Przedmiot fakultatywny:Tłumacz w komunikacji międzykulturowej

fakultatywne

w sali

Celem zajęć jest stworzenie przestrzeni do rozmowy o różnych perspektywach tłumaczenia: kulturowe aspekty przekładu, historia przekładu, przekład jako zjawisko polityczne, wpływ cenzury na obraz przekładu, uwarunkowanie centralnej i peryferyjnej pozycji literatury tłumaczonej, ekranizacja dzieła literackiego jako tłumaczenie intersemiotyczne, tłumaczenie w kontekście wojny.

Część wykładów będzie poświęcona poznawaniu twórczości i biografii wybranych tłumaczy (Julian Tuwim, Stanisław Barańczak, J. L. Borges)

Czy tłumaczom jest bliżej do zdrady czy do wierności? - zastanawiał się Julian Tuwim w eseju "Traduttore - traditore", który poświęcił twórcom przekładu i ich pracy.

Każdy tłumacz sam definiuje, czym jest dla niego przekład. Jego decyzje są uwarunkowane jednak nie tylko jego własną osobowością. Wpływają na nie również aktualne normy społeczne, warunki polityczne oraz "trendy" translatoryczne. Historia zna wybitne postacie, które panujące tendencje wyznaczały lub poddawały istotnej zmianie.

Celem zajęć jest stworzenie przestrzeni do rozmowy o różnych perspektywach przekładu. Dużo uwagi poświęcimy tłumaczeniu dzieł literackich, omawiając kontekst powstania oryginału i kontekst pojawienia się przekładu (lub całej serii przekładów) oraz dokonując analizy porównawczej obu tekstów. Poznamy "warsztat" znanych i popularnych tłumaczy. Omówimy najważniejsze teorie i strategie tłumaczeniowe.

Trzy wykłady zostaną przeznaczone dla historii tłumaczenia: przyjrzymy się, jak ewoluowało podejście do przekładu od Rusi Kijowskiej do współczesnej Rosji, i jak w tej perspektywie zmieniała się rola języka polskiego.

W trakcie zajęć będą poruszane również takie zagadnienia, jak: ekranizacja dzieła literackiego jako tłumaczenie, przekład jako zjawisko polityczne, wpływ cenzury na obraz przekładu, uwarunkowanie centralnej i peryferyjnej pozycji literatury tłumaczonej, rola i pozycja tłumacza w kraju, rola i pozycja tłumacza w komunikacji międzykulturowej, praca tłumacza w kontekście wojny (tłumaczenie w trakcie procesu norymberskiego; tłumaczenie w procesie ubiegania się o status uchodźcy).

Nakład czasu pracy 55h - 30 godzin kontaktowych (1 ECTS) plus 25h na czytanie wskazanych lektur oraz przygotowanie referatu.

Podczas zajęć będziemy dokładnie omawiać trzy teksty:

 Julian Tuwim, Traduttore - traditore, w: Pegaz dęba, czyli panopticum literackie, Warszawa 1950 (i wyd. nast.)

 Stanisław Barańczak, Mały, lecz maksymalistyczny manifest translatologiczny, w: Ocalone w tłumaczeniu, Kraków 1992 (i wyd. nast.).

 Jorge Luis Borges, Pierre Menard, autor Don Kichota, w: tenże, Fikcje, przeł. A. Sobol- Jurczykowski, Warszawa 1972 (i wyd. nast.)

Literatura rekomendowana:

Biaduń-Grabarek H., Grabarek J., Kilka uwag o przekładzie tytułów na podstawie tłumaczeń niemiecko-polskich i polsko-niemieckich, „Rocznik Przekładoznawczy” 2012, nr 7, s. 11–24.

EvenZohar Itamar I., Miejsce literatury tłumaczonej w polisystemie literackim [1978], w: Współczesne teorie przekładu. Antologia, red. P. Bukowski, M. Heydel, Znak, Kraków 2009, s. 195–204.

Hermans Theo T. (red.), Manipulation of Literature. Studies in Literary Translation, Croom Helm,

–New York 1985.

Heydel Magda M., Zwrot kulturowy w badaniach nad przekładem, „Teksty Drugie” 2009, nr 6, s. 21–33.

Holmes James S. J. S., The Name and Nature of Translation Studies [1978], w: The Translation Studies Reader, red. L. Venuti, Routledge, New York–London 2007, s. 180–183.

Jarniewicz Jerzy J., Gdzie jest tłumacz? O współczesnej pozycji tłumacza literackiego w Polsce,

„Tygodnik Powszechny”: https://www.tygodnikpowszechny.pl/gdzie-jest-tlumacz-17062.

Sommer Piotr P. (red.), O nich tutaj. Książka o języku i przekładzie, Instytut Książki – Literatura na Świecie, Kraków–Warszawa 2016.

Mikoś Michał J. M. J., Obecność literatury polskiej w Ameryce Północnej i Anglii (2012) – spojrzenie na historię przekładu, „Postscriptum Polonistyczne” 2012, nr 2.

