Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Historia powszechna XIX w. 3104-L2H19PW
Semestr zimowy 2018/19
Ćwiczenia, grupa nr 3

powiększ
plan zajęć przedmiotu
zaznaczono (na zielono) terminy
aktualnie wyświetlanej grupy
To jest strona grupy zajęciowej. Jeśli szukasz opisu przedmiotu, zobacz stronę przedmiotu
Przedmiot Historia powszechna XIX w. 3104-L2H19PW
Zajęcia Semestr zimowy 2018/19 (2018Z) (zakończony)
Ćwiczenia (CW), grupa nr 3 [pozostałe grupy]
Termin i miejsce:
każdy czwartek, 11:30 - 13:00
sala 21
Budynek Pomuzealny jaki jest adres?
Terminy najbliższych spotkań: Wszystkie zajęcia tej grupy już się odbyły - pokaż terminy wszystkich spotkań.
Liczba osób w grupie: 7
Limit miejsc: 8
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Prowadzący: Piotr Szlanta
Literatura:

Patrz zakres tematów

Zakres tematów:

Założenia wstępne:

Warunkiem uczestnictwa w zajęciach jest bierna znajomość języka angielski.

Opisywane zajęcia będą poświęcone jednemu z ważniejszych zagadnień dziejów powszechnych drugiej połowy długiego dziewiętnastego stulecia, a mianowicie genezie wybuchu pierwszej wojny światowej.

Wśród poruszanej tematyki znajdą się m.in. narodziny i funkcjonowanie sytemu sojuszy Bismarcka w latach 70. i 80.; kryzysy bałkańskie w latach 70. i 80.; narodziny Trójprzymierza 1878-82; wyzwania i ograniczenia systemu sojuszy Bismarcka w latach 80.; Sojusz Trzech Cesarzy, kryzys egipski, bułgarski, afgański i Boulangera z lat 80., przetasowania w układzie sił w Europie od początku lat 90. - narastanie antagonizmu brytyjsko-niemieckiego, zbliżenie francusko-rosyjskie, francusko-brytyjskie i brytyjsko-rosyjskie, narodziny entente cordial w 1904 r.; układ z 1907 r. krzepnięcie bloków polityczno wojskowy na początku kalendarzowego XX wieku; stosunki w ramach ugrupowań sojuszniczych, które wcale nie były wolne od napięć i nieufnosci, wpływ peryferyjnych konfliktów (Południowa i Północna Afryka, Bałkany, Bliski Wschód, Azja Centralna, Daleki Wschód) także zbrojeń- zwłaszcza morskich - na układ sił w Europie; rolę i miejsce w systemie polityczno wojskowym mniejszych państw europejskich (m.in. Serbia, Rumunia, Bułgaria, Belgia, Grecja); narastanie napięć na początku XX wieku (kryzysy marokańskie, bośniacki kryzys aneksyjny, wojny bałkańskie, końcu - kryzys lipcowy).

W trakcie zajęć, w oparciu o analizę różnorodnej bazy źródłowej (korespondencja dyplomatyczna, wspomnienia, publicystyka, prasa, karykatury) i literaturę przedmiotu poszukiwać będziemy odpowiedzi na szereg pytań m.in. czy musiało dojść do wybuchu pierwszej wojny światowej? Na ile był to błąd systemowy „koncertu mocarstw”, na ile zaś błąd ludzki? Czy wojna wybuchła przez przypadek czy też w wyniku celowego działania – a jeśli tak, to których mocarstw i polityków? Spróbujemy zastanowić się nad wizją świata ówczesnych dyplomatów, wpływem polityki wewnętrznej na zagraniczną, sposobie definicji swych interesów i metod ich realizacji, postrzegania otoczenia międzynarodowego.

1.System międzynarodowy w latach 70. XX w.

Źródła:

1. Depozyt- memorandum Bismarcka z Kissingen z 1877 r.; The Art. of Possible. Documents on Great Power Diplomacy 1814-1914, ed. Ralf R.Menning, New York 1996, rozdz.9.2 (Is War in sight?), s.178-179.

