Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

System Polityczny Rzeczpospolitej Polskiej 2104-L-D3SPRP
Semestr zimowy 2019/20
Konwersatorium, grupa nr 3

powiększ
plan zajęć przedmiotu
zaznaczono (na zielono) terminy
aktualnie wyświetlanej grupy
To jest strona grupy zajęciowej. Jeśli szukasz opisu przedmiotu, zobacz stronę przedmiotu
Przedmiot System Polityczny Rzeczpospolitej Polskiej 2104-L-D3SPRP
Zajęcia Semestr zimowy 2019/20 (2019Z) (w trakcie)
Konwersatorium (KON), grupa nr 3 [pozostałe grupy]
Termin i miejsce:
każdy poniedziałek, 8:00 - 9:30
sala 1
Budynek dydaktyczny - Krakowskie Przedmieście 3 jaki jest adres?
Terminy najbliższych spotkań:
2019-12-16 08:00 : 09:30 sala 1
Budynek dydaktyczny - Krakowskie Przedmieście 3
2020-01-13 08:00 : 09:30 sala 1
Budynek dydaktyczny - Krakowskie Przedmieście 3
2020-01-20 08:00 : 09:30 sala 1
Budynek dydaktyczny - Krakowskie Przedmieście 3
2020-01-27 08:00 : 09:30 sala 1
Budynek dydaktyczny - Krakowskie Przedmieście 3
Część spotkań jest ukryta - pokaż terminy wszystkich spotkań.
Liczba osób w grupie: 20
Limit miejsc: 25
Zaliczenie: Egzamin
Prowadzący: Tomasz Żukowski
Literatura:

Literatura:

(wybrane, przydatne na zajęciach fragmenty)

1) (red.) Konstanty A. Wojtaszczyk, Wojciech Jakubowski, Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, Wyd. ASPRA-JR,

t. 3, Warszawa 2017 oraz t. 4, Warszawa 2018

2) Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.).

3a) Leszek Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Wydanie 6, Wolters Kluwer Warszawa 2019.

lub

3b) Mirosław Granat, Prawo konstytucyjne. Pytania i odpowiedzi. Wyd. 9, Wolters Kluwer, Warszawa 2019

lub

3c) Bogusław Banaszak, Prawo konstytucyjne. 8. wydanie, C.H.Beck, Warszawa 2017

lub

3d) Angelika Ciżyńska, Jacek Karakulski, Katarzyna Kos, Justyna Pyłko, Prawo konstytucyjne wraz z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Wyd. C.H.Beck, Warszawa 2017

4) Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu RP (M.P. z 2012 r., poz. 32 ze zm.), dz. I – dz. II, rozdz. 1; dz. III.

5) Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112 ze zm.), dz. I, dz. III - dz. V.

6) 4. Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 945).

7) Najnowsze wydarzenia polityczne i akty prawne, których powyższa literatura nie obejmuje.

Patrz: http://sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/page.xsp/akty_prawne

Zakres tematów:

Realizacja:

K1. (7.10) Podstawowe pojęcia.

System polityczny, reżim polityczny i ustrój polityczny. Rodzaje systemów politycznych XX w.: demokracja, autorytaryzm i totalitaryzm. Systemy polityczne współczesnej, demokratycznej Europy: parlamentarno-gabinetowy, kanclerski, prezydencki, hybrydalne. Obozy polityczne a partie polityczne. Elity. Typy elit: sfragmentaryzowane, zintegrowane normatywnie i zintegrowane ideologicznie. Socjokulturowe podłoże polityki. Pięć osi podziałów.

K2. (14.10) Powyborcze komentarze. Frekwencja w polskich wyborach i referendach z lat 1989-2019.

K3. (21.10) Znaczenie prawa (w tym konstytucji) w ustroju państwa.

Konstytucja PRL. Jak powstawała? Główne sformułowania. Rewizja z 1976 r. Praktyka konstytucyjna PRL. Transformacja „późnego” PRL. Wprowadzenie przepisów o Trybunale Konstytucyjnym i Trybunale Stanu. Okrągłostołowy postabsolutyzm (1989-90). Nowela kwietniowa. Ustrojowa pozycja prezydenta i jej przyczyny. Nowele z grudnia '89 oraz marca i września '90. Ku modelowi prezydenckiemu? (1990-91). W stronę rozwiązań parlamentarno-gabinetowych. Mała konstytucja (1992). Konstytucja 1997 i spory o jej zmianę. Ustrojowe konsekwencje akcesji do UE. Rosnąca rola sądownictwa. Ustrojowe spory lat 2015-2019.

Literatura:

Garlicki, r.1

lub

Banaszak, r.1, par. 4

K4. (29.10) System polityczny i obozy polityczne III RP. Partie i system partyjny.

(A) Najważniejsze fakty z politycznej historii ostatniego trzydziestolecia.

