222) Historia i archeologia
Nazwa przedmiotu: Źródła podróżnicze, etnograficzne oraz tradycja mówiona i zapisana w badaniach nad historią Afryki XIX i XX wieku
Jednostka: Wydział Historii
Grupy: Przedmioty ogólnouniwersyteckie humanistyczne
Przedmioty ogólnouniwersyteckie Instytutu Historycznego
Przedmioty ogólnouniwersyteckie na Uniwersytecie Warszawskim
Przedmioty programu Historia, II st., od 2019 r.
Źródłoznawstwo i specjalistyczne narzędzia warsztatu badawczego historyka (Historia,II st.od 2019)
Punkty ECTS i inne: 4.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne
ogólnouniwersyteckie

Skrócony opis:

Dzieje Afryki wymagają specyficznego instrumentarium badawczego, a przede wszystkim zrozumienia lokalnych uwarunkowań. Gros tradycyjnego materiału źródłowego ma charakter zewnętrzny, reprezentuje wizję świata, poglądy i przekonania przybyszy spoza Afryki, głównie Europejczyków. Jednocześnie ludy afrykańskie mają swoją bardzo bogatą tradycję przekazu ustnego, stanowiącego jeden ze zworników afrykańskich społeczności. Na zajęciach przeanalizujemy opisy etnograficzne z kręgu brytyjskiej i francuskiej tradycji badawczej, reprezentujące różne okresy XX w. W ich krytyce i interpretacji pomogą nam opracowania należące do krytycznego wobec wcześniejszych dokonań dyscypliny nurtu antropologii końca XX wieku, pióra Adama Kupera, Clifforda Geertza i Jamesa Clifforda.

Pełny opis:

Dzieje Afryki wymagają specyficznego instrumentarium

badawczego, a przede wszystkim zrozumienia lokalnych

uwarunkowań. Gros tradycyjnego materiału źródłowego ma

charakter zewnętrzny, reprezentuje wizję świata, poglądy i

przekonania przybyszy spoza Afryki, głównie

Europejczyków. Jednocześnie ludy afrykańskie mają swoją

bardzo bogatą tradycję przekazu ustnego, stanowiącego

jeden ze zworników afrykańskich społeczności. Te tradycje

bardzo wcześnie zainteresowały europejskich badaczy,

misjonarzy i podróżników, którzy zaczęli zbierać lokalne

tradycje ustne, kontynuując niejako folklorystyczne badania

prowadzone od schyłku XVIII wieku w Europie. Dzisiaj te

zgromadzone tradycje są ważnym materiałem

uzupełniającym inne rodzaje źródeł. Jednocześnie z ich

wykorzystaniem łączy się szereg problemów

metodologicznych. Pierwsza część zajęć ma stanowić

wprowadzenie do tej tematyki. Kolejnym segmentem

tematycznym ćwiczeń będą relacje z podróży, które stały się

w XIX wieku osobnym gatunkiem literackim. Zarówno

odkrycia geograficzne, jak rozwój prasy i rynku

księgarskiego przyczyniły się do wzrostu produkcji tego

typu tekstów. Relacje podróżnicze z tego okresu są ważnym

i często jedynym źródłem do poznania społeczeństw

pozaeuropejskich i problemu ich zetknięcia z cywilizacją

nowoczesną, stąd konieczne jest szczególnie rygorystyczne

stosowanie wobec nich aparatu krytycznego. Zajęcia

pozwolą na zrozumienie, jak aktualne trendy literackie,

wymogi rynku czytelniczego, ekstremalnie trudne realia

podróży, jak i złożona osobowość podróżników-odkrywców

wpływały na wiarygodność ich opisów. Osobnym

problemem, który omówimy jest proces powstawania

ilustracji do relacji podróżniczych tego okresu i możliwości

ich wykorzystania w badaniach historycznych.

