Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Dzieje Rzeszy Niemieckiej w średniowieczu. Cz. II (K1)

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3104-WH19GAW/L-OG Kod Erasmus / ISCED: 08.3 / (0222) Historia i archeologia
Nazwa przedmiotu: Dzieje Rzeszy Niemieckiej w średniowieczu. Cz. II (K1)
Jednostka: Instytut Historyczny
Grupy: Doskonalenie kompetencji badacza epok i dziedzin historycznych (Historia, II st., od 2019 r.)
Przedmioty ogólnouniwersyteckie humanistyczne
Przedmioty ogólnouniwersyteckie Instytutu Historycznego
Przedmioty ogólnouniwersyteckie na Uniwersytecie Warszawskim
Wykłady historyczne
Punkty ECTS i inne: 2.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne
ogólnouniwersyteckie

Założenia (opisowo):

Stawiane przez USOS, z mojej strony wystarczy status studenta Uniwersytetu Warszawskiego

Ciekawość świata i zainteresowanie skomplikowaną historią naszego niemieckiego sąsiada i kilku dalszych państw oraz regionów, których historyczne korzenie wywodzą się z średniowiecznej Rzeszy Niemieckiej, w tym: Austrii, Słowenii, Szwajcarii, Holandii, Alzacji i Lotaryngii, Luksemburga, Włoch, Szlezwiku i Holsztynu, Pomorza Zachodniego, Prus Wschodnich, Łotwy i Estonii.


Pełny opis:

W języku polskim (a także angielskim) nie dysponujemy zarysem dziejów średniowiecznej Rzeszy Niemieckiej. Utrudnia to poznanie przeszłości tak ważnego sąsiada, który pełnił rolę najważniejszego pośrednika w kontaktach ziem polskich z Zachodem Europy stanowi dostateczne uzasadnienie tematu wykładu. Jego przedmiotem są dzieje polityczne, rozwój ideologii cesarskiej i poczucia wspólnoty oraz ewolucja ustroju państwa i struktur społecznych w kontekście europejskim. Przemiany, jakim uległa Rzesza Niemiecka od X do XV w., zadecydowały na dalsze stulecia o specyficznym kształcie niemieckiej państwowości. Uniwersalistyczne i zajmujące w X-XI w. hegemonialną pozycję w świecie łacińskim Cesarstwo przekształciło się w tym czasie w Rzeszę władztw terytorialnych, której monarcha opierał możliwości działania przede wszystkim na posiadłościach swojej rodziny. Modernizacja struktur państwowych przyniosła w większości państw europejskich powstanie w późnym średniowieczu narodowych monarchii stanowych. W Rzeszy splot różnych czynników spowodował, że przemiany organizacji władzy politycznej i terytorialnej przebiegały od XII w. przede wszystkim w poszczególnych władztwach. Dopiero w XV w. sformułowany został stanowy program reform, którego realizacja w 1495 r. i na następnych Reichstagach przyniosła przejściowe wzmocnienie wspólnych instytucji państwowych. Wykład przewidziany jest na dwa semestry z cezurą na tzw. Wielkim Bezkrólewiu 1256-1273. W wykładzie staram się uwzględniać najnowszy stan wiedzy

Literatura:

Literatura naukowa w języku polskim dotycząca dziejów średniowiecznej Rzeszy Niemieckiej jest uboga. W 2010 r. opublikowane zostało tłumaczenie popularnej syntezy: Stefan Weinfuter, Niemcy w średniowieczu 500-1500, Warszawa 2010. Polecam jej lekturę. Nie może jednak pełnić roli podręcznika. Ujęcie jest zwięzłe i zostało skierowane do dzisiejszych czytelników niemieckich. Autor skupia się na dziejach Niemiec w obecnych granicach. Jest to perspektywa mocno anachroniczna, a wiele podstawowych i istotnych w punktu widzenia systematycznego wykładu uniwersyteckiego problemów zostało pominiętych. Interesującym, ale cząstkowym uzupełnieniem jest tłumaczenie książki: G. Althof, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2010; publikacja zawiera zarys dziejów pierwszej fazy kształtowania się państwa niemieckiego; por. G. Althof, Potęga rytuału. Symbolika władzy w średniowieczu, Warszawa 2011. Polecam także fascynujący tom studiów J. Banaszkiewicza, Trzy po trzy o dziesiątym wieku, Kraków 2014. Bardziej szczegółowy zarys dziejów politycznych do 1125 r. przedstawił J. Sochacki, Niemcy, Poznań 2016, ale narracja jest przedstawiona w sposób zawikłany; por. tenże, Formowanie się wczesnośredniowiecznego państwa niemieckiego w latach 919-962, Słupsk 2014. Dziejom dynastii ottońskiej poświęcone zostały dwie wnikliwe biografie J. Strzelczyk: Otton I Wielki, Poznań 2018 i Otton III, Wrocław 2000.

