Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Religia i kościół w społeczeństwie współczesnym (CPS)

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3502-FAKL325 Kod Erasmus / ISCED: 14.2 / (0314) Socjologia i kulturoznawstwo
Nazwa przedmiotu: Religia i kościół w społeczeństwie współczesnym (CPS)
Jednostka: Instytut Socjologii
Grupy: Fak. wykłady 30 h (semestr letni)
Punkty ECTS i inne: (brak)
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne

Założenia (opisowo):

Zakłada się:

▪ ogólną wiedzę socjologiczną i umiejętności socjologa za poziomie licencjata,

▪ bierną, ale dobrą znajomość języka angielskiego (za względu na lektury angielskojęzyczna),

▪ zainteresowanie przedmiotem.


Skrócony opis:

Wykład obejmuje centralną problematykę socjologii i socjologii religii: miejsca i roli religii i kościoła(ów) w społeczeństwie współczesnym. Rozpocznie się od rozważenia podstawowych pojęć: religii, kościoła, sekty, procesu sekularyzacji oraz zjawisk ożywienia religijnego i ruchów religijnych. Następnie zanalizowana zostanie problematyka relacji między kościołem(ami) a państwem, co nieustannie wzbudza emocje i kontrowersje.

Problematyka ta będzie rozważana zarówno z teoretycznego, jak i z badawczego punktu widzenia, z tym że relacje państwo-Kościół analizowane będą w odniesieniu przede wszystkim do Polski. Omówione zostaną uwarunkowania historyczne, związki tożsamości narodowej i religijnej, polityka komunistycznych władz wobec religii i Kościoła(ów). Następnie wyróżnione zostaną modele stosunków między państwem a kościołem(ami). Jeśli chodzi o przypadek Polski, to przedyskutowane zostaną także wybrane kwestie szczegółowe (nauczanie religii w szkołach, aborcja, konkordat).

Pełny opis:

Wykład obejmuje:

Po pierwsze, podstawową problematykę socjologii religii: rozumienie religii i jej roli w społeczeństwie, rozumienie organizacyjnych form życia religijnego: kościoła, sekty i innych form życia religijnego. Ukazane zostaną związki religijności z wybranymi sferami życia społecznego (gospodarka, etyka, polityka).

Po drugie, zapoznanie się z różnymi koncepcjami sekularyzacji, debatami na ich temat i krytykami koncepcji sekularyzacji oraz ze zjawiskami ożywienia czy odnowy religijnej i ruchów religijnych oraz innymi nowymi zjawiskami (religia w sieci).

Po trzecie, problematykę relacji między Kościołem(ami) a państwem, które wciąż wzbudzają emocje i kontrowersje. Wyróżnione zostaną modele stosunków między państwem a religijnością i Kościołem(ami): ateizm państw komunistycznych, rozdział państwa i Kościoła(łów), „model niemiecki”, kościół popierany, kościół państwowy, teokracja.

Po czwarte, przypadek Polski.

Problemy i kwestie rozważane będą zarówno z teoretycznego, jak i z badawczego punktu widzenia. Szerzej omówione zostaną teoretyczne stanowiska E. Durkheima, M. Webera i teoretyków sekularyzacji, zarówno jej zwolenników (Th. Luckmanna, B. Wilsona, P. Bergera, R. Bellaha i D. Martina), jak i krytyków (J. Casanova). A także zaprezentowane zostaną empiryczne badania nad sekularyzacją (m.in.: P. Norris i R. Ingleharta). Na tym tle analizowane będą relacje państwo-Kościół. Analizy te obejmą przede wszystkim, choć nie wyłącznie, Polskę. Przedstawione zostaną uwarunkowania historyczne tych stosunków, związki tożsamości narodowej i religijnej, polityka komunistycznych władz wobec religii i Kościoła(łów). Omówione zostaną także uwarunkowania społeczne, w tym przemiany religijności społeczeństwa polskiego. Przedyskutowane zostaną także wybrane kwestie szczegółowe (nauczanie religii w szkołach, aborcja, konkordat, religia a polityka).

Przybliżona liczba godzin, którą student powinien przeznaczyć, by osiągnąć zdefiniowane dla przedmiotu efekty uczenia się (wliczając uczestniczenie w wykładzie i pracę samodzielną) wynosi 90 godzin.