Inną kategorią źródeł wykorzystywanych przez historyków

Afryki są dwudziestowieczne opisy etnograficzne. Ich

szczególna wartość dla historyka wynika m.in. z wysokich

kompetencji badawczych autorów i ich długotrwałego

pobytu wśród społeczeństw afrykańskich. Podobnie jak w

przypadku źródeł podróżniczych jednak, wykorzystaniu

źródeł etnograficznych do badań historycznych

towarzyszyć musi rzetelna krytyka. Jej podstawą jest

znajomość zarówno paradygmatu badawczego, jak metody

dokumentacji i okoliczności badań terenowych. Na

zajęciach przeanalizujemy opisy etnograficzne z kręgu

brytyjskiej i francuskiej tradycji badawczej, reprezentujące

różne okresy XX w. W ich krytyce i interpretacji pomogą

nam opracowania należące do krytycznego wobec

wcześniejszych dokonań dyscypliny nurtu antropologii

końca XX wieku, pióra Adama Kupera, Clifforda Geertza i

Jamesa Clifforda.

Literatura:

Patrz: sylabus

Efekty uczenia się:

Po zakończeniu ćwiczeń student powinien znać: cechy

charakterystyczne narracji podróżniczej okresu

sentymentalizmu i okresu wiktoriańskiego, różnice

pomiędzy różnymi typami relacji podróżniczych (dziennik,

depesza, artykuł prasowy, praca książkowa), znać

stereotypowe wyobrażenia postaci, krajobrazów, osiedli

ludzkich, sytuacji społecznych, artefaktów w XIX-wiecznej

ilustracji podróżniczej, znać główne założenia teorii

pochodzeniowej i koncepcji społeczeństwa segmentarnego,

znać podstawowe pojęcia z zakresu antropologii politycznej,

znać wpływ gwałtownych procesów historycznych na

społeczeństwo plemienne, znać różnice między brytyjską a

francuską szkołą etnografii XX-wiecznej, znać różne

strategie obserwacji i dokumentacji, znać zasady obserwacji

uczestniczącej i konsekwencje ich nieprzestrzegania, znać

różne strategie narracyjne antropologów: dzieło otwarte,

wszechwiedza, liberalizm/ironia, narracja prowadzona w

dialogu z informatorem, etnograf swój-obcy. Powinien także

wiedzieć jakie są podstawowe cechy przekazu oralnego, jaka

jest metodologia jego badania, a także jaka jest jego wartość

jako źródła historycznego. Powinien uświadomić sobie

trudności związane z wykorzystaniem tych źródeł, a

jednocześnie poznać podstawy wewnętrznej i zewnętrznej

ich krytyki.

Po zakończeniu ćwiczeń student powinien umieć :

analizować teksty relacji podróżniczych pod kontem cech

charakterystycznych dla danego okresu, ze względu na

konstrukcję podmiotu, rodzaje dyskursów rasowych i

społecznych, wykorzystywać wiedzę o biografii autora do

krytycznej analizy jego tekstów, oceniać wartość różnych

typów relacji podróżniczej, rozpoznawać techniki produkcji

ilustracji do prac podróżniczych, wskazywać na cechy ich

kompozycji, umieć wskazywać cechy opisu etnograficznego

osadzonego w tradycji teorii funkcjonalnej, umieć

rozpoznawać różne strategie narracji w opisie

etnograficznym

Powinien także umieć krytycznie wykorzystać zbiory

tradycji ustnych. Oceniać ich wartość, oraz wartość

poszczególnych edycji tych tradycji. Powinien rozpoznawać,

które tradycje są oryginalne a które skażone tradycjami

piśmiennymi. Powinien też umieć wkomponować źródła

oralne w zestaw tradycyjnych źródeł pisanych i wizualnych,

jako element wzbogacenia różnorodności materiału

źródłowego.

Metody i kryteria oceniania:

Pod uwagę brane będzie ciągła obserwacja aktywności i

przygotowania do zajęć, kolokwium.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/21" (w trakcie)

Okres: 2020-10-01 - 2021-01-31
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin, 15 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Michał Leśniewski, Marek Pawełczak
Prowadzący grup: Michał Leśniewski, Marek Pawełczak
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.