Starsze polskie podręczniki są w znacznym stopniu zdezaktualizowane i nie uwzględniają nowszych badań. Z punktu widzenia kompletności wykładu dziejów politycznych najlepszy jest: J. Krasuski, Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 2005. Bardzo zwięzłe informacje zawiera:: Cz. Karolak, W. Kunicki, H. Orłowski, Dzieje kultury niemieckiej, Warszawa 2007. Można wymienić także: K. Tymieniecki, Dzieje Niemiec do początku ery nowożytnej, Poznań 1948; W. Czapliński, A. Galos, W. Korta, Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990 (i następne); ujęcie: A. Czubiński, J. Strzelczyk, Zarys dziejów Niemiec i państw niemieckich powstałych po II wojnie światowej, Poznań 1986 jest zbyt zwięzłe; specyficzne problemy pojęciowe niemieckiej historiografii wyjaśnia H.-D Heimann, Wprowadzenie do historii średniowiecznej, Toruń 1999; dziejów Rzeszy także częściowo dotyczą: H. Wereszycki, Historia Austrii, wyd. 2, Wrocław 1986; J. Wojtowicz, Historia Szwajcarii, wyd. 2, Wrocław 1989; J. Balicki, M. Bogucka, Historia Holandii, wyd. 2, Wrocław 1989; B. Wachowiak, A. Kamiński, Dzieje Brandenburgii-Prus na progu czasów nowożytnych (1500-1701), Poznań 2001;. o ustroju najwięcej informacji podaje M. Sczaniecki, Powszechna historia państwa i prawa, wyd. 9, Warszawa 1997; pewną wartość zachowuje O. Balzer, Historia ustroju Austrii w zarysie, Lwów 1908; ogólnikowo J. F. Noël, Święte cesarstwo, Warszawa 1998. Z nowszych prac szczegółowych: P. Dollinger, Dzieje Hanzy (XII-XVII wiek), Gdańsk 1975; J. Hauziński, Polityka orientalna Fryderyka II Hohenstaufa, Poznań 1976; tenże W kręgu uniwersalizmu średniowiecznego „Sacrum Imperium Romanum, Słupsk 1988; tenże, Imperator „końca świata”: Fryderyk II Hohenstauf (1194-1250), Gdańsk 2000 – nowe, poprawione wydanie: tenże, Fryderyk II Hohenstauf: cesarz rzymski, Poznań 2015; B. Zientara, Świt narodów europejskich, Warszawa 1985; Niemcy – Polska w średniowieczu, red. J. Strzelczyk, Poznań 1986; tenże, Otton III, Wrocław 2000; F. Seibt, Karol IV. Cesarz w Europie 1346-1378, Warszawa 1996; S. Gawlas, O kształt zjednoczonego Królestwa: niemieckie władztwo terytorialne a geneza społeczno-ustrojowej odrębności Polski, wyd 2, Warszawa 2000; biografie E. W. Wies: Cesarz Henryk IV. Canossa i walka o panowanie nad światem, Warszawa 2000 i tenże, Fryderyk Barbarossa: mit i rzeczywistość, Warszawa 1996; tenże, Cesarz Fryderyk II. Mesjasz czy antychryst, Warszawa 2000 mają popularny charakter; ostatnio przetłumaczono na język polski klasyczną (1927-1931) monografię: E. Kantorowicz, Fryderyk II 1194-1250, Oświęcim 2015. Także: A. Paner, Luksemburgowie w Czechach. Historia polityczna ziem czeskich w latach 1310-1437, Gdańsk 2004; taże, Przemyślidzi, Gdańsk 2008; W. Iwańczak, Jan Luksemburski, Warszawa 2012; o pośredniczącej roli Rzeszy Niemieckiej wobec Polski i innych wschodnich sąsiadów nowe obserwacje w zbiorowym tomie: Ziemie polskie wobec Zachodu. Studia nad rozwojem średniowiecznej Europy, red. S. Gawlas, Warszawa 2008; książka F. Prinz, Niemcy narodziny państwa. Celtowie, Rzymianie, Germanie, Warszawa 2007 dotyczy czasów wcześniejszych. Polecam także tomik: Rozkwit średniowiecznej Europy, red. H. Samsonowicz, Warszawa 2001.

