Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Historia powszechna XIX w. 3104-L2H19PW
Semestr zimowy 2018/19
Ćwiczenia, grupa nr 5

powiększ
plan zajęć przedmiotu
zaznaczono (na zielono) terminy
aktualnie wyświetlanej grupy
To jest strona grupy zajęciowej. Jeśli szukasz opisu przedmiotu, zobacz stronę przedmiotu
Przedmiot Historia powszechna XIX w. 3104-L2H19PW
Zajęcia Semestr zimowy 2018/19 (2018Z) (zakończony)
Ćwiczenia (CW), grupa nr 5 [pozostałe grupy]
Termin i miejsce:
każdy czwartek, 13:15 - 14:45
sala 14
Budynek Pomuzealny jaki jest adres?
Terminy najbliższych spotkań: Wszystkie zajęcia tej grupy już się odbyły - pokaż terminy wszystkich spotkań.
Liczba osób w grupie: 5
Limit miejsc: 8
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Prowadzący: Marek Pawełczak
Literatura:

P. Curtin, S. Feierman, L. Thompson, J Vansina, Historia Afryki, Gdańsk: Wyd. Marabut 2004; A. Moorhead, Nad Nilem Błekitnym i Białym; Gornung, Lipiec, Olejnikow, Historia poznania Afryki

Inne lektury: patrz szczegółowy opis zajęć

Zakres tematów:

Ćwiczenia będą dotyczyły europejskiej ekspansji w Afryce (głównie w Afryce Wschodniej, a także południowej i północno-wschodniej części kontynentu) oraz na Półwyspie Arabskim. W XIX związki między Półwyspem Arabskim a Afryką Wschodnią bardzo się zacieśniły. Omówienie głównych procesów społeczno-religijnych i politycznych na Półwyspie ułatwi nam zrozumienie sytuacji w Afryce Wschodniej w tym samym okresie, ale również pozwoli na zobrazowanie różnic między strategiami ekspansji, jakie stosowano w tych dwóch regionach.

Okres do zakończenia konferencji berlińskiej w 1885 r. obfitował w różne formy ekspansji europejskiej w Afryce i Azji. Na rozpatrywanych obszarach formy stricte kolonialne przybrał tylko w Afryce Południowej. Gdzie indziej Europejczycy, w tym głównie Brytyjczycy oddziaływali poprzez naciski dyplomatyczne i obecność marynarki wojennej. Do postępów ekspansji przyczyniał się handel, odkrycia geograficzne jak również, pośrednio, działalność misyjna. Przedyskutujemy polityczne, gospodarcze, ideologiczne oraz religijne motywy ekspansji. Uwagę poświęcimy również różnorakim postawom Afrykanów i Arabów wobec ekspansji europejskiej i władzy kolonialnej.

Wykorzystamy różne typy źródeł: kronikę, wspomnienia, umowy międzynarodowe, korespondencję i raporty dyplomatyczne, relacje z podroży, teksty prasowe, przemówienie.

Ekspansja europejska w Arabii i Afryce w XIX wieku

1. Zajęcia wstępne

2. Arabia w XIX w.: Hidżaz i święte miasta islamu w relacjach zachodnich z XIX w. (prowadzi mgr Sebastian Żbik)

 

Zagadnienia:

-Geografia polityczna Hidżazu

-Pielgrzymka i święte miasta

-Ustrój polityczny i rola Imperium Osmańskiego

-Społeczeństwo i gospodarka Hidżazu

 

Źródła: J. L. Burckhardt, Travels in Arabia, ed. W. Ouseley, London 1829, s. 342-350, 354-356; R.F. Burton, Personal Narrative of a Pilgrimage to El-Medinah and Meccah, vol. II, London 1893, s. 1-2, 5-11, 107-113, 232-235; Ch.M. Doughty, Travels in Arabia Deserta, vol. II, London 1921, s. 503-510.

Opracowania: J. Danecki, Podstawowe wiadomości o islamie, Warszawa 2007, s. 26-31, 140-142;   M. Al-Rasheed, A History of Saudi Arabia, New York 2010, s. 29-33 (Informacje o autorach źródeł z dowolnych opracowań).

3. Państwo Al Bu Saidich w Afryce Wschodniej

Zagadnienia:

- Omańczycy w Afryce Wschodniej w XVII-XVIII w.

- Al Bu Saidi w Omanie

- Polityka międzynarodowa Saida ibn Sultana Al Bu Saidi

- Wybrzeże Afryki Wschodniej w XIX w. i jego rekonkwista

- Imigracja arabska do Afryki i powstanie gospodarki plantacyjnej

- Handel niewolnikami i traktat Moresby'ego z 1822 r.