(B) Przeobrażenia głównych obozów na scenie i widowni oraz za kulisami teatru polityki. Najbardziej wpływowe partie III RP: ich wzloty i upadki. Główne etapy ewolucji polskiego systemu politycznego po roku 1989: od postkomunizmu do postsolidarności. Jakościowe zmiany struktury socjokulturowo-politycznej.

Ad A.

Sprawdzenie znajomości najważniejszych faktów z historii ostatniego trzydziestolecia: terminy i podstawowe wyniki wyborów parlamentarnych i prezydenckich, polityczne barwy kolejnych rządów i ich najważniejsze decyzje, rezultaty ogólnonarodowych referendów. (test)

Lektura obligatoryjna:

(red.) Konstanty A. Wojtaszczyk, Wojciech Jakubowski, Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, Wyd. ASPRA-JR,

t. 4, Warszawa 2018, ss. 13-62 (rozdziały Ł. Zamęckiego, W. Tomaszewskiego, W. Jakubowskiego i "Periodyzacja dziejów III RP").

Dla szczególnie zainteresowanych:

Wojciech Roszkowski, Historia Polski 1914-2015, Warszawa 2017, rozdz. 23-28, s. 453-629

Antoni Dudek, Historia polityczna Polski 1989-2015, Kraków 2016 (całość; ok. siedemset stron)

TEMATYKA PYTAŃ (wymagany poziom wiedzy – informacje zawarte w lekturze obligatoryjnej plus główne zagadnienia omówione na zajęciach dot. ewolucji ustroju III RP oraz nt. wyborów 2019 r.)

1.Transformacja „późnego” PRL. Wprowadzenie przepisów o Trybunale Konstytucyjnym i Trybunale Stanu.

2.Przyczyny zwołania Okrągłego Stołu.

3.Termin obrad i główne ustalenia Okrągłego Stołu (w konsekwencji – kwietniowej noweli Konstytucji).

4.„Pookrągłostołowy” ustrój polityczny Polski: kompetencje prezydenta, Sejmu i Senatu. Sposób ich wybierania.

5.Przyczyny ustrojowej pozycji prezydenta przyjętej przy Okrągłym Stole.

6.Wyniki wyborów parlamentarnych z czerwca 1989 roku.

7.Jak Wojciech Jaruzelski został Prezydentem PRL.

8.Powstanie rządu Tadeusza Mazowieckiego. Ewolucja jego politycznego składu.

9.Nowelizacje Konstytucji z grudnia 1989 r. oraz marca i września 1990 r.

10.Kształtowanie się nowego systemu partyjnego w latach 1989-90.

11.Powszechne wybory prezydenckie w listopadzie i grudniu 1990 r. i ich wyniki.

12.Plan Balcerowicza. Tempo jego przyjmowania przez rząd i parlament.

13.Wyniki wyborów do Sejmu z października 1991 r. Przyczyny powstania rozproszonego systemu partyjnego.

14.Rząd Jana Olszewskiego (grudzień 1991-czerwiec 1992). Dokonania. Przyczyny odwołania.

15.Gabinet Hanny Suchockiej (lipiec 1992-maj 1993). Bilans rządów. Przyczyny upadku.

16.Uchwalenie „Małej Konstytucji” 17 października 1992 r.

17.Społeczeństwo i gospodarka w latach 1990-93. Efekty planu Balcerowicza. Społeczeństwo wobec transformacji.

18.Wyniki wyborów do Sejmu z września 1993 r.

19.Przyczyny zdominowania Sejmu przez obóz postkomunistyczny.

20.Polscy premierzy lat 1993-97. Przyczyny zmian na stanowisku szefa rządu.

21.Wyniki wyborów Prezydenta z 1995 r.

22.Prace parlamentu, w tym Senatu I Kadencji i Sejmu X kadencji oraz Sejmu II kadencji nad Konstytucją. Skład parlamentarnej koalicji na rzecz Konstytucji. Projekt obywatelski (solidarnościowy). Postulaty biskupów. Uchwalenie i zatwierdzenie Konstytucji w roku 1997.

23.Wyniki wyborów do Sejmu z września roku 1997.

24.Rząd Jerzego Buzka. Polityka zagraniczna. Cztery reformy.

Kryzys poparcia społecznego i zaplecza parlamentarnego rządu Buzka.

25.Wyniki wyborów Prezydenta RP w 2000 r.

26.Wyniki wyborów do Sejmu z września 2001 r.

27.Ekspansja nowych partii politycznych. Czyje miejsce zajęły?

28.Rząd Leszka Millera. Bilans. Integracja europejska . Afery. Kryzys poparcia społecznego i zaplecza parlamentarnego. Dymisja.

29.Referendum akcesyjne (czerwiec 2003).

30.Zwycięzcy wyborów do Parlamentu Europejskiego z 2004 r.