Osobnym problemem są przemiany uwikłania badań historycznych w polityczne ideologie i społeczne funkcje niemieckiej pamięci historycznej, w tej sprawie za szczególnie godne polecenia uważam: H. Olszewski, Nauka historii w upadku. Studium o historiografii i ideologii historycznej w imperialistycznych Niemczech, Warszawa-Poznań 1982; A. Wolff-Powęska, Pamięć – brzemię i uwolnienie. Niemcy wobec nazistowskiej przeszłości (1945-2010), Poznań 2011.

Literatura niemiecka jest trudna do ogarnięcia: standardowe ujęcie: Gebhardt, Handbuch der deutschen Geschichte, wyd. H. Grundmann, Stuttgart 1970-1976; obecnie pod redakcją A. Haverkamp’a przygotowywane jest całkowicie zmieniona nowa wersja, dotychczas ukazało się kilka tomów, m in.: H. Keller, G. Althoff, Die Zeit der späten Karolinger und der Ottonen. Krisen und Konsolidierungen 888-1024; A. Haverkamp, Zwölftes Jahrhundert 1125-1198; W. Stürner, Dreizehntes Jahrhundert 1198-1273; H. Boockmann, H. Dormeier, Konzilien, Kirchen- und Reichsreform (1410-1495), Stuttgart 2005-2008; nowsze syntezy: w serii Die neue deutsche Geschichte: A. Haverkamp, Aufbruch und Gestaltung Deutschland 1056-1273, München 1993; Siedler deutsche Geschichte: H. K. Schulze, Hegemoniales Kaisertum Ottonen und Salier; H. Boockmann, Stauferzeit und spätes Mittelalter Deutschland 1125-1517; Propyläen Geschichte Deutschlands: H. Keller, Zwischen regionaler Begrenzung und universalem Horizont. Deutschland im Imperium der Salier und Staufer 1024 bis 1250, Berlin 1986; P. Moraw, Von offener Vefassung zu gestalteter Verdichtung. Das Reich im späten Mittelalter 1250 bis 1490, tamże 1985 (i nowe wydania); także B. Töpfer, E. Engel, Vom staufischen Imperium zum Hausmachtkönigtu. Deutsche Geschichte vom Wormser Konkordat 1122 bis zur Doppelwahl von 1314, Weimar 1976; H. Thomas Deutsche Geschichte des Spätmittelalters 1250-1500, Stuttgart 1983; H. Lieberich, H. Mitteis, Deutsche Rechtsgeschichte, München 1978; K. Kroeschell, Deutsche Rechtsgeschichte, t. 1-2, Opladen 1980; H. K. Schulze, Grundstrukturen der Verfassung im Mittelalter, t. 1-4, Stuttgart 1992-2011; O. Engels, Die Staufer, tamże 1994; Die Habsburger im Mittelalter von Rudolf i. bis Friedrich III, tamże 1994; orientacja w stanie badań: M. Borgolte, Sozialgeschichte des Mitelalters. Eine Forschungsbilanz nach der deutschen Einheit, München 1996; H. W. Goetz, Moderne Mediävistik. Stand und Perspektiven Mittelalterforschung, Darmstadt; 1999; szersze, ale na ogół znakomite przeglądy badań w poszczególnych tomikach z serii Enzyklopädie deutscher Geschichte, tu zwłaszcza: M. Borgolte, Die mittelalterliche Kirche, München 1992; K.-F. Krieger, König, Reich und Reichsreform im Spätmittelalter, tamże 1992; E. Boshof, Königtum und Königsherrschaft im 10. und 11. Jahrhundert, tamże 1993; W. Hartmann, Der Investiturstreit, tamże 1993; J. Ehlers, Die Entstehung des deutschen Reiches, tamże 1994; B. Schimmelpfennig, Könige und Fürsten nach dem Wormser Konkordat, tamże 1996; E. Schubert, Fürstliche Herrschaft und Territorium im späten Mittelalter, tamże 1996; D. Berg, Deutschland und seine Nachbarn 1200-1500, tamże 1997; W. Hechberger, Adel Ministerialität und Rittertum im Mittelalter, tamże 2004; ostatnio H. Müller, Die kirchliche Krise des Spätmittelalters, 2012; wysoką wartość mają tomiki Kohlhammer Urban Taschenbücher, m. in.: H. Beumann, Die Ottonen; G. Althoff, Die Ottonen (obecnie także w polskim tłumaczeniu), E. Boshof, Die Salier; O. Engels, Die Staufer; K. F. Krieger, Die Habsburger im Mittelalter; J. K. Hoensch, Die Luxemburger (stale nowe wydania); godna polecenia są też tomy z serii opracowań historii Europy: Oldenbourg Grundriß der Geschichte, tu tomy: J. Fried, Die Formierung Europas 840-1946; H. Jakobs, Kirchenreform und Hochmittellalter 1046-1215; U. Dirmleier, G. Fouquet, B. Fuhrmann, Europa im Spätmittelalter 1215-1378; E. Meuthen, Das 15. Jahrhundert, München (stale nowe wydania); Handbuch der Geschichte Europas, wyd. P. Blickle, tu tomy: H-W. Goetz, Europa im frühen Mittelalter 500-1050; M. Borgolte Europa Entdeckt seine Vielfalt 1050-1250; M. North, Europa Expandiert 1250-1500, Stuttgart (stale nowe wydania); najnowsza panorama dziejów XIV w.: Die Goldene Bulle: Politik – Wahrnehmung – Rezeption, t. 1-2, wyd U. Hohensee i inni, Berlin 2009. Z prac w języku angielskim za godne polecenia uważam: B. Arnold, German Knighthood 1050-1300, Oxford 1985; tenże Princes and territories in Medieval Germany, Cambridge 1991 i liczne prace K. Leyser’a; ostatnio: The Origins of the German Principalities, 1100-1350. Essays by German Historians, ed. G.A.Loud, J. Schenk, London-New York 2017