2. Między rewolucją francuską a październikową, wyd. Izabella Rusinowa, Tomasz Wituch, Warszawa 1980, s.165-166 (Przemówienie Bismarcka w Reichstagu z 11 stycznia 1887 r.), s.221-223 (sojusz trzech cesarzy 1873)

Opracowania:

1. Wiesław Dobrzycki, Historia stosunków międzynarodowych w dobie nowożytnej, Warszawa 2003, s. 157-159.

2. Piotr Wandycz, Pax Europea. Dzieje systemów międzynarodowych w Europie 1815-1914, Kraków 2003, s.149-159.

Zagadnienia:

Wprowadzenie metodologiczne- pojęcia ładu międzynarodowego, polityki zagranicznej, interesu narodowego, mocarstwowości Europa po wojnie francusko-niemieckiej z lat 1870-71; wizja polityki zagranicznej zjednoczonych Niemiec - system sojuszów Bismarcka; Sojusz Trzech Cesarzy z lat 1872-73; alarm wojenny 1875 r.

2.Kocioł Bałkański - pierwsza odsłona 1878-1879. Narodziny Trójprzymierza.

Źródła:

1. Historia powszechna 1789-1918. Wybór tekstów źródłowych. opr. Izabella Rusinowa, Leszek Jaśkiewicz, Tomasz Wituch, Pułtusk 1997, s. 223-229 (traktat berliński z 13 lipca 1878, Traktat przymierza Niemiec i Austro-Węgier 1879)

2. Depozyt- Menning, op.cit., rozdz. 9.3,9.5, 9.6,9.7, 9.8, 9.9, 9.15, 9.17, s.180-193, 201-204.

Opracowania:

1. Dobrzycki, op.cit., s. 159-170.

2. Wandycz, op.cit., s. 159-178.

3. Mieczysław Tanty, Bałkany XX wieku. Dzieje polityczne, Warszawa 2003, s.9-20.

Zagadnienia:

Sytuacja wewnętrzna Turcji drugiej połowie XIX w., powstania w Bośni i Hercegowinie i Bułgarii z lat 1875-1877, mocarstwa wobec sytuacji na Bałkanach, wojna turecko-rosyjska, pokój w San Stefano, konferencja w Berlinie; akt końcowy konferencji berlińskiej; Dwuprzymierze 1879, Trójprzymierze 1882), układy Austro-Węgier z Serbią i Rumunią z lat 1881-1883

3. Krach sytemu Bismarcka Kryzysy przełomu lat 80. i 90 XIX w. Sojusz francusko-rosyjski 1888-1894.

Źródła:

1. Rusinowa, Jaśkiewicz, Wituch, s.165-167 (mowa Bismarcka ze stycznia 1887, traktat przymierza między Niemcami i Rosją z 18 czerwca 1887 r.)

2. Ludwig Gelberg (wyd.), Prawo międzynarodowe i historia dyplomatyczna. Wybór tekstów, t.1, Warszawa 1954, s.156-160 (sojusz rosyjsko-francuski 1891-1893)

3. Depozyt- Menning: nr 9.24, s.222-226, (Battenberg in Bulgaria, The Boulangist Phenomenon), nr 10.2, s. 241-242 (Lapse of the Reinsurance Treaty), nr.10.4 a, s.246 (Memorandum by Obruchev)

4. Depozyt: Teksty źródłowe do historii powszechnej 1870-1914, opr. Michał Pirko, Warszawa 1959, s.138-139,142-145, (dotyczą kwestii bułgarskiej)

Opracowania:

1. Wandycz, op.cit., s.178-194.

2. Dobrzycki, op.cit., s. 170-172.

3. Lech Trzeciakowski, Otto von Bismarck, Wrocław 2009, s.287-308.

Zagadnienia:

Odrodzenie Sojuszu Trzech Cesarzy; Kryzys bułgarski z lat 1885-88; problem małżeństwa księcia Battenberga; widmo nowej wojny francusko-niemieckiej (kryzys Boulangera); ostateczne fiasko Sojuszu Trzech Cesarzy; traktat reasekuracyjny 1888, upadek Bismarcka, nieprzedłużenie układu reasekuracyjnego; zbliżenie francusko-rosyjskie

4 i 5. Pożegnanie z Albionem. Narastanie antagonizmu w stosunkach niemiecko-brytyjskich 1895-1912

Źródła:

1. Depozyt- depsza krugerowska z 1896 r., mowa Bülowa z 1897 r., artykuł „Nasz obowiązek w Transwalu; fragmenty pamiętników Bülowa dotyczące wojny burskiej, korespondencja dyplomatyczna z 1899 i 1898, wywiad „Daily Telegraph” z 1908, mowa Churchilla z 1912 r.; Menning: 9.30, s.234-236 (Second Mediterranean Agrement) 10.12, s.268-270 (The Future of the Portuguese Colonial Empire), 11.15, s. 350-360 (The Haldane Mission).