31.Rząd Marka Belki.

32.Wyniki wyborów do Sejmu we wrześniu 2005 roku.

33.Wyniki wyborów Prezydenta w październiku 2005 r.

34.Polscy premierzy lat 2005-7. Bilans rządów. Skrócenie kadencji Sejmu.

35.Wyniki wyborów do Sejmu w październiku 2007 r.

36.Bilans pierwszego rządu Donalda Tuska

37.Zwycięzcy wyborów do Parlamentu Europejskiego z 2009 r.

38.Katastrofa smoleńska i jej polityczne konsekwencje.

39.Wyniki wyborów Prezydenta w czerwcu-lipcu 2010 r.

40.Wyniki wyborów do Sejmu z października 2011 roku.

41.Bilans drugiego rządu Donalda Tuska.

42.Wyniki wyborów do Parlamentu Europejskiego z roku 2014.

43.Wybory samorządowe 2014.

44.Powstanie rządu Ewy Kopacz.

45.Wyniki wyborów prezydenckich z maja 2015 r.

46.Wyniki wyborów do Sejmu z października 2015 r.

47.Wyniki wyborów samorządowych 2018.

48.Wyniki wyborów do Parlamentu Europejskiego 2019.

49.Wyniki wyborów do Sejmu i Senatu 2019.

50.Ewolucja frekwencji wyborczej w latach 1989-2019.

Ad B.

(1) Najbardziej wpływowe obozy i partie III RP: ich wzloty i upadki. Które obozy miały „swoich” prezydentów i premierów, masowe poparcie wyborcze?

*Losy postsolidarnościowej (centro)prawicy. Okresy zdominowania przez "obóz Wałęsy", AWS oraz Prawo i Sprawiedliwość. Wzloty i porażki alternatyw: "obóz Olszewskiego" oraz Liga Polskich Rodzin.

*Losy postkomunistycznej lewicy. SLD: umacnianie się, dominacja, czas klęski. Powrót lewicy w nowej, trójpartyjnej formule.

*Obóz liberalny: UD i KLD – UW – Platforma Obywatelska. Szczyt powodzenia PO.

*Obóz ludowy i populiści. Rywalizacja PSL i "Samoobrony". Ludowcy u progu jakościowej zmiany w formację „chadecką” (2019).

(2) Główne etapy historii obozów/partii politycznych w Polsce. Przełomowe znaczenie roku 2005. Od rywalizacji postkomunistycznej lewicy z solidarnościową prawicą (struktury postkomunistyczno-posolidarnościowej) do rywalizacji obozów odwołujących się do tradycji i tożsamości Sierpnia (struktury postsolidarnościowej). Znaczenie lat 1992-93: załamanie się pierwszej próby zdominowania sceny politycznej przez formacje postsolidarnościowe.

Przyczyny zmian w roku 2005: wymiana pokoleniowa społeczeństwa, akcesja do Unii oraz jakościowa zmiana podłoża socjokulturowego: od krzyżujących się osi podziału do wiązki trzech osi.

K5. (4.11) Zasady ustroju RP. Konstytucyjny status jednostki. Wybory i referenda.

A.Zagadnienia omówione na zajęciach.

1.Co to są zasady ustrojowe? Perspektywa prawnika.

2.Zasady ustroju a ‘tożsamość konstytucyjna’.

3.Zasady systemowo-ustrojowe i tożsamość narodowo-polityczno-prawna/konstytucyjna. Perspektywa badacza systemów politycznych.

Gdy dla prawnika, zwłaszcza konstytucjonalisty, zasady są wytyczną do interpretowania konstytucji, dla politologa mogą być dogodne przy ogólnej analizie państwa i systemu politycznego. Pozwalają ukazać sposób, w jaki konstrukcja systemu (i jej prawna ‘obudowa’) rozstrzyga dylematy związane z realizacją podstawowych funkcji tegoż systemu.

Systemowe wybory wynikające z tych dylematów tworzą to, co można nazwać tożsamością narodowo-polityczno-prawną/konstytucyjną państwa, „rdzeniem” systemu. Pozostałe wybory dotyczą konstrukcji systemu. W Polsce ową tożsamością, rdzeniem jest republikanizm, Rzeczpospolita rozumiana w sposób bliski angielskiemu ‘commonwealth’, jako państwo-wspólnota, wspólnota dobra powszechnego. Do tak rozumianego republikanizmu odwołują się autorzy Konstytucji w:

(*) Preambule (przywołanie ‘najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej’ ale także ‘invocatio’ (do Boga i uniwersalnych wartości wywodzonych z innych źródeł’) oraz przypomnienie godności osoby i zakorzenienia kultury w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich wartościach,

*art. 1 i 2 („O ile republiki we współczesnych państwach przyjmują zazwyczaj tylko formę państwa prawnego, o tyle dla Konstytucji z 1997 r. właściwe jest określenie republiki mianem dobra wspólnego wszystkich obywateli, jak i mianem państwa prawnego” (M.Granat).

