Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Deliberatorium mediterraneum: centra wzrostu, linie podziału, przestrzenie spotkań Orientalizm, kolonializm, nacjonalizm i fundamentalizm Śródziemnomorza

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3700-KON298-AL-OG Kod Erasmus / ISCED: 14.0 / (0310) Nauki społeczne i psychologiczne
Nazwa przedmiotu: Deliberatorium mediterraneum: centra wzrostu, linie podziału, przestrzenie spotkań Orientalizm, kolonializm, nacjonalizm i fundamentalizm Śródziemnomorza
Jednostka: Wydział "Artes Liberales"
Grupy: Przedmioty ogólnouniwersyteckie humanistyczne
Przedmioty ogólnouniwersyteckie na Uniwersytecie Warszawskim
Przedmioty ogólnouniwersyteckie wystawiane przez Kolegium Artes Liberales
Punkty ECTS i inne: 5.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

ogólnouniwersyteckie

Założenia (opisowo):

Dla słuchaczy wszystkich stopni. Przydatna znajomość jednego z języków śródziemnomorskich, konieczna angielskiego. Zainteresowanie zagadnieniami historycznymi, politycznymi, społecznymi i ekonomicznymi, kulturą dnia codziennego, relacjami międzycywilizacyjnymi.

Skrócony opis:

Tematem jest Śródziemnomorze jako świat wielu cywilizacji. Cywilizacje same nie tworzą Światów, są w nim natomiast obecne tak dalece, że ich brak może się okazać katastrofą, czyli rozpadem Świata. Nie przesądzamy, jakie są, ponieważ kategorię cywilizacji będziemy stosować bardzo ostrożnie. Będziemy rozpatrywać cywilizacje w kontekście czterech idei/koncepcji/teorii/praktyk, które były i są obecne w Świecie Śródziemnomorskim, ale nie są tworem tych cywilizacji. Są to orientalizm, kolonializm, nacjonalizm i fundamentalizm. Wszystkie cztery przyszły z zewnątrz, ale od ponad dwustu lat decydują o postaci życia Śródziemnomorzan. Badaniem objęte będzie pojawianie się i obecność tych swoistych markerów. Celem jest rekonstrukcja Śródziemnomorza sprzed przełomu wywołanego europejską ekspansją i towarzyszącymi jej ideami.

Pełny opis:

Seminarium jest poświęcone Światu Śródziemnomorskiemu w całej jego rozciągłości geograficznej i dziejowej, kulturowej i ekologicznej, ze szczególnym uwzględnieniem przełomu czasów nowożytnych i współczesnych (XV-XX w.).jako międzykontynentalnej rzeczywistości wielu cywilizacji .

Tematem jest Śródziemnomorze jako świat wielu cywilizacji. Cywilizacje same nie tworzą Światów, są w nim natomiast obecne tak dalece, że ich brak może się okazać katastrofą, czyli rozpadem Świata. Nie przesądzamy, jakie są, ponieważ kategorię cywilizacji będziemy stosować bardzo ostrożnie. Będziemy rozpatrywać cywilizacje w kontekście czterech idei/koncepcji/teorii/praktyk, które były i są obecne w Świecie Śródziemnomorskim, ale nie są tworem tych cywilizacji. Są to orientalizm, kolonializm, nacjonalizm i fundamentalizm. Wszystkie cztery przyszły z zewnątrz, ale od ponad dwustu lat decydują o postaci życia Śródziemnomorzan. Badaniem objęte będzie pojawianie się i obecność tych swoistych markerów. Celem jest rekonstrukcja Śródziemnomorza sprzed przełomu wywołanego europejską ekspansją i towarzyszącymi jej ideami.