2. Alfred von Tirpitz, Wspomnienia, Warszawa 1997, s.64-74, 175-208.

3. Melania Sobańska-Bondaruk, Stanisław Bogusław Lenard, Wiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, Warszawa 1998, nr.218, s.372-373. (memorandum Crowe’a z 1907 r.)

4. Rusinowa, Wituch, s.244-247 (Anglia wobec niemieckich zbrojeń morskich 1912 r.)

Opracowania:

1. Henry Kisinger, Dyplomacja, Warszawa 1996, s. 192-205.

2. Roman Rich, Great Power Diplomacy 1814-1914, Boston 1992, s. 254-260, 286-290,295-298, 378-389, 416-418, 420-422. –Depozyt

Zagadnienia: Niemcy wobec Wielkiej Brytanii w latach 80. (układ śródziemnomorski i helgolandzki), Wilhelm II a Wielka Brytania, rywalizacja kolonialna, rajd Jamesona i depesza krugerowska 1895, wyścig zbrojeń morskich od 1898, wojna burska i fiasko rozmów o sojuszu 1903 , afera „Daily Telegraph” 1908, fiasko rozmów o ograniczeniu zbrojeń morskich w 1912

6. Sojusznicy znad kanału. Entente cordial 1904.

Źródła:

1. Rusinowa, Jaśkiewicz, Wituch, s.181-182 (układ entente cordial 1904 r.)

2. Gelberg, op.cit., s. 153-156 (traktat w sprawie kanału sueskiego 1888 r.)

3. Depozyt- traktat rozjemczy z 1903 r.; Mennning: 9.19, s.206-211 (The Egyptian Question) 10.14, s.270-275 (Fashoda), mowa Edwarda VIII z 1903 r., fragment wspomnień Greya

Opracowania:

1.Dobrzycki, op.cit., s. 173-175,293-297.

2.Rich, op.cit., s. 233-234, 269-272, 274-276-Depozyt

Zagadnienia:

Problem Egiptu po 1882 r., kryzys faszodzki 1898 r. Francuzi wobec wojny burskiej, przyczyny zbliżenia francusko-brytyjskiego, entente cordial z 1904 r.

7. Niebezpieczna utopia czy dziejowa konieczność? Wojna i pokój w teorii i praktyce fin d’sieclu.

Źródła:

1. Depozyt- Berta von Suttner, Krzyk duszy kobiecej! Precz z orężem, Białystok 1929, -frag.

2. Dwa życia Ludwika Gumplowicza. Wybór tekstów, Warszawa 2010, 193-202, 234-242,360-373 (Walka o byt; O naturalnym prawie kształtowania się państwa; Listy do Berty von Suttner)

3. Gelberg, op.cit., s. 234-251 (dokumenty drugiej konwencji haskiej 1907)

Opracowania:

Barbara Tuchmann, Wyniosła wieża. Świat przed pierwszą wojną 1890-1914, Warszawa 1997, s. 243-296 (Haga 1899-1907)

Zagadnienia:

Wizja przyszłej wojny, ruch pacyfistyczny, wojna w ocenie zwolenników społecznego darwinizmu, próby wypracowania pokojowych metod rozwiązywania sporów międzynarodowych

8. Polityka kolei bagdadzkiej 1888-1914

Źródła:

1. Depozyt – mowa Wilhelma II w Damaszku w listopadzie 1898., fragment książki Friedricha Neumanna „Asien”, depesza Adolfa Marschalla z 1899.; memorandum Bülowa z 1901; wystąpienie lorda Lansdowne z 1903; koncesja na kolej bagdadzką; Menning- nr 10.8, s.256-260 (The Armenian Massacres)

Opracowania:

1. Antoni Czubiński, Wybrane problemy historii Niemiec XIX i XX w., Poznań 1992, s.79-92.

2. Rich, op.cit., s.329-346

Zagadnienia:

Zbliżenie niemiecko-tureckie w latach 90., podróż Wilhelma II do Turcji w 1898, wyzwania modernizacji Turcji, mniejszości religijne, znaczenie kolei bagdadzkiej, mocarstwa wobec projektu.