Źródła: Fragment kroniki Mombasy; Traktat Moresby'ego; J. F. Osgood, Notes of Travel, or, Recollections of Majunga, Zanzibar, Muscat, Aden, Mocha and other Eastern Ports, Salem: G. Creamer [1854] (fragment)

Opracowania: Reda Bhacker, Trade And Empire In Muscat And Zanzibar. The Roots Of British Domination, London: Routledge, 1998; A. Sheriff, Slaves, spices and ivory in Zanzibar. Integration of an East African Commercial Empire into the World Economy, 1770-1870

4. Handel zachodni w Afryce Wschodniej

Zagadnienia:

– Sytuacja polityczna Afryki Wschodniej

- Handel karawanowy

– Pojęcie entrepôt

– Uczestnicy handlu zamorskiego

– Przedmioty obrotu

– Otoczenie instytucjonalne handlu

Źródło: Raport konsula brytyjskiego Rigby'ego na temat handlu zanzibarskiego (1859)

Literatura: A. Sheriff, Slaves, spices and ivory in Zanzibar. Integration of an East African Commercial Empire into the World Economy, 1770-1870

5. Europejczycy wobec przejęcia władzy na Zanzibarze przez Madżida ibn Saida Al Bu Saidi

Zagadnienia:

- Śmierć Saida ibn Sultana w 1856 r. i okoliczności sukcesji

- Interesy brytyjskie i francuskie w regionie zachodniej części Oceanu Indyjskiego

- Spór dynastyczny Madżida z władcą Omanu Swainim ibn Saidem Al Bu Saidi

- Rebelia Barghasza: jej podstawy społeczno-polityczne i przebieg

- Postawy dyplomatów brytyjskich i francuskich wobec rebelii

Źródła:

Emily Ruete [Salma binti Said], Memoirs of an Arabian Princess; Brytyjska korespondencja konsularna z 1859 r.

Literatura: Sheriff (op.cit.)

6. Budowa kanału sueskiego

Zagadnienia:

– Kanał sueski – inicjatywy

– Lesseps – dyplomata i organizator

– Przebieg kanału

– Koncesje na budowę

– Stosunek Wielkiej Brytanii, Francji i Egiptu do budowy kanału

- Siła robocza i kapitały

Źródło: Koncesje wicekróla Egiptu dla F. Lessepsa z 1854 i 1856 r.; Dekret dot. robotników tubylczych, W: P. H. Fitzgerald, The Great Canal at Suez (depozyt), s. 293-310 ; F. Lesseps, The history of the Suez Canal (1876),– fr. nt. relacji autora z wicekrólem Egiptu (depozyt), s. 57-64; 74-76

http://archive.org/stream/greatcanalatsue04fitzgoog#page/n318/mode/1up

http://archive.org/details/historysuezcana00lessgoog

Literatura: T. Wituch, Kanał Sueski

7. Przemiany społeczno-ekonomiczne w Afryce Południowej pod naciskiem osadnictwa europejskiego

Zagadnienia:

– Wielki Trek Oranje, Burowie-charakterystyka, podstawy gospodarcze, ustrój

– Kimberley, ośrodek przemysłowy

– Blumfontain – relacje rasowe

– Przekształcenia etniczne czarnych Afrykanów – Griqua, Matebele,

– Basuto – kraina, granice, gospodarka

– Polityka Moszesze, wojna z Burami

– Protektorat brytyjski, podatki, gospodarka towarowo-pieniężna, handel Basuto z Burami

– Basuto i eksport siły roboczej, wpływ na przemiany kulturowe

– Misje chrześcijańskie i edukacja u Basuto

Źródło: Antoni Rehman, Podróże po Afryce, (fragmenty, depozyt)

Literatura : M. Leśniewski, Afrykanie, Burowie, Brytyjczycy. Studium wzajemnych relacji 1795-1854, Warszawa 2008; A. Kulecka, Antoni Rehman- nowoczesny badacz i obserwator południowej Afryki, w: Europejczycy, Afrykanie, inni. Studia ofiarowane Profesorowi Michałowi Tymowskiemu, Warszawa: WUW 2011, s. 508-526

8. Arabia w XIX w.: przemiany polityczne i religijne w Nadżdzie (prowadzi mgr Sebastian Żbik)

 

Zagadnienia:

-Geografia polityczna centralnej Arabii w XIX w.

-Wahhabizm – doktryna i rozwój

-Społeczeństwo i władza w emiratach Saudów i Raszydów

-Gospodarka i kontakty zewnętrzne Nadżdu

 

Źródła: A. Blunt, A pilgrimage to Nejd, vol. I, London 1881, s. 257-269, 271-272; W. G. Palgrave, Personal Narrative of a Year Journey Through Central and Eastern Arabia (1862-1863), London 1865, s. 231-232, 244-249, 268-272, 274-275; Mapa Arabii z Stieler's Hand-Atlas über alle Theile der Erde, ed. A.H. Petermann (1875)

Opracowania: J. Danecki, Podstawowe wiadomości o islamie, Warszawa 2007, s. 421-426; M. Al-Rasheed, A History of Saudi Arabia, New York 2010, s. 13-18, 20-29 (plus słowniczek terminów ze wstępu);    Informacje o autorach źródeł z dowolnych opracowań.