Zaproponowany sposób badania jest nowy. Polega na próbie rozpoznania wpływu tych czterech idei/koncepcji/teorii/praktyk na konkretną rzeczywistość Śródziemnomorza. Te cztery zjawiska są dość dobrze znane i sporo wiemy o ich konsekwencjach, o dzisiejszym stanie społeczności ludzkich. W ten sposób postaramy się dojść do ustalenia czym było Śródziemnomorze jako Świat przed jego rozpadem. Nie narzucamy wstępnych założeń, czym było Śródziemnomorze zanim zjawiska te się pojawiły. Rozważymy kilka przypadków występowania tych zjawisk (zwykle występują łącznie choć w różnych postaciach) i mamy nadzieję dojść do ustalenia tożsamości Śródziemnomorza w epoce nowożytnej.

Jest to próba połączenia interdyscyplinarnej refleksji nad Światem Śródziemnomorskim jako ekumeną ludzi wielu cywilizacji w okresie ponad tysiąca lat po rozpadzie imperium rzymskiego z kilkoma projektami badawczymi obejmującymi wycinki tych dziejów. Między rozważaniem chronologicznym a badaniem problemowym ustanowiona będzie wspierająca oba przedsięwzięcia. struktura dialogiczna. Jej podstawą będzie podejście eko-historyczne.

Wstępną tezą jest uznanie, że Śródziemnomorze jako rzeczywistość bardzo różnych wspólnot ludzkich było zawiązane przez kilka ponad kulturowych relacji nazywanych cywilizacjami (relacji ludzi z systemami wartości). To nie tylko cywilizacje arabska, bizantyńska, łacińska, osmańska czy w końcu europejska. To również np. cywilizacje andaluzyjska i hiszpańska, a także żydowska i ormiańska. Świat ten łączyły wędrówki, wojny, handle i pielgrzymki, dzieliły spory religijne oraz interesy grup władzy. Świat wielocywilizacyjnego Śródziemnomorza załamał się, gdy nowoczesna Europa wykreowała nową postać cywilizacji zachodniej i rozpoczęła globalną ekspansję. Na przełomie XVIII i XIX wieku nastąpiło pęknięcie Śródziemnomorza na strefy północną i południową. Podział ten związany z ekspansją kolonialną, a potem globalizacją kapitalistyczną, utrzymał się do czasów współczesnych. W takim kontekście rozważać się będzie zagadnienia związane z życiem różnych wspólnot: etnicznych, religijnych, zawodowych.

Nasze zadanie polega na weryfikacji hipotezy o Świecie Śródziemnomorskim i jego rozpadzie w konsekwencji ekspansji europejskiej.

Przyjmujemy do rozważenia kwestię orientalizmu w dziejach tego Świata w okresie od epoki krucjat do dzisiaj. Co nie oznacza pomijania poprzedzających stuleci i nie przesądza o chronologicznym wymiarze Śródziemnomorza? Równorzędnie zaproponujemy ujęcie tego Świata w konwencji kolonializmu z uwzględnieniem dwu idei: nacjonalizmu i socjalizmu. A także ich religijno-politycznego wyrazu w postaci fundamentalizmu.

Zakres przestrzenny wyznaczyliśmy dwoma elementami:

- współistnieniem ludzi różnych cywilizacji

- wspólnotą relacji między społeczeństwami a środowiskiem.

Co to znaczy?

1. Skupienie uwagi na ludziach.

2. Szukanie tego co łączy ludzi ponad kulturami, to znaczy cywilizacji i sposobu w jakim są one obecne.

3. Potraktowanie tych idei, a także prób opisania nimi rzeczywistości, kształtowania jej, jako drogi do odtworzenia wcześniejszego stanu Świata.

Początek tego Śródziemnomorza sięga rozpadu poprzedniego Świata (rzymskiego) (te hipotezy też będą rozważane) i nie przesądzamy, kiedy przestało istnieć. Orientalizm i kolonializm to przede wszystkim koncepcje, które chcemy przetestować w długim okresie dla stwierdzenia dwu podstawowych faktów:

1. Czy orientalizm (w ujęciu Saida) może być kategorią uniwersalną? Czy też był/jest odpowiedni wyłącznie dla ściśle określonej epoki?

2. Czy kolonializm (w ujęciu Kieniewicza) w dziejach Śródziemnomorza pozwala na sprecyzowanie chronologii tego Świata? Czy jego pojawienia oznacza przełom dziejowy?