4. Propozycja dziesięciu zasad systemowo-ustrojowych.

(1)Zasada niepodległości i suwerenności państwa suwerennego narodu’.

(1a) zasada niepodległości i suwerenności państwa;

art.5, art. 26 o siłach zbrojnych, ale także art. 9 o przestrzeganiu wiążącego RP prawa międzynarodowego i klauzula dopuszczalnego zakresu ograniczania suwerenności (art. 90)

(1a) zasada suwerenności narodu (sprawującego swą władzę przez swych przedstawicieli lub bezpośrednio);

Preambuła: „W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie, my, Naród Polski– wszyscy obywatele Rzeczpospolitej..”; art. 4, art.125

Uwaga: demokracja przedstawicielska jest formą podstawową; to organy przedstawicielskie określają zakres stosowania demokracji bezpośredniej.

(2)Zasada demokratycznego państwa prawnego.

Art.2, art. 7 – legalizm, art. 8 – konstytucjonalizm.

Uwaga: granicę legalizmu wyznacza formuła Radbrucha: „jeśli norma prawna w drastyczny sposób łamie podstawowe normy moralne, to nie obowiązuje”.

(3) Zasada „przyrodzonej godności człowieka; jego prawa do wolności i obowiązku solidarności z innymi”.

Preambuła, też art. 30, również art. 5 - ochrona wolności i praw człowieka.

Uwaga: zasada ta stanowi ‘pomost’ między prawem stanowionym a naturalnym.

(4) Zasada dobra wspólnego i sprawiedliwości społecznej.

Art.1, art. 2. Realizacja zasady sprawiedliwości społecznej „zakłada dopuszczalność interwencji państwa w stosunki społeczno-gospodarcze w interesie słabszych podmiotów”. Można ją też rozumieć szerzej, „w kontekście art. 1 Konstytucji jako umożliwienie wszystkim Polakom warunków rozwoju”. (W.Arndt)

(5) Zasada państwa jednolitego [ale także] pomocniczości, decentralizacji.

Unitarność państwa (art.3), ale też pomocniczość (preambuła), decentralizacja władzy publicznej i samorządność, (art. 15-17) samorząd terytorialny (r. VII, art. 163-172).

Uwagi:

*próba powołania autonomicznych władz Górnego Śląska (na wzór tych z II RP) byłaby sprzeczna z ustrojową zasadą państwa jednolitego;

*zgodnie z art. 4.1 oraz art. 3 Konstytucji samorząd terytorialny może się zrzeszać wyłącznie na zasadach, które (art. 172 ust. 3) określa ustawa; samodzielne zwołanie przez sejmiki wojewódzkie wspólnej reprezentacji aspirującej do roli ogólnopolskiej władzy ustawodawczej byłoby sprzeczne z zasadą państwa jednolitego ale także – z zasadą pierwszą: niepodległości i suwerenności państwa suwerennego narodu.

(6) Zasada podziału, równowagi i współdziałania władz.

Preambuła (współdziałanie), trójpodział i równowaga władz (art. 10), niezależność sądów i trybunałów oraz niezawisłość sędziów (art. 163, 178 ust.1).

(7) Zasada wolności i podmiotowości obywateli oraz ich pluralistycznych organizacji a więc – społeczeństwa obywatelskiego;

Pluralizm polityczny (art.11) i społeczny (art. 12) oraz ich ograniczenia (art. 13). Wolność środków masowego przekazu (art. 14) i zakaz cenzury prewencyjnej (art. 54).

Uwaga: termin ‘społeczeństwo obywatelskie’ w Konstytucji się nie pojawia. To zbiorczy termin obejmujący kilka zasad/reguł.

(8) Zasada zrównoważonego rozwoju i społecznej gospodarki rynkowej.

Zrównoważony rozwój (art. 5), społeczna gospodarka rynkowa (art. 20), ochrona własności (art. 21,22 plus art. 23), ochrona pracy (art. 24), rola gospodarstwa rodzinnego (art. 23).

Uwaga: Modelowi społeczno-gospodarczemu poświęcona jest też znaczna część przepisów z rozdz. II Konstytucji. Dotyczą one „nie tyle wolności i praw, ile zdań władz publicznych w sferze głównie socjalnej. Przepisy te zawierają normy programowe.” (P. Winczorek)

(9) Zasada dbałości Rzeczpospolitej o małżeństwo, rodzinę, macierzyństwo i rodzicielstwo oraz prorodzinnej polityki społeczno-gospodarczej.

