Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Dwujęzyczność w praktyce – języki mniejszości narodowych w społeczności lokalnej (TABS)

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3502-FAKL286 Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Dwujęzyczność w praktyce – języki mniejszości narodowych w społeczności lokalnej (TABS)
Jednostka: Instytut Socjologii
Grupy: Fak. warsztaty 30 h (semestr zimowy)
Punkty ECTS i inne: (brak)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: (brak danych)
Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne

Założenia (opisowo):

Ukończony podstawowy kurs metodologii badań społecznych

Skrócony opis:

Celem seminarium jest próba opisu procesu instytucjonalizacji dwujęzyczności w Polsce z perspektywy mniejszości narodowych (tj. wprowadzenia dwujęzycznych nazw miejscowości, a także języka mniejszości jako dodatkowego w stosunkach urzędowych) na poziomie lokalnym w wybranych gminach Polski. Seminarium jest organizowane w ramach grantu badawczego NCN „Nazwy i granice etniczne. Problemy wprowadzania dwujęzycznych nazw miejscowości w Polsce na podstawie ustawy o mniejszościach z 2005 r.” (okres realizacji 2012-2015).

Regulacje dotyczące tych kwestii nie występowały w prawie polskim do momentu przyjęcia w 2005 r. ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym.

Pełny opis:

Celem seminarium jest próba opisu procesu instytucjonalizacji dwujęzyczności w Polsce z perspektywy mniejszości narodowych (tj. wprowadzenia dwujęzycznych nazw miejscowości, a także języka mniejszości jako dodatkowego w stosunkach urzędowych) na poziomie lokalnym w wybranych gminach Polski. Seminarium jest organizowane w ramach grantu badawczego NCN „Nazwy i granice etniczne. Problemy wprowadzania dwujęzycznych nazw miejscowości w Polsce na podstawie ustawy o mniejszościach z 2005 r.” (okres realizacji 2012-2015).

Regulacje dotyczące tych kwestii nie występowały w prawie polskim do momentu przyjęcia w 2005 r. ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym. Była to duża zmiana zarówno administracyjna, jak i społeczno-etniczna, gdy się uwzględni powojenną tradycję jednolitości językowej społeczeństwa i państwa polskiego. Instytucjonalizacja dwujęzyczności była możliwa dzięki taki rozwiązaniom prawnym, które wymuszały na poziomie społeczności lokalnej porozumienie między przedstawicielami mniejszości i większości, co do zasadności wprowadzenia tych regulacji i wyboru miejscowości, w których mają zostać one wprowadzone.

Ważnym celem jest próba ukazania możliwości podejścia instytucjonalnego (odwołującego się do nurtu nowego instytucjonalizmu, związanego z takim autorami, jak Walter W. Powell, Paul J. DiMaggio i W. Richard Scott) do analizy praw mniejszości, w tym wypadku - językowych.

Podstawowe znaczenie tych zajęć wynika z tego powodu, że regulacje dotyczące dwujęzyczności, zwłaszcza obecności nazw dwujęzycznych, jak i publicznego używania języków ojczystych mniejszości nie były rozwinięte w Polsce przez cały okres XX wieku, praktycznie do momentu przyjęcia w 2005 r. ustawy mniejszościowej. Ustawa zmieniła ona podstawy organizacyjne polityki wobec mniejszości, powołała nowe instytucje i stworzyła podstawy realizacji nowych uprawnień osób należących do mniejszości.

W badaniach zwracam uwagę na sposób organizacji instytucjonalizacji praw językowych mniejszości przy wykorzystaniu pojęcia „pola organizacyjnego”. Wiele prac dotyczących ochrony praw mniejszości w krajach Europy Środkowo – Wschodniej lub procesu ich „europeizacji” skupiało się albo na samych rozwiązaniach prawnych i ogólnej sytuacji politycznej lub też analizowało wybrane przypadki lokalne (case studies). Brakowało takiego podejścia, które by łączyło problemy związane z ogólnym kontekstem zmiany polityki mniejszościowej i językowej (standardy i wpływ organizacji międzynarodowych, działanie instytucji państwa itp. - poziom makro), jak i sprawy realizacji przyjętych regulacji w na poziomie lokalnym (poziom mikro).

W badaniach w ramach seminarium odwołuję się do pojęcia „pola dwujęzyczności”, które w założeniu ma pokazać, jak poziom decyzji centralnych dotyczących dwujęzyczności przekłada się na codzienną praktykę na poziomie społeczności lokalnej. Analiza (wstępna) pokazuje, że obok samego procesu ich przekładania na krajowe regulacje, istotny staje się wymiar polityki lokalnej i rola „agentów zmiany” (w moim wypadku - rady gmin) oraz regionalne tradycje etniczne. W takim sensie możemy mówić o analizie sytuacji mniejszości nie tylko poprzez pryzmat ich uprawnień, ale do uchwycenia ich roli jako politycznych „aktorów” zmiany.

Literatura:

Bartkowski J., Tradycja i polityka. Wpływ tradycji kulturowych polskich regionów na współczesne zachowania społeczne i polityczne, Warszawa 2003;

Berdychowska B. (red.), Mniejszości narodowe w Polsce. Praktyka po 1989 roku, Warszawa 1998.

Berlińska D., Sołdra-Gwiżdż T., Ludność rodzima i mniejszość niemiecka w Polsce, w: Polskie badania nad mniejszościami kulturowymi. Wybrane zagadnienia, Babiński, G., Mucha J., Sadowski, A. (red.), Białystok 1997.

Berlińska D., Mniejszość niemiecka na Śląsku Opolskim w poszukiwaniu tożsamości, Opole 1999.