9. Azjatyckie przetasowania. Daleki Wschód 1895-1905

Źródła:

1. Gelberg s.160-166, 174-179 (pokój w Shimonosekei z 1895; Protokół końcowy porozumienia z Chinami z 1901)

2. Depozyt - list kanclerza Rzeszy księcia von Schillingsfürst-Hohenlohe do cesarza z marca 1895, instrukcja dla dowódcy eskadry krążowników na wodach chińskich z czerwca 1900

3. Sobańska-Bondaruk, Lenard, op.cit., nr 209, 211, 213

Opracowania:

Rich, op.cit., s.300-328

Zagadnienia:

Narodziny mocarstwowości Japonii-rewolucja Meidżi; wojna japońsko-chińskiej i jej implikacje międzynarodowe; protest przeciw warunkom pokoju w Shimonosekei; „proces dzielenia chińskiego melona”, powstanie bokserów –geneza, przebieg, skutki, przyczyny i reperkusje wojny japońsko-rosyjskiej

10. Stany Zjednoczone wkraczają na scenę. USA, Wielka Brytania i Niemcy w basenie Morza Karaibskiego 1895-1903

Źródła:

1. Gelberg, op.cit., s.30-31, 166-171,180-189, 230-233 (doktryna Monroe, pokój amerykańsko-hiszpański 1898, powstanie Panamy, Kuba w polityce USA, traktat Hay Pauncefote, traktat Hay-Bunau-Varialla 1903); Rusinowa, Wituch, s.247-252 (ekspansja USA w oświetleniu pamiętników Theodora Wilsona)

2. Depozyt- Menning, nr 10.6, s. 253 (Cleveland’s Message to Congress 1895); British Documents on the Origin of the War, vol.2, nr 73,174,180.

Opracowania:

1. Krzysztof Michałek, Na drodze ku potędze. Historia Stanów zjednoczonych Ameryki 1861-1945, Warszawa 1991, s. 154-168, 221-239

2. Dobrzycki, op.cit.,s.234-255.

Zagadnienia:

Doktryna Monroe i jej interpretacje, wojna amerykańsko-hiszpańska, brytyjskie i niemieckie interesy w Ameryce Południowej, kryzysy wenezuelskie z lat 1895 i 1902/03, zbliżenie amerykańsko- brytyjskie.

11. Jak niedźwiedź z wielorybem. Niełatwy proces zbliżenia rosyjsko- brytyjskiego 1905-1914

Źródła:

1. Depozyt – fragment memorandum Durnovo z 1914r.; Menning: 11.9, s.335 (Reval Summit 1908), nr.11.24, s.390-392 (An Anglo-Russian Naval Convention )

2. Gelberg, op.cit., s.292-296 (porozumienie brytyjsko-rosyjskie z 1907 r.)

3. Edward Grey, Twenty-five years 1892-1916, London 1925, vol.2, s. 146-165.

Opracowania:

1. Piotr Szlanta, Persja w polityce Niemiec w latach 1906-1914 na tle rywalizacji rosyjsko-brytyjskiej, Warszawa 2005, s. 52-61, 65-77, 136-162.

Zagadnienia:

Geneza i etapy zbliżenia brytyjsko-rosyjskiego, układ z 1907 r., napięcia w Persji po 1907 r.; negocjacje umowy morskiej w 1914 r.

12. Wojna przełożona. Bośniacki kryzys aneksyjny 1908-1909

Źródła:

1. Depozyt- Proklamacja o aneksji Bośni i Hercegowiny z 1908; mowa Bülowa z 1909; Menning, 11.11, 11.12, s.337-343 (The Buchlau Meeting, The Bosnian Crisis); Pirko, op.cit., s.246-248.

2. Rusinowa, Jaśkiewicz, Wituch, s. 187-188 (Program Partii Jedność i Postęp)

Opracowania:

1. Jarosław Rubacha, Bułgarski sen o Bizancjum. Polityka zagraniczna Bułgarii latach 1878-1913, Warszawa 2004, s.122-153.