Wzięcie małżeństwa (jako związku kobiety i mężczyzny), rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa pod ochronę i opiekę Rzeczpospolitej (art. 18), zasada równości praw kobiety i mężczyzny (art. 33), ochrona prawna życia rodzinnego (art. 47), ochrona praw rodzicielskich (art. 48 i art. 53 ust. 3), ochrona dobra rodziny i prawo rodziny oraz matki do pomocy ze strony władz publicznych (art. 71), ochrona praw dziecka (art. 48 ust. 1 zdanie drugie, art. 65 ust. 3, art. 68 ust. 3, art. 72), gwarancja prawa dziedziczenia (art. 64 i art. 21)

(10) Zasada wolności religijnych i kulturowych w warunkach bezstronności władz publicznych oraz autonomii i współdziałania państwa i Kościoła.

Zachowanie bezstronności władz publicznych w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych przy zapewnianiu swobody ich wyrażania w życiu publicznym (art. 25 ust. 2). Wolność sumienia, religii (art.53), wolność twórczości artystycznej, badań naukowych, nauczania i korzystania z dóbr kultury (art.73). Uznanie autonomii i współdziałania państwa i Kościoła dla dobra człowieka i dobra wspólnego (art. 25 ust. 3) przy szczególnym trybie określenia stosunków RP z Kościołem katolickim (konkordat). Deklaracja wdzięczności przodkom za zakorzenienie kultury w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich wartościach (Preambuła).

5. Stosowanie Konstytucji. Praktyka III RP i przyszłość.

(1) Umacnianie się władzy sądowniczej dzięki uznaniu ostateczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oraz w wyniku aktywizmu TK i sędziów (lata dziewięćdziesiąte).

(2) Spór o relacje władz wykonawczej i ustawodawczej z sądowniczą (2015-2019).

(3) Coraz bardziej ważne, w przyszłości najważniejsze: konsekwencje globalizacji i tendencji federalizacyjnych w Europie.

6. Rola Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

Od kiedy obowiązuje w UE? Czy obowiązuje w Polsce? Protokół polsko-brytyjski.

(7 ) Frekwencja w polskich wyborach i referendach z lat 1989-2019.

W których ogólnopolskich głosowaniach frekwencja jest najwyższa a w których najniższa? Czy – generalnie rzecz biorąc – aktywność wyborcza Polaków w ostatnich trzydziestoleciu rośnie, czy maleje? A może obserwowane tendencje są bardziej złożone? W którym ogólnopolskim głosowaniu w latach 1989-2019 uczestniczył najwyższy, a w którym najniższy odsetek uprawnionych?

W których państwach demokratycznego Zachodu frekwencja jest wyższa niż w Polsce? A w których podobna do polskiej? Porównaj frekwencję w wyborach parlamentarnych w Niemczech, Polsce, Szwajcarii, Szwecji, USA i Włoszech.

(8) Referendalne dylematy

*szczególne znaczenie procedury formułowania pytań,

*łatwość zamiany w plebiscyt dot. bieżącej oceny osób/obozów politycznych,

*możliwość ‘zderzenia” się ze sobą instytucji demokracji bezpośredniej i pośredniej.

B. Zagadnienia do samodzielnego przygotowania na podstawie lektury.

(Lektura: Konstytucja RP, wybrany podręcznik prawa konstytucyjnego, np. L. Garlicki, r.3 i r.4 i r.6)

9. Wolności i prawa jednostki

(generalna znajomość)

*wolności i prawa osobiste (art. 38-56 Konstytucji), w tym:

- prawo do życia

- prawo nietykalności osobistej

- prawo do rzetelnej procedury sądowej

- prawo do ochrony prywatności

- prawo przemieszczania się

- wolność sumienia i religii

- wolność wyrażania poglądów i opinii

*wolności i prawa polityczne (art.57-63), w tym:

- prawa i wolności polityczne

-- udział w życiu publicznym

-- wolność zgromadzeń

-- wolność zrzeszania się

*wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne (art. 64-76).

10. Rola międzynarodowych paktów praw

[uwaga: kwestię tę poznacie doskonale na zajęciach z innych przedmiotów; ja będę wymagał jedynie znajomości nazw i dat]

*Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (ONZ, 1948; rząd Polski Ludowej wstrzymał się od głosu); jako rezolucja nie miała wiążącego charakteru; obecnie wielu prawników uważa ją za prawo zwyczajowe

*Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (ONZ, 1966; ratyfikacja przez Polskę 1977)

*Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (ONZ, 1966; ratyfikacja przez Polskę 1977)

*Konwencja o Prawach Dziecka (ONZ, 1989; ratyfikacja przez Polskę 1991)

*Konwencja genewska dotycząca statusu uchodźców (ONZ, 1951) oraz Protokół Nowojorski (ONZ, 1967; Polska przystąpiła do nich w 1991)