Czech H., Ethos wsi śląskiej. Badania w gminie Olesno, Warszawa 2006.

Choros, Monika; Jarczak Łucja, Niemieckie elementy w śląskich nazwach miejscowych, w: Mazur Zbigniew (red.), Wokół niemieckiego dziedzictwa kulturowego na Ziemiach Zachodnich i Północnych, Poznań 1997.

Choros, Monika; Jarczak Łucja, Wprowadzanie dwujęzycznych nazw miejscowości na Śląsku Opolskim po 1989 roku, „Studia Śląskie” 2010, vol. 69.

Choros, Monika, Dwujęzyczne tablice z nazwami miejscowości na Opolszczyźnie: przejaw demokracji czy źródło nowych konfliktów?, „Przegląd Zachodni” 2012, nr 1.

Grin François; Vaillancourt François, The cost-effectiveness evaluation of minority language policies: Case studies on Wales, Ireland and the Basque Country, “ECMI Monograph” 1999, nr 2.

Gully Jennifer M. 2011. Bilingual Signs in Carinthia: International Treaties, the Ortsafelstreit, and the Spaces of German, “Transit” 2011, nr 7.

Janusz G., Prawa językowe mniejszości w Polsce w kontekście ich statusu prawnego, w: Polityka państwa polskiego wobec mniejszości narodowych i etnicznych, Nijakowski L. M. (red.), Warszawa 2005.

Janusz G., Ochrona praw mniejszości narodowych w Europie, Lublin 2011.

Kamusella T., The Politics of Language and Nationalism in Modern Central Europe, New York 2009.

Kersten K., Przemiany struktury narodowościowej Polski po II wojnie światowej. Geneza i wyniki, „Kwartalnik Historyczny” 1969, nr 2.

Linek B., „Odniemczanie” województwa śląskiego w latach 1945–1950 (w świetle materiałów wojewódzkich), Opole 1997.

Łodziński S. „Niebanalna” dwujęzyczność. Polska tożsamość narodowa a granice integracji mniejszości narodowych, w: Naród – tożsamość – kultura. Między koniecznością a wyborem, Burszta J. W., Jaskułowski K., Nowak J. (red.), Warszawa 2005.

Madajczyk P., Niemcy polscy 1944–1989, Warszawa 2001.

Madajczyk P., Berlińska D., Polska jako państwo narodowe. Historia i pamięć, Warszawa–Opole 2008.

Nijakowski L. M. (red.), Polityka państwa polskiego wobec mniejszości narodowych i etnicznych, Warszawa 2005.

Nijakowski L. M., Domeny symboliczne. Konflikty narodowościowe i etniczne w wymiarze symbolicznym, Warszawa 2006.

Nitschke B., Wysiedlenie ludności niemieckiej z Polski w latach 1945-1949. Zielona Góra 1999.

Ogonowski J., Uprawnienia językowe mniejszości narodowych w Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939, Warszawa 2000.

Posern-Zieliński A., Tożsamość a terytorium. Perspektywa antropologiczna, „Przegląd Zachodni” 2005, nr 3.

Schudy I., Przywrócenie języka niemieckiego po przełomie politycznym lat dziewięćdziesiątych, w: 20 lat TSKN na Śląsku Opolskim, Donath-Kasiura Z., Urban R. (red.), Opole 2009.

Szul R., Język, naród, państwo. Język jako zjawisko polityczne, Warszawa 2009.

Tożsamość narodowa Polaków oraz postrzegania mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce. Komunikat z badań, Centrum badania Opinii Społecznej, Warszawa 2005.

Yoshioka J., Imagining Their Lands as Ours: Place Name Changes on Ex-German Territories in Poland after World War II, w: Regions in Central and Eastern Europe: Past and Present, Tadayuki H., Fukuda H. (eds.), “Eurasian Studies” 2007, nr 15.

Wagińska–Marzec M., Ustalanie nazw miejscowości na Ziemiach Zachodnich i Północnych, w: Wokół niemieckiego dziedzictwa kulturowego na Ziemiach Zachodnich i Północnych, Mazur Z. (red.), Poznań 1997.

Wagińska–Marzec M., Postawy mieszkańców Opolszczyzny wobec podwójnych nazw miejscowości. „Zeszyty Instytutu Zachodniego” 2003, nr 31.

Wagińska–Marzec M., Problem nazewnictwa na Ziemiach Zachodnich i Północnych w świetle ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych, w: Ziemie Zachodnie i Północne 1945-2005. 60 lat w granicach państwa polskiego, Sakson A. (red.), Poznań 2006.

Efekty uczenia się:

W trakcie seminarium studenci zdobędą:

- pogłębioną i zweryfikowaną wiedzę na temat podstawowych perspektyw badawczych i technik badawczych związanych z „dwujęzycznością” (dwujęzycznymi nazwami);

- wiedzę dotyczącą przemian problemów etnicznych we współczesnym społeczeństwie polskim;

- umiejętność analizy (metody i techniki) zjawisk językowych i etnicznych;

- zostaną uwrażliwieni na problemy używania języków mniejszości w sferze publicznej;

- zostaną uwrażliwieni na problemy etyczne prowadzenia badan nad problemami etnicznymi i tożsamościowymi.

Metody i kryteria oceniania:

Zajęcia będą miały charakter seminaryjny. Ocena zaliczeniowa będzie wypadkową oceny aktywności w trakcie zajęć oraz oceny projektu badawczego przeprowadzonego pod nadzorem prowadzącego.

Przedmiot nie jest oferowany w żadnym z aktualnych cykli dydaktycznych.
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.