2. Tanty, op.cit., s. 29-38.

Zagadnienia:

Zmiana układu sił na Bałkanach na początku XX w., kryzys w relacjach Serbii i Austro-Węgier po 1902 r., „wojna o tory”, spotkanie w Buchlau 1908 r., aneksja i jej reperkusje międzynarodowe, propozycje rozwiązania sporu, wpływ kryzysu bośniackiego na układ sił w Europie i politykę mocarstw

13. Kryzysy marokańskie 1905-1911

Źródła:

4. Depozyt- przemówienie Wilhlema II w Tangerze, fragment pamiętników Bethmanna-Hollwega, pismo Kiderlen-Wächtera do kanclerza z lipca 1911 r., dziennika Kurta Riezlera, instrukcja dla niemieckiej delegacji na konferencję w Algeciras, traktat z Björkö

5. Gelberg, op.cit., s.201-228 (akt końcowy konferencji w Algeciras 1906)

Opracowania:

1. Wiesław Dobrzycki, Historia stosunków międzynarodowych w czasach nowożytnych 1815-1945, Warszawa 2003, s.300-305

2. Zarys dziejów Azji i Afryki. Historia konfliktów 1869-1996, red. Andrzej Bartnicki, Warszawa 1996, s.94-103 (lub Warszawa 2000, s.110-120)

Zagadnienia:

Ustalenia konferencji w Madrycie z 1880 r., sytuacja polityczna w Maroku na przełomie wieków, miejsce Maroka w niemieckich planach, aktywność gospodarcza, entente cordial, wizyta Wilhelma II w Tangerze-geneza i reperkusje, negocjacje francusko-niemieckie, konferencja w Algeciras, traktat z Björkö, skok Pantery do Agadiru, wpływ kryzysów marokańskich na politykę mocarstw

14. Wrzenie w kotle. Bałkany 1912-1914

Źródła:

1. Depozyt- Menning, nr.11.17-11.19, s. 363-374; 11.21-11.23, s.381-390, stenogram narady wojennej z 1912

Opracowania:

1. Samuel.R. Williamson, Austria-Hungary and the Origins of the First World War, s.121-163. –Depozyt

2. Roman Rich, Great Power Diplomacy 1814-1914, Boston 1992, s. 432-435-Depozyt

3. Tanty, op.cit., s.73-96.

Zagadnienia:

Dwie wojny bałkańskie i nowy układ sił na Bałkanach, panika w Wiedniu, narodziny Albanii, „narada wojenna” w Berlinie 1912, misja Limana von Sandersa do Turcji 1913/14

15.Załamanie systemu. Kryzys lipowy 1914 r.

Źródła:

1. Depozyt- korespondencja dyplomatyczna z okresu kryzysu; Menning, nr. 12.1-12.14, s.393-446.

2. Gelberg, op.cit., s.317-324.

Opracowania:

1. Janusz Pajewski, Pierwsza wojna światowa 1914-1918, Warszawa 1998, s.12-80

2. Henry Kissinger, Dyplomacja, Warszawa 1966, s.177-231 (dla zainteresowanych)

Zagadnienia: przebieg kryzysu, bezpośrednie i pośrednie przyczyny wybuchu wojny, problem odpowiedzialności za jej wybuch - nieszczęśliwy zbieg okoliczności, czy świadomy wybór?

Efekty uczenia się:

W wyniku zaliczenia kursu student powinien:

- analizować proces kształtowania się i ewolucji bloków polityczno-wojskowych w Europie lat 1871-1914

- ocenić dobre i słabe strony głównych teorii historiograficznych dotyczących wybuchu Wielkiej Wojny

- wyjaśniać mechanizmy powstawania i rozwiązywania wybranych sporów międzynarodowych u schyłku XIX wieku

-poznać specyfikę źródeł przełomu XIX i XX wieku

-pogłębić umiejętność krytycznej analizy źródłowej

Metody dydaktyczne:

Wspólna analiza źródeł różnego typu (akty normatywne, memuarystyka, korespondencja urzędowa i prywatna, artykuły prasowe, publicystyka, karykatury, zdjęcia, mapy) oraz odtwarzania na ich podstawie łańcucha przyczynowo-skutkowego.

W analizie źródeł posiłkować będziemy się fragmentami opracowań, mającymi wprowadzić studentów w szerszy kontekst omawianych zagadnień i pomóc w prawidłowym formułowaniu wnioskowaniu na podstawie bazy źródłowej.

Poza źródłami pisanymi duży nacisk kładł będę na analizę ikonografii, zwłaszcza karykatur z epoki.

Metody i kryteria oceniania:

Warunkiem zaliczenia zajęć są:

1. Obecność. Dopuszczalna jest jedna nieobecność nieusprawiedliwiona. Każdą następną należy zaliczyć w formie kilkustronicowego eseju na temat uzgodniony z prowadzącym.

2. Aktywny udział w dyskusji w oparciu o lekturę zadanego na zajęcia materiału.

Uwagi:

dr hab. P. Szlanta - Ku Armagedonowi. Ewolucja ładu międzynarodowego 1871-1914.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.