*Konwencja o ochronie praw wszystkich pracowników migrujących oraz członków ich rodzin, ONZ, 1990 (Polska nie ratyfikowała)

*Światowy Pakt ws. Migracji (The Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration (GCM); ONZ, 2018, Polska głosowała przeciw)

*Światowy Pakt ws. Uchodźców (Global Compact for Refugees); niewiążący, ONZ, 2018, Polska nie uczestniczyła w głosowaniu)

*Europejska Konwencja Praw Człowieka (Rada Europy, 1950; podpisanie przez Polskę EKPC i jednoczesne przystąpienie do Rady Europy: 1993)

*Europejska Karta Społeczna (Rada Europy, 1961; ratyfikacja przez Polskę 1997; uzupełnienia Karty: Rada Europy, 1996, nie ratyfikowana przez Polskę)

*Konwencja o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej („Konwencja Stambulska”) (Rada Europy, 2011; ratyfikacja przez Polskę 13 kwietnia 2015 r.)

*Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2000, 2009; w Polsce – zgodnie z decyzjami z roku 2007 - obowiązuje z ograniczeniami; patrz: Traktat o Unii Europejskiej i Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Protokół nr 30. W sprawie stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej do Polski i Zjednoczonego Królestwa).

11. Wybory i prawo wyborcze.

Rodzaje wyborów. Prezydenckie. Do Sejmu. Do Senatu. Do Parlamentu Europejskiego. Do Sejmików. Do Rad Powiatów. Do Rad Gmin. Prezydentów i burmistrzów oraz wójtów.

12. Prawo wyborcze

(wymagana znajomość zapisów w konstytucji)

*Zasady prawa wyborczego w Konstytucji: które obowiązują w wyborach do Sejmu a które do Senatu? (art. 96 i art. 97)

*Czynne i bierne prawo wyborcze. Ile trzeba mieć lat by kandydować na posła, senatora, prezydenta RP?

* Jaki akt prawny określa zasady i tryb zgłaszania kandydatów, przeprowadzania oraz warunki ważności wyborów:

- do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej,

- Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,

- do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej,

- do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego.,

- wójtów, burmistrzów i prezydentów miast?

13. Tradycje referendalne: świat i Polska.

*Dwie role referendów: pogłębianie demokracji (Szwajcaria) albo substytut demokracji (Napoleon III, PRL)

*Tradycje referendalne w Polsce::

-sfałszowane referendum z 1946 r.,

-nieudana próba uprawomocnienia późnego PRL (1987),

-nieudane (frekwencja 32%) ref. uwłaszczeniowe z 1996 r.

-przyjęcie Konstytucji RP 25 maja 1997 (frekwencja 42,86%, za przyjęciem 52,70% głosujących).

-przystąpienie Polski do Unii Europejskiej 7-8 czerwca 2003 (frekwencja 58,85%, za przystąpieniem 77,45%),

- nieudane referendum prezydenckie Bronisława Komorowskiego ws. finansowania polityki i Jednomandatowych Okręgów Wyborczych z 6 września 2015 r. (frekwencja 7,8% ).

14. Referenda w Polsce. Regulacje prawne.

(wymagana znajomość zapisów w konstytucji)

*referendum ogólnokrajowe ws sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa (art. 125);

kto może zarządzić takie referendum?; kiedy jego wynik jest wiążący?

*możliwość ratyfikowania umowy międzynarodowej w referendum ogólnokrajowym (art. 90 ust. 3); kto może zarządzić takie referendum?; kiedy jego wynik jest wiążący?

*możliwość przeprowadzania referendum zatwierdzającego w razie zmiany Konstytucji dotyczącej rozdziałów I, II, XII (art. 235, ust. 6); kto może zażądać przeprowadzenia takiego referendum?; kiedy proponowana zmiana zostanie przyjęta?

* referendum lokalne (art. 170); czy członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować w drodze referendum o odwołaniu pochodzącego z bezpośrednich wyborów organu samorządu terytorialnego?

* ważność referendum lokalnego zgodnie z art. 55 ustawy z 15 września 2000 o referendum lokalnym (aktualny tekst jednolity)

„Art. 55.

1. Referendum jest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30% uprawnionych do głosowania, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Referendum w sprawie odwołania organu jednostki samorządu terytorialnego pochodzącego z wyborów bezpośrednich jest ważne w przypadku, gdy udział w nim wzięło nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu.”

K6. (12.11) Parlament RP. Struktura i funkcje. Praktyka działania.

Ewolucja pozycji ustrojowej. Struktura. Kadencja i sposób funkcjonowania. Status prawny posła i senatora. Proces legislacyjny. Tryb uchwałodawczy. Funkcje kontrolna i kreacyjna. Zgromadzenie Narodowe.

Ogólna charakterystyka działalności legislacyjnej Sejmu po roku 1989. Generalne prawidłowości.