Takie ujęcie prowadzi do weryfikacji koncepcji Śródziemnomorza jako Świata oraz do dyskusji nad jego zmiennością przestrzenną. W szczególności uwzględnimy związek „mórz śródziemnych” dołączając baseny czarnomorski i Czerwonomorski oraz Karaiby.

Służy także odejściu od popularnych ujęć przeciwstawiających Zachód Wschodowi a chrześcijaństwo/Europę islamowi/światu arabskiemu.

Nie trzeba nawet podkreślać, że propozycja ta jest nowatorska w świecie nauki. Orientalizm nie był w ten sposób badany, Śródziemnomorze nie zostało dotąd przedstawione w parametrach kolonializmu.

W analizie formowania się a następnie rozpadu całości nazywanej Światem będą pokazywane centra wzrostu ludzkiej aktywności, ekonomicznej i umysłowej. Przedstawione zostaną także zmienne religijne i polityczne linie podziału wspólnot, i podjęta zostanie koncepcja granic naturalnych i kulturowych. Zasadniczym tematem staną się przestrzenie spotkań ludzi różnych cywilizacji oraz następstwa ich destrukcji w konsekwencji rozpadu ekumeny. W końcu zostanie postawione pytanie o dziedzictwo śródziemnomorskie i jego rolę w budowaniu możliwej nowej przestrzeni współżycia światów podzielonych.

Literatura:

Abulafia D. The Great Sea. A Human History of the Mediterranean

Abulafia D. The Western Mediterranean Kingdoms 1200-1500. The Struggle for Dominion

Armour R., Islam, chrześcijaństwo i Zachód. Burzliwe dzieje wzajemnych relacji

Braudel F. Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II

Braudel F., Coarelli F., Aymard M. Morze Śródziemne. Region i jego dzieje

Cardini F., Europa a islam. Historia nieporozumienia

Carpentier J., Lebrun F. red. Historia świata śródziemnomorskiego

Crowley R. Morskie imperia. Rywalizacja o panowanie na Morzu Śródziemnym 1521-1580

Grzybowski St., Narodziny świata nowożytnego 1453-1605

Hughes, J. Donald The Mediterranean : an environmental history

Inalcik H., Imperium osmańskie. Epoka klasyczna 1300-1600, Wyd

Kieniewicz J., Wprowadzenie do historii cywilizacji Wschodu i Zachodu, Dialog, Warszawa 2003

Kieniewicz J., Andaluzja, Hiszpania i pogranicza cywilizacji: współczesna perspektywa historycznej konfrontacji : w: Koźmiński M. red., Cywilizacja europejska. Wykłady i eseje, Warszawa 2005 (wyd. II), s. 77-88.

Lewis B., Muzułmański Bliski Wschód,

McGregor, James H., Back to the garden : nature and the Mediterranean world from prehistory to the present

Malouf A, Leon Afrykański

Matvejević P., Brewiarz śródziemnomorski

Menocal M. R., Ozdoba świata. Jak muzułmanie, żydzi i chrześcijanie tworzyli kulturę tolerancji w średniowiecznej Hiszpanii,

Norwich J J The Middle Sea. A History of the Mediterranean,

Rokkan S., State Formation, Nation-Building, and Mass Politics in Europe

Wallerstein I., Analiza systemów-światów. Wprowadzenie,

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2020/21" (w trakcie)

Okres: 2020-10-01 - 2021-06-13
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Seminarium, 60 godzin, 5 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Jan Kieniewicz, Małgorzata Wojtyniak
Prowadzący grup: Piotr Chmiel, Jan Ciechanowski, Hieronim Grala, Jan Kieniewicz, Jolanta Sujecka, Matylda Urjasz-Raczko, Małgorzata Wojtyniak
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Seminarium - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Seminarium jest poświęcone Światu Śródziemnomorskiemu w całej jego rozciągłości geograficznej i dziejowej, kulturowej i ekologicznej, ze szczególnym uwzględnieniem przełomu czasów nowożytnych i współczesnych (XV-XX w.). jako międzykontynentalnej rzeczywistości wielu cywilizacji .

