Retoryka

obowiązkowe

Przedmiot jest przeznaczony dla osób zainteresowanych teorią i praktyką komunikacji perswazyjnej, krytycznym myśleniem i argumentacją, rozumieniem współczesnych sposobów wywierania wpływu w mediach oraz ćwiczeniem umiejętności miękkich w komunikacji. Przedmiot wprowadza w podstawowe zagadnienia retoryki: koncepcję perswazji retorycznej, etapy opracowywania tekstu perswazyjnego (od doboru argumentów poprzez odpowiedni układ tekstu i jego atrakcyjne wysłowienie służące przekonującemu przekazaniu tekstu). Zostaną także uwzględnione współczesne koncepcje perswazji i jej przejawy w różnych kontekstach komunikacji. Kurs retoryki stanowi niezbędne uzupełnienie wiedzy i kompetencji osób specjalizujących się w językoznawstwie. Literaturoznawcom oferuje umiejętność analizy tekstów z perspektywy perswazyjnej.

Konwersatorium poświęcone jest retoryce rozumianej jako jedna z najstarszych, a zarazem wciąż aktualnych nauk o komunikacji, argumentacji i wpływie społecznym. W trakcie zajęć przedstawiane są podstawowe pojęcia i teorie retoryczne, od klasycznej tradycji antycznej po współczesne koncepcje perswazji multimodalnej. Podczas kursu omawiane są mechanizmy konstruowania argumentacji, budowania wiarygodności nadawcy, oddziaływania emocjonalnego oraz racjonalnego uzasadniania stanowisk (inwencja retoryczna). Analizowane są również związki między organizacją tekstu (dyspozycja retoryczna), doborem środków językowych (elokucja retoryczna) oraz sposobem przekazu tekstu (akcja retoryczna) a jego skutecznością perswazyjną. Omawiane są także wybrane współczesne koncepcje perswazji, a także odniesienia do włoskiej tradycji retorycznej i współczesnej kultury komunikacyjnej Włoch. Uczestnicy uczą się rozpoznawać strategie argumentacyjne, oceniać jakość argumentacji, analizować relacje między językiem, kulturą i wartościami oraz dostrzegać subtelne mechanizmy wpływu obecne w tekstach i praktykach komunikacyjnych. Równocześnie rozwijają kompetencje kulturowe, pozwalające lepiej rozumieć specyfikę włoskiego życia publicznego, mediów i dyskursów społecznych. Ważnym elementem kursu jest także kształtowanie refleksji etycznej dotyczącej granic perswazji, odpowiedzialności komunikacyjnej oraz różnicy między uczciwym przekonywaniem a manipulacją. Retoryka jest ujmowana nie tylko jako dziedzina wiedzy o komunikacji, lecz także jako praktyka rozwijająca świadomość językową, kulturową i obywatelską, niezbędną do odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Wybrane rozdziały z następujących książek:

• Barilli, Renato (2001) Corso di retorica: “l’arte della persuasione” da Aristotele ai giorni nostri. Milano, Mondadori.

• Capaci, Bruno (2022) Nata per difendere. Manualetto di retorica. Bologna, I Libri di Emil.

• Cattani, Adelino (2022) Botta e risposta: l’arte della replica. Audino.

• Cattani, Adelino e Tommolillo, Massimo (2021) Palestra di botta e risposta. Sei passi nell’argomentazione. Mimesis

• Covelli, Roberta (2022) Argomentare è diabolico. Retorica e fallacie nella comunicazione. Effequi.

• Ellero, Maria Pia (2017) "Retorica. Guida all'argomentazione e alle figure del discorso", Roma, Carocci

• Marazzini, Claudio (2001) Il perfetto parlare: la retorica in Italia da Dante a Internet. Roma, Carocci

• Mastroianni, Bruno (2017) La disputa felice. Dissentire senza litigare sui social network, sui media e in pubblico. Cesati

• Mastroianni, Bruno (2020) Litigando si impara. Disinnescare l’odio online con la disputa felice. Cesati.

• Mortara Garavelli, Bice (2002) Manuale di retorica. Milano, Bompiani.

• Prandi, Michele (2023) Retorica. Una disciplina da rifondare. Bologna, Il Mulino

• Varisco, Novella (2021) Viva la polemica viva. Imparare a discutere in modo efficace e appassionato nella scuola e nella vita. Audino.

Dodatkowo, na platformie Kampus są umieszczane materiały i artykuły, przedstawiające różne zjawiska retoryczne oraz sposoby ich analizy.

Wiedza: absolwent zna i rozumie

K_W01 - w sposób pogłębiony powiązania filologii włoskiej z innymi dyscyplinami nauk humanistycznych, w tym przede wszystkim nauki o sztuce, nauki o kulturze i religii (relacje filologii, kultury i retoryki, w tym retoryki wizualnej);

K_W02 - w sposób pogłębiony wybrane aspekty historii i języka włoskiego (przejawy retoryki w tekstach użytkowych i literackich);

K_W03 - w sposób pogłębiony wybrane aspekty historyczne, społeczne i kulturowe Włoch (kształtowanie się kulturowych uwarunkowań perswazji)

Umiejętności: absolwent potrafi

K_U01 - przeprowadzić pogłębioną analizę rozmaitych tekstów z zastosowaniem zróżnicowanych metod (umiejętność identyfikowania przejawów perswazji, zgodnie z różnymi koncepcjami i metodami retorycznymi).

Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do

K_K04 - uczestniczenia w życiu kulturalnym, odpowiedzialnego wypełniania zobowiązań społecznych (uważna obserwacja sposobów perswazji w kulturze, realizacja perswazji w sposób etyczny).

Metody nauczania:

• Wykład interaktywny, polegający na usystematyzowanym przekazywaniu wiedzy lingwistycznej z uwzględnieniem elementów aktywizujących (krótkie ćwiczenia, pytania, dyskusje angażujące osoby studiujące w proces uczenia się).

• Metoda studium przypadku (case study), polegająca na analizie indywidualnej lub grupowej różnych sytuacji komunikacji perswazyjnej.

• Metoda nauczania przez badanie (inquiry-based learning), oparta na aktywnym poszukiwaniu wiedzy retorycznej przez osoby studiujące, które samodzielnie lub w grupach formułują pytania badawcze, analizują materiały źródłowe i prowadzą własne badania dotyczące zagadnień retorycznych.

Kryteria oceniania:

• Systematyczne uczestnictwo w zajęciach (dozwolone są dwie nieobecności bez usprawiedliwienia. Wszystkie inne wymagają usprawiedliwienia lekarskiego. W przypadku więcej niż dwóch nieobecności, student jest zobowiązany zwrócić się do wykładowcy z prośbą o wyznaczenie formy zaliczenia materiału z zajęć na których był nieobecny. Do zaliczenia semestru wymagany jest udział w minimum 60% zajęć w semestrze).

• Znajomość lektur

• Uczestnictwo w dyskusjach i innych aktywnościach w trakcie zajęć

• Przygotowanie prezentacji na zajęcia

• Poprawność merytoryczna, formalna i językowa egzaminu.

Zgodnie z Uchwałą nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 r., korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji w ramach zajęć oraz przygotowywania prac zaliczeniowych jest dozwolone wyłącznie w sposób uzgodniony z prowadzącą i zgodny z celami przedmiotu. Niezależnie od wykorzystania sztucznej inteligencji, osoby studiujące pozostają odpowiedzialne za treść pracy oraz respektowanie wymogów etyki akademickiej (zgodność z prawem autorskim, rzetelność źródeł).