Lektura:

* Konstytucja RP (wybrane rozdziały),

* podręcznik prawa konstytucyjnego (np. Garlicki lub Granat)

* raporty Grant Thornton „Barometr Prawa” (dwa ostatnie: za rok 2018 i za III kw. 2019)

Omówione zagadnienia:

(A) Historia parlamentaryzmu

(1) Która zasada i które artykuły Konstytucji określają pozycję parlamentu?

(B) Pozycja ustrojowa i jej ewolucja w III RP.

(2) Ilu jest posłów i senatorów? Jaki charakter ma ich mandat: wolny, czy nie? (3) Co to jest immunitet poselski?

(4) Jak wybiera się i odwołuje marszałków obu izb?

(5) Skład i kompetencje prezydium Sejmu i Konwentu Seniorów

(6) Ile wynosi kadencja Sejmu? Kiedy można ją skrócić?

(7) Jaką większością decyduje Sejm?

(C). Funkcje Sejmu.

(8) Co to są czytania? Na czym polegają pierwsze, drugie i trzecie czytanie?

(9) Na czym polega funkcja kreacyjna Sejmu? A na czym Senatu?

(10) Dynamika tworzenia prawa w Polsce: przyczyny wzrostu. Czy produkcja prawa w Polsce spowalnia, czy nie?

(D). Wnioski końcowe.

K7. (19.11) Prezydent RP.

Literatura:

* Konstytucja RP

* podręcznik prawa konstytucyjnego (np. Garlicki lub Granat)

Zagadnienia:

1. Ewolucja pozycji ustrojowej od roku 1989.

2. Zasady wyboru.

3. Kadencja.

4. Zadania wedle art. 126 Konstytucji. Kompetencje w stosunkach zewnętrznych, obronności i bezpieczeństwa państwa. (art. 133-136).

5. Prerogatywy (czyli uprawnienia bez konieczności kontrasygnaty – patrz 144.3)

6.Możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu.

7.Ogólna charakterystyka prezydentur Wojciecha Jaruzelskiego, Lecha Wałęsy, Aleksandra Kwaśniewskiego, Lecha Kaczyńskiego, Bronisława Komorowskiego i Andrzeja Dudy (krótkie cv prezydentów, ich relacje z rządem i parlamentem, najważniejsze wydarzenia z okresu sprawowania urzędu).

8. Style prezydentur: częstość inicjatyw ustawodawczych, częstość i skuteczność wet, korzystanie z prawa do ułaskawienia.

K8 (26.11) i K9 (3.12). Rada Ministrów. Finanse publiczne.

Literatura:

* Konstytucja RP

* podręcznik prawa konstytucyjnego (np. Garlicki lub Granat)

Zagadnienia:

1) Ewolucja ustrojowej pozycji rządu i premiera w czasach III RP

2) Zakres działania Rady Ministrów.

2a) Rola RM w dziedzinie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi.

3) Struktura RM. Rola Prezesa RM.

4) Procedura powoływania rządu (art. 154-155): na czym polega i z czego wynika?

5) Znaczenie:

- konstruktywnego wotum nieufności,

- wniosku o wotum zaufania,

- wotum nieufności wobec ministra,

- możliwości rezygnacji premiera.

6) Procedury powoływania i odwoływania RM jako 'konstytucyjne testy' poparcia dla rządu. Poziomy trudności ich ‘zdania’.

7) Przegląd rządów w czasach III RP. Wpływ Konstytucji '97 na długość ich trwania. Którzy premierzy rządzili najdłużej? Rządy "kanclerskie", pod kontrolą „kierownictwa koalicji”, pod nadzorem lidera partii/obozu „prezydenckie”. Relacje rządów z prezydentami. Okresy przewagi jednego obozu i kohabitacji.

8) Jakie kompetencje do prowadzenia finansów państwa ma Rada Ministrów?

9) W jaki sposób Konstytucja ogranicza samodzielność rządu w zarządzaniu finansami?

10) A w jaki sposób reguluje Konstytucja uprawnienia Sejmu w tej kwestii?

11) Podstawowe informacje nt. budżetu państwa i etapów jego uchwalania. Rola Prezydenta RP w tym procesie.

12) Czy Konstytucja dopuszcza deficyt budżetowy? Procedury ostrożnościowe.

13) Praktyka funkcjonowania systemu III RP: poziom zadłużenia i deficytu budżetowego w ostatnich latach. Porównanie z sytuacją w innych państwach UE.

13) Ustrojowa rola Narodowego Banku Polskiego. Organy NBP i ich kompetencje.

14) Prezesi NBP i praktyka ich powoływania.

15) Co to są Komitet Nadzoru Finansowego i Bankowy Fundusz Gwarancyjny.

Ile wynosi limit gwarancji środków zgromadzonych w banku przez jednego deponenta?