Śródziemnomorze jest ujęte jako Świat regionów, które swą różnorodnością umożliwiały obecność wielu cywilizacji. Naszym tegorocznym celem jest rekonstrukcja Śródziemnomorza przełomu wieku XVIII-XIX i jego rozpadu wywołanego europejską ekspansją i towarzyszącymi jej ideami (orientalizm, kolonializm, nacjonalizm i fundamentalizm).

Pełny opis:

Jest to próba połączenia interdyscyplinarnej refleksji nad Światem Śródziemnomorskim z wprowadzeniem uczestników w przygotowania do powstania projektu badawczego. Śródziemnomorze będzie ujmowane jako Świat wielu różnorodnych regionów i wielu lokalnych ośrodków koncentrujących w nawiązaniu do koncepcji F. Braudela. Równocześnie będziemy rozważać Śródziemnomorze jako ekumenę ludzi wielu cywilizacji w okresie ponad tysiąca lat po rozpadzie imperium rzymskiego Między rozważaniem chronologicznym a badaniem problemowym ustanowiona będzie wspierająca oba przedsięwzięcia struktura dialogiczna w rozumieniu E. Morina. Podstawą będzie podejście eko-historyczne.

Wstępną tezą jest uznanie, że Śródziemnomorze jako rzeczywistość bardzo różnych regionalnych wspólnot ludzkich było zawiązane przez kilka ponad kulturowych relacji nazywanych cywilizacjami (relacji ludzi z systemami wartości). To nie tylko cywilizacje arabska, bizantyńska, łacińska, osmańsko/bałkańska czy w końcu europejska (zachodnia). To również np. cywilizacje andaluzyjska i hiszpańska, a także żydowska i ormiańska. Świat ten łączyły wędrówki, wojny, handle i pielgrzymki, dzieliły spory religijne oraz interesy grup władzy.

Świat wielocywilizacyjnego Śródziemnomorza załamał się, gdy nowoczesna Europa wykreowała nową postać cywilizacji zachodniej i rozpoczęła globalną ekspansję. Na przełomie XVIII i XIX wieku nastąpiło pęknięcie Śródziemnomorza na strefy północną i południową. Podział ten związany z ekspansją kolonialną, a potem globalizacją kapitalistyczną, utrzymał się do czasów współczesnych. W takim kontekście rozważać się będzie zagadnienia związane z życiem różnych wspólnot: etnicznych, religijnych, zawodowych. Będziemy także chcieli podjąć próbę określenia „człowieka śródziemnomorskiego”.

Nasze zadanie polega na weryfikacji hipotezy o Świecie Śródziemnomorskim i jego rozpadzie w konsekwencji ekspansji europejskiej. Równocześnie chcemy poszukać słabości wewnętrznych regionów, które uniemożliwiły przekształcenie w kapitalistyczną Gospodarkę-Świat w ujęciu I. Wallersteina.

Przyjmujemy do rozważenia kwestię orientalizmu w dziejach tego Świata w okresie od epoki krucjat do dzisiaj. Co nie oznacza pomijania poprzedzających stuleci i nie przesądza o chronologicznym wymiarze Śródziemnomorza? Równorzędnie zaproponujemy ujęcie tego Świata w konwencji kolonializmu z uwzględnieniem dwu idei: nacjonalizmu i socjalizmu. A także ich religijno-politycznego wyrazu w postaci fundamentalizmu.

Zakres przestrzenny wyznaczyliśmy dwoma elementami:

- współistnieniem ludzi różnych cywilizacji

- wspólnotą relacji między społeczeństwami a środowiskiem.

Co to znaczy?

1. Skupienie uwagi na ludziach.

2. Szukanie tego co łączy ludzi ponad kulturami, to znaczy cywilizacji i sposobu w jakim są one obecne.

3. Potraktowanie tych idei, a także prób opisania nimi rzeczywistości, kształtowania jej, jako drogi do odtworzenia wcześniejszego stanu Świata.