Pollack Martin M., O sytuacji tłumaczy (referat o sytuacji niemieckich tłumaczy literatury polskiej),

https://e-radar.online/pl/magazyn/14 2025/o,sytuacji,tlumaczy.html.

Rzepa J., Literatura polska w przekładzie na język angielski (1999–2009), „Przekładaniec” 2010, nr 24.

Simon Sherry S., Gender in Translation. Cultural Identity and the Politics of Transmission, Routledge,

London–New York 1996.

SnellHornby Mary M., Jettmarová Zuzana Z., Kaindl Klaus K. (red.), Translation as Intercultural Communication. Selected Papers from the EST Congress, Prague 1995, John Benjamins,

Amsterdam–Philadelphia 1997.

Tymoczko Maria M., Literatura postkolonialna i przekład literacki [1999], w: Współczesne teorie przekładu, s. 429–447.

Zajas P., Etnografia produkcji przekładu. (Semi)peryferyjne literatury na niemieckim rynku książki,

https://rcin.org.pl/Content/59868/PDF/WA248_79675_P-I-2524_zajas-etnografia_o.pdf.

Raport Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury: Wynagrodzenia w branży tłumaczeń literackich w latach

2023–2024 (badanie sytuacji zawodowej i warunków pracy), https://stl.org.pl/baza-wiedzy/sytuacja-

tlumacza/wynagrodzenia2023-2024/

Rozmowy z tłumaczami: https://www.dwutygodnik.com/cykl/2

WIEDZA

- pogłębiona znajomość różnych zagadnień z zakresu międzynarodowych relacji literackich (i szerzej – kulturowych) (P6S_WG, K1_W10)

- znajomość podstawowych tradycji i strategie tłumaczeniowych (P6S_WG, K1_W10)

- znajomość zjawisk i zagadnień związanych z tzw. „zwrotem kulturowym” w przekładoznastwie (S1.1_W02)

- wiedza na temat historii tłumaczenia na obszarze kulturowym Rusi i Rosji, tłumaczeń „wzajemnych” (P6S_WG, K1_W10, S1.1_W03)

- świadomość roli języka polskiego i literatury polskiej w polisystemie literatury rosyjskiej (P6S_WG, K1_W10, S1.1_W03)

- świadomość roli dzieł tłumaczonych w systemach literatur różnych krajów (P6S_WK)

- znajomość biografii różnych tłumaczy oraz ich poglądów na sztukę przekładu (P6S_WK, S1.1_W05)

- znajomość roli trendów i norm translatorycznych oraz warunków politycznych w kształtowaniu decyzji tłumacza w różnych epokach (K1_W04, S1.1_W03)

- wiedzę o roli tłumacza w sytuacjach granicznych komunikacji międzykulturowej (np. proces norymberski) (K1_W11)

UMIEJĘTNOŚCI

- przeprowadzanie analizy porównawczej oryginału i przekładu z wyznaczeniem konkretnych kryteriów oceny ekwiwalencji (P6S_UW, K1_U01, K1_U02, S1.1_U01, S1.1_U02)

- przeprowadzanie analizy adaptacji filmowej jako rodzaju tłumaczenia intersemiotycznego (P6S_UW, K1_U01, K1_U03, K1_U10, S1.1_U02)

- umiejętność analizy serii przekładów jednego dzieła ze wskazaniem zmienności norm translatorycznych (P6S_UW, K1_U01, K1_U02)

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

- przygotowanie do krytycznej oceny przekładów jako elementów dialogu międzykulturowego, z poszanowaniem odmiennych tradycji literackich i kulturowych (P6S_KK, K1_K01, K1_K02, S1.1_K04)

- przygotowanie do pełnienia roli mediatora kulturowego w odbiorze i ocenie przekładów literackich oraz ich adaptacji (P6S_KK, K1_K04, K1_K06, S1.1_K06)

- przygotowanie do krytycznego i etycznego oceniania roli tłumacza w sytuacjach konfliktu wartości (wierność, lojalność, presja instytucjonalna) (P6S_KK, K1_K02, K1_K06)

- przygotowanie do uczestnictwa w dialogu międzykulturowym poprzez refleksję nad przekładem jako formą mediacji (P6S_KO, K1_K04, K1_K06)

METODY I KRYTERIA OCENIANIA:

- obecność na zajęciach; dopuszczalna liczba nieobecności nieusprawiedliwionych – 2; w przypadku większej liczby nieobecności wykładowca ustala formę zaliczenia materiału z zajęć w formie testu pisemnego lub ustnego.

- aktywność podczas zajęć (udział w rozmowach/dyskusjach/wykazywanie się znajomością rekomendowanych lektur);

- przygotowaniu referatu na temat adaptacji filmowej jako przekładu intersemiotycznego (z uwzględnieniem aspektów kulturowych);