Literatura:

▪E. Durkheim, Elementarne formy życia religijnego. W: F. Adamski (red.), Socjologia religii. Wybór tekstów. Kraków: Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy 1983 [dalej: Wybór]

▪C. Geertz, Religia jako system kulturowy. W: W. Piwowarski (red.), Socjologia religii. Antologia tekstów. Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS 1998 [dalej: Antologia]

▪Th. Luckmann, Teorie religii a zmiana społeczna. W: Antologia

▪W. Piwowarski, Socjologiczna definicja religii oraz Operacjonalizacja pojęcia religijność. W: W. Piwowarski, Socjologia religii. Lublin: KUL 1996 [dalej: Socjologia religii]

▪E. Troeltsch, Kościół a sekta. W: Wybór

▪B. Wilson, Typologia sekt. Ujęcie dynamiczne i porównawcze. W: Antologia

▪W. Piwowarski, Typy organizacji religijnych religii. W: Socjologia religii

▪M. Weber, Asceza i duch kapitalizmu. W: Max Weber. Szkice z socjologii religii. Warszawa: Książka i Wiedza 1983

▪S. Eisenstadt, Teza o etyce protestanckiej. W: Antologia

▪P. Berger, Sekularyzacja a problem wiarygodności religii. W: F. Adamski (red.), Wybór

▪M. Grabowska, Sekularyzacja. W: Encyklopedia socjologii. T. 4. Oficyna Naukowa, Warszawa 2002

▪D. Martin, On Secularization. Ashgate Publishing Limited 2005.

▪D. Martin, The Future of Christianity. Ashgate Publishing Limited 2011.

▪P. Norris, R. Inglehart, Sacred and Secular. Religion and Politics Worldwide. Cambridge University Press 2004

▪Barker E., Nowe ruchy religijne. Tłumaczył T. Kunz. Kraków: NOMOS 1997

▪Doktór T., Innowacje religijne: ruchy, uczestnicy, reakcje społeczne. Olsztyn: Mantys 2002

▪Libiszowska-Żółtkowska M., Nowe ruchy religijne w zwierciadle Socjologii. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2001

▪J. Casanowa, Religie publiczne w nowoczesnym świecie. Tłumaczył T. Kunz. Kraków: NOMOS 2005

▪S. Ramet, Phases in Communist Religious Policy. W: Nihil Obstat. Religion, Politics, and Social Change in East-Central Europe and Russia. Durham & London: Duke University Press 1998 [dalej: Nihil Obstat]

▪B. Cywiński, Ogniem próbowane. Tom 1. Korzenie tożsamości. Rzym: Papieski Instytut Studiów Kościelnych 1982

▪B. Cywiński, Ogniem próbowane. Tom 2. „... i was prześladować będą”. Rzym: Papieski Instytut Studiów Kościelnych 1982

▪S. Ramet (ed.), Eastern Europe. Politics, Culture, and Society since 1939. Bloomington and Idianapolis: Indiana University Press 1998

▪B. Neuberger, Religion and State in Europe and Israel. W: R. Hazan and M. Maor (eds), Parties, Elections and Cleavages. Israel in Comparative and Theoretical Perspective. London, Portland OR: Frank Cass 2000, s. 65-84

▪ks. P. Mazurkiewicz (red.), Kościół katolicki w przededniu wejścia do UE. Warszawa: Instytut Spraw Publicznych 2003

▪J. Gowin, Kościół po komunizmie. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK, Fundacja im. Stefana Batorego 1995

UWAGA: literatura może być jeszcze uzupełniona o nie więcej niż kilka pozycji.

Efekty uczenia się:

Student

▪ Zna i rozumie podstawowe pojęcia socjologii religii

▪ Ma świadomość istnienia sporów teoretycznych i metodologicznych prowadzonych we współczesnej socjologii religii, jest refleksyjny i krytyczny wobec różnych stanowisk

▪ Posiada pogłębioną wiedzę o instytucji Kościoła i innych instytucjach organizujących życie religijne

▪ Posiada pogłębioną wiedzę o rodzajach więzi społecznych w kościele, sekcie, ruchu religijnym

▪ Jest świadomy złożoności i różnorodności religijnych zachowań ludzkich oraz ich uwarunkowania przez grupy i instytucje społeczne

▪ Posiada pogłębioną wiedzę o przemianach religijności

▪ Posiada wiedzę na temat najważniejszych międzynarodowych i krajowych badań socjologicznych odnoszących się do socjologii religii

▪ Posiada pogłębioną wiedzę o transmisji przez kościół (sekty i ruchy religijne) norm i reguł

▪ Posiada pogłębioną wiedzę na temat uczestnictwa w sferze publicznej kościoła(ów) oraz ludzi religijnych

▪ Posiada pogłębioną wiedzę na temat założeń i twierdzeń wybranych historycznych i współczesnych teorii socjologii religii

▪ Umie odróżnić interpretację socjologiczną od interpretacji przeprowadzonej na gruncie pokrewnych nauk społecznych (np. psychologii, ekonomii, itp.)

▪ Potrafi formułować pogłębione sądy na temat motywów ludzkiego działania oraz przewidywać społeczne konsekwencje tego działania

▪ Potrafi określić wpływ procesów grupowych na zachowanie jednostki

▪ Umie zinterpretować rolę kultury religijnej w funkcjonowaniu jednostki i społeczeństwa

Metody i kryteria oceniania:

Podstawą oceny będzie wynik z egzaminu. Dodatkowo wzięta zostanie pod uwagę aktywność (zadawanie pytań, ew. krótkie referaty).

Przedmiot nie jest oferowany w żadnym z aktualnych cykli dydaktycznych.
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.