9. Niewolnictwo na Zanzibarze i traktat antyniewolniczy z 1873 r.

Zagadnienia:

-Instytucja niewolnictwa na Zanzibarze

-Metody pozyskiwania i transportu niewolników

-Islam wobec niewolnictwa

-Ruch abolicjonistyczny w Wielkiej Brytanii – tradycje i metody

- Sytuacja społeczno-gospodarcza i polityczna na Zanzibarze na początku lat 70.

-Negocjowanie traktatu i jego założenia. Rola Bartle Frere i Johna Kirka

-Postawy arabskich elit

- Skutki wprowadzenia traktatu

Źródła: Tekst traktatu; korespondencja konsularna z 1873 r., korespondencja misji specjalnej B. Frere

Literatura: S. Żbik, Arabskie plantacje goździków na Zanzibarze i Pembie w XIX w.: uwarunkowania społeczne i kulturowe, „Afryka”

10. Konferencja berlińska 1884-1885 : sprawy basenu Konga, wolności żeglugi i handlu oraz tytułu do aneksji

Zagadnienia:

– Geneza “rozdrapywania Afryki”

– Belgijskie plany kolonialne i powstanie Wolnego Państwa Kongo

– Kulisy zwołania konferencji w Berlinie, interesy poszczególnych państw uczestniczacych

– Postawa USA wobec koloniazacji

– Postawnowienia konferencji

Źródło: Akt końcowy Konferencji Berlińskiej (w depozycie)

Literatura : P. Curtin, S. Feierman, L. Thompson, J. Vansina, Historia Afryki, Gdańsk 2003; H.L. Wesseling, Divide and rule. The partition of Africa 1880-1914

11. Kolonizacja Fernando Po (prowadzi mgr Piotr Kruze)

Źródła:

J. Holman, Voyage round the world, - fragmenty https://archive.org/stream/voyageroundthewo015987mbp#page/n1/mode/2up/search/fernando+po

L. Janikowski, W dżunglach Afryki, , str. 15-16; 52-64, 212-214 (numeracja stron wg wyszukiwarki internetowej, a nie numeracji książkowej!)

http://stylesheet.bc.radom.pl/dlibra/docmetadata?id=25102&from=pubindex&dirids=76&lp=3261

 

Opracowania: I. Sundiata, From Slaving to Neoslavery, rozdział I – III, strony od 9-55 (numeracja   książkowa)

12. Niemiecki ruch kolonialny – podłoże, cele, metody (prowadzi mgr Piotr Kruze)

Zagadnienia:

– Geneza niemieckich ruchów kolonialnych

– Carl Peters i aneksje w Afryce Wschodniej

– Legitymizacja niemieckich roszczeń kolonialnych

– Stosunek do imperializmu brytyjskiego

– Europejska misja cywilizacyjna

obraz kultury afrykańskiej w pismach teoretyków i praktyków kolonializmu niemieckiego

Źródło: Wybrane fragmenty pism niemieckich działaczy kolonialnych i kolonizatorów z końca XIX w.

Literatura: M. Czapliński, Niemiecka polityka kolonialna, Poznań 1992

13. Korzyści ekonomiczne jako motyw ekspansji w Afryce

Zagadnienia:

– Handel jako siła napędowa ekspansji

– Korzyści handlowe z posiadania

– Udział handlu z koloniami w całkowitych obrotach Wielkiej Brytanii

– Problem kosztów transakcyjnych

– Inwestycje w handel pozaueopejski

– Kolonie jako rynki zbytu

Źródło: Reply to lettter addressed to Consul Holmwood by Mr James F. Hutton, President of the Chamber of Commerce of Manchester 10.04.1885, Public Record Offiice, Foreign Office 881/5732

14. Czynnik humanitarny w ekspansji kolonialnej

Zagadnienia:

– Pontyfikat Leona XIII

– Kard. Charles Lavigerie i Ojcowie Biali

– Abolicjonizm w Wielkiej Brytanii – tradycje

– Ruch antyniewolniczy w Kościele katolickim

– Rola podróżników i misjonarzy w propagandzie antyniewolniczej

– Polowania na niewolników w Afryce

Źródło: Przemówienie wygłoszone przez kard. Charlesa Lavigerie w Londynie 31 lipca 1888 r. (po polsku, w depozycie)

Literatura: artykuł A. Kasznik-Christian nt. kardynała Lavigerie, w: Niewolnictwo i niewolnicy w Europie od starożytności po czasy nowożytne, pod red. D. Quirini-Popławskiej, Kraków 1998

Metody dydaktyczne:

Dyskusja, referaty z zadanych lektur oraz przedstawienie samodzielne analizowanych źródeł, analiza tekstu źródłowego

Wymagana bierna znajomość j. angielskiego

Metody i kryteria oceniania:

Pod uwagę brane będą obecność na zajęciach, przygotowanie do zajęć, aktywność, a także przygotowane referaty (w porozumieniu z prowadzącym)

Uwagi:

prof. M. Pawełczak - Ekspansja europejska w Arabii i Afryce w XIX wieku

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.