Efekty uczenia się:

PPo uzyskaniu zaliczenia student powinien posiadać wiedzę niezbędną do zrozumienia przyczyn specyficznej ewolucji państwa niemieckiego oraz rozumieć podstawowe pojęcia stosowane przy analizie zjawisk politycznych i społecznych; samodzielnie analizować i pokonywać dystans kulturowy różniący świadomość historyczną społeczeństwa niemieckiego od jego wschodnich sąsiadów, dostrzegać bogactwo historyczne dziedzictwa europejskich narodów; znać w stopniu pogłębionym źródła historyczne wykorzystywane w badaniach nad Rzeszą Niemiecką w średniowieczu; - w stopniu pogłębionym historię historiografii oraz współczesne teorie, prądy i szkoły badawcze związane z badaniami nad Rzeszą Niemiecką w średniowieczu; - śledzić postęp badań nad dziejami Rzeszy Niemieckiej w średniowieczu; krytycznej postawy wobec przekazywanych mu treści.

Metody i kryteria oceniania:

W końcu semestru przewidziany jest krótki test z wybranych, a poruszanych przeze mnie problemów. W przypadku niezgodności proponowanej oceny z aspiracjami studenta istnieje możliwość rozmowy na temat omawianych zagadnień.

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2019/20" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2020-02-17 - 2020-06-10
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin, 40 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Sławomir Gawlas
Prowadzący grup: Sławomir Gawlas
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.