4. Podjęcie refleksji nad procesami określonymi jako obrona tożsamości i szukanie tożsamości.

5. Uwzględnienie możliwości prezentacji komparatystycznej czyli wskazania na równoległy proces anihilacji Świata Międzymorza czarnomorsko-bałtyckiego (w tym rozbiory Rzczpospolitej).

Takie ujęcie prowadzi do weryfikacji koncepcji Śródziemnomorza jako Świata oraz do dyskusji nad jego zmiennością przestrzenną.

Służy także odejściu od popularnych ujęć przeciwstawiających Zachód Wschodowi a chrześcijaństwo/Europę islamowi/światu arabskiemu.

Nie trzeba nawet podkreślać, że propozycja ta jest nowatorska w świecie nauki. Orientalizm nie był w ten sposób badany, Śródziemnomorze nie zostało dotąd przedstawione w parametrach kolonializmu.

W analizie formowania się a następnie rozpadu całości nazywanej Światem będą pokazywane centra wzrostu ludzkiej aktywności, ekonomicznej i umysłowej. Przedstawione zostaną także zmienne religijne i polityczne linie podziału wspólnot, i podjęta zostanie koncepcja granic naturalnych i kulturowych. Zasadniczym tematem staną się przestrzenie spotkań ludzi różnych cywilizacji oraz następstwa ich destrukcji w konsekwencji rozpadu ekumeny. W końcu zostanie postawione pytanie o dziedzictwo śródziemnomorskie i jego rolę w budowaniu możliwej nowej przestrzeni współżycia światów podzielonych..

Literatura:

OBOWIĄZKOWA

Braudel F., Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II (wybrane rozdziały).

Braudel F., Coarelli F., Aymard M., Morze Śródziemne. Region i jego dzieje.

Carpentier J., Lebrun F. red., Historia świata śródziemnomorskiego.

ZALECANA

Abulafia D., The Great Sea. A Human History of the Mediterranean.

Armour R., Islam, chrześcijaństwo i Zachód. Burzliwe dzieje wzajemnych relacji.

Cardini F., Europa a islam. Historia nieporozumienia.

Crowley R., Morskie imperia. Rywalizacja o panowanie na Morzu Śródziemnym 1521-1580.

Grzybowski St., Narodziny świata nowożytnego 1453-1605.

Hughes, J. Donald The Mediterranean : an environmental history

Inalcik H., Imperium osmańskie. Epoka klasyczna 1300-1600, Wyd

Kieniewicz J., Wprowadzenie do historii cywilizacji Wschodu i Zachodu.

Kieniewicz J., Andaluzja, Hiszpania i pogranicza cywilizacji: współczesna perspektywa historycznej konfrontacji, w: Koźmiński M. red., Cywilizacja europejska. Wykłady i eseje, Warszawa 2005 (wyd. II), s. 77-88.

Lewis B., Muzułmański Bliski Wschód.

McGregor, James H., Back to the garden: nature and the Mediterranean world from prehistory to the present.

Mazower M., The Balkans. A short History,

Mazower M., Salonica. City of Ghosts. Christians, Muslims and Jews 1430-1950.

Menocal M. R., Ozdoba świata. Jak muzułmanie, żydzi i chrześcijanie tworzyli kulturę tolerancji w średniowiecznej Hiszpanii.

Norwich J.J., The Middle Sea. A History of the Mediterranean.

Pedani M., The Ottoman-Venetian Border (15th-18th Centuries).

Wallerstein I., Analiza systemów-światów. Wprowadzenie.

Uwagi:

Seminarium jest naukowo-dydaktyczne, to znaczy deliberatoryjne i interdyscyplinarne, prowadzone z udziałem kilku pracowników naukowych, łączące różne poziomy nauczania (I, II i III). Zakłada związanie kształcenia z pracą badawczą, polegające na tym, że będziemy rozmawiać także o przygotowywanym projekcie badawczym. Oferujemy indywidualizowany projekt kształcenia pod kierunkiem opiekuna naukowego i możliwość uczestnictwa w realizacji zadań badawczych.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.