PLAN

K10. (16.12) Samorząd terytorialny.

Istota. Ustrój jednostek samorządu terytorialnego. Zakres działania i zadania jednostek samorządu terytorialnego. Relacje z władzami państwa. Rola wojewodów i RIO.

Wybory latach w latach 1990-2018 i ich specyfika. Rola władz lokalnych w systemie politycznym. Zaufanie do rządu i samorządu: różnice i ich przyczyny. Specyfika samorządów w metropoliach, dużych miastach grodzkich, średnich miastach „Polski powiatowej” oraz wsiach i miasteczkach „Polski powiatowej”. Samorządy: najmniej partyjny segment systemu. Współczesne spory o przyszłość samorządu terytorialnego.

K11. (13.01) Władza sądownicza. Prokuratura.

Konstytucyjne zasady wymiaru sprawiedliwości. Struktura sądów. Krajowa Rada Sądownictwa. System sądów. Ich współpraca z Trybunałem Sprawiedliwości UE.

Praktyka funkcjonowania sądów w III RP. Reforma. Argumenty stron sporu.

Pozycja ustrojowa i skład TK. Rola Trybunału w systemie politycznym.

Praktyka wybierania sędziów i prezesów TK. Reformy TK w latach 2015-17. Argumenty stron sporu.

Trybunał Stanu. Postępowanie przed Trybunałem. Praktyczna rola TS.

Prokuratura. Rola. Ewolucja jej pozycji ustrojowej w czasach III RP.

K12. (20.01) „Czwarta władza”. Media w systemie politycznym Polski.

Modele systemów medialnych Halina i Manciniego: demokratycznego korporacjonizmu, liberalny, spolaryzowanego pluralizmu. Media informacyjne i media tożsamościowe.

Ustrojowa rola Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Rada Mediów Narodowych.

Praktyka funkcjonowania KRRiT oraz RMN. Ewolucja składu Krajowej Rady w czasach III RP.

Media a rywalizacja polityczna. Rola mediów publicznych i komercyjnych na przykładzie kampanii wyborczej z roku 2011 i debaty publicznej z lat 2016-19.

Cywilizacyjne zmiany w komunikowaniu się ludzi a ewolucja roli różnych mediów w systemie politycznym. Rosnące znaczenie mediów społecznościowych.

K13 (27.01). System polityczny a sytuacja międzynarodowa Polski. Znaczenie członkostwa w UE.

Sytuacja międzynarodowa Polski a jej system polityczny - tysiącletnie doświadczenia historyczne. Próba uchwycenia prawidłowości i wyciągnięcia wniosków.

Konsekwencje przystąpienia Polski do NATO i akcesji do UE. Rola organów Unii Europejskiej: Rady Europejskiej, Rady UE, Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego i Trybunału Sprawiedliwości UE.

Miejsce Polski w Unii. Konstytucja RP a prawo unijne. Polskie partie w Parlamencie Europejskim. Wpływy Polski i całej Europy środkowo-wschodniej w Radzie Europejskiej, Komisji Europejskiej i Parlamencie Europejskim.

Nowe wyzwania geopolityczne: od dominacji globalnej USA współpracującej z UE do rywalizacji mocarstw. Przyszłość systemów politycznych państw Zachodu: pomiędzy demokracją a oligarchią, systemem liberalnym a nieliberalnym, suwerennością a rozmyciem w szerszych podmiotach, umocnieniem a zmniejszeniem roli tożsamości chrześcijańskich. Konsekwencje kryzysu Zachodu dla Polski i jej systemu politycznego.

Polityka zagraniczna III RP w latach 1989-2019 w programach i oficjalnych deklaracjach rządów i partii politycznych (na podstawie przygotowanych referatów)

Metody dydaktyczne:

Zajęcia konwersatoryjne. Wykład, dyskusja, pisemny sprawdzian wiedzy. Samodzielne opracowanie referatu. Egzamin pisemny (test).

Metody i kryteria oceniania:

Studenci mogą mieć dwie nieobecności na zajęciach.

Nadwyżkowe wymagają zaliczenia na dyżurze.

Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest uzyskanie pozytywnych ocen dot.:

- poziomu aktywności na zajęciach oraz stopnia znajomości historii politycznej Polski (sprawdzian);

(1/4 łącznej oceny),

- referatu poświęconego krytycznej analizie programów i działań podmiotów polityki dotyczących polityki zagranicznej; Temat: Polityka zagraniczna III RP w programach i oficjalnych deklaracjach pięciu obozów politycznych obecnych w polskim parlamencie po wyborach 2019 r. ; objętość: 6-10 stron; termin oddania: do ostatnich zajęć grudniowych; źródła: programy partyjne i wystąpienia liderów partyjnych;

(1/4 łącznej oceny),

- egzaminu końcowego (test);

(1/2 łącznej oceny).

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.