Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Nauki pomocnicze historii średniowiecza 3104-L3NPHSR
Semestr zimowy 2019/20
Ćwiczenia, grupa nr 4

powiększ
plan zajęć przedmiotu
zaznaczono (na zielono) terminy
aktualnie wyświetlanej grupy
To jest strona grupy zajęciowej. Jeśli szukasz opisu przedmiotu, zobacz stronę przedmiotu
Przedmiot Nauki pomocnicze historii średniowiecza 3104-L3NPHSR
Zajęcia Semestr zimowy 2019/20 (2019Z) (w trakcie)
Ćwiczenia (CW), grupa nr 4 [pozostałe grupy]
Termin i miejsce:
każdy poniedziałek, 15:00 - 16:30
sala 21
Budynek Pomuzealny jaki jest adres?
Terminy najbliższych spotkań:
2019-12-16 15:00 : 16:30 sala 21
Budynek Pomuzealny
2020-01-13 15:00 : 16:30 sala 21
Budynek Pomuzealny
2020-01-20 15:00 : 16:30 sala 21
Budynek Pomuzealny
2020-01-27 15:00 : 16:30 sala 21
Budynek Pomuzealny
Część spotkań jest ukryta - pokaż terminy wszystkich spotkań.
Liczba osób w grupie: 7
Limit miejsc: 10
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Prowadzący: Jerzy Pysiak
Literatura:

J. Szymański, Nauki pomocnicze historii, Warszawa 2002

W. Semkowicz, Paleografia łacińska, Kraków 1951 lub 2002

A. Gieysztor, Zarys dziejów pisma łacińskiego, Warszawa 1973 lub 2009

Le cartulaire de l’abbaye cistercienne de Hautcrêt (fin XII siècle), wyd. A. Pahud, B. Perreaud, J.-L. Rouiller, „Cahiers Lausannois d’histoire médiévale”, 29, Lausanne 2001

G. Myśliwski, Człowiek średniowiecza wobec czasu i przestrzeni, Warszawa 1999

Atlas historyczny Polski, pod red. W. Pałuckiego, Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku, cz. 1 i 2, oprac. A. Dunin-Wąsowicz (et al.), Warszawa 1973

R. Kiersnowski, Wstęp do numizmatyki polskiej wieków średnich, Warszawa 1964

R. Kiersnowski, Moneta w kulturze wieków średnich, Warszawa 1988

I. F. Walther, N. Wolf, Codices illustres. The world’s most famous illuminated manuscripts, Köln 2005

P. Skubiszewski, Malarstwo karolińskie i przedromańskie, Warszawa 1973

Codex aureus Gnesnensis (wyd. i koment. T. Dobrzeniecki), Warszawa 1986-1988

Fernão Lopes, Kronika Króla Pana Dom Fernanda, rozdz. LV: O monetach zmienionych przez króla D. Fernanda i o różnych wartościach, jakie każdej nadał, w: Fernão Lopes, Kroniki królewskie, wybór, przekład i słowo wstępne J. Z. Klave, Warszawa 1983, s. 59-62

Zakres tematów:

Zajęcia będą poświęcone przeglądowi kilku najważniejszych spośród nauk pomocniczych historii: dyplomatyce i paleografii, chronologii, geografii historycznej, numizmatyce, elementom historii sztuki.

Podstawowa lektura:

J. Szymański, Nauki pomocnicze historii, najlepiej wydanie z 2002 r. (przejrzane i zmienione), ewentualnie wcześniejsze wydania – lektura rozdziałów odpowiadających tytułowi zajęć

Rozkład zajęć:

1. Zajęcia wstępne: korzystanie z internetu w warsztacie naukowym mediewisty – prezentacja wybranych zasobów sieciowych przydatnych historykom średniowiecza

2. Dyplomatyka – pojęcie i zakres dyplomatyki, podstawowe zajęcia dyplomatyki, historia dokumentu średniowiecznego: dyplomatyka papieska, frankijska i cesarska w średniowieczu, historia i rozwój polskiej kancelarii monarszej; podstawowa lektura: J. Szymański, Nauki pomocnicze historii, rozdz. 10

3. Dyplomatyka – budowa dokumentu średniowiecznego (rozbiór dyplomatyczny) – dokument lokacyjny Władysława Łokietka dla Lublina z 1317 r., wyd. w: J. Szymański, Nauki pomocnicze historii, dodatek nr 2, w wydaniu z 2002 r. s. 710-712; ćwiczenie: rozbiór dokumentów z kartulariusza opactwa Hautcrêt z XII i XIII w., nr nr 9, 10, 11, 15, 19 i 103, wyd. w: Le cartulaire de l’abbaye cistercienne de Hautcrêt (fin XII siècle), wyd. A. Pahud, B. Perreaud, J.-L. Rouiller, „Cahiers Lausannois d’histoire médiévale”, 29, Lausanne 2001 (faksymile z wydania zostanie umieszczone na stronie IH UW lub rozdane w kserokopiach)

4. Elementy paleografii: pojęcie i zakres paleografii, materiały i narzędzia pisarskie, historia pisma łacińskiego, podstawowe style i kroje pisma, abrewiatury; podstawowe lektury: W. Semkowicz, Paleografia łacińska, rozdział V, części C-F (s. 205-379), rozdział VI (s. 402-443); Józef Szymański, Nauki pomocnicze historii, rozdz. 8; A. Gieysztor, Zarys dziejów pisma łacińskiego, Warszawa 1973 lub 2009

5. Paleografia c.d. – lektura tablic paleograficznych: ćwiczenie z paleografii i dyplomatyki. Na podstawie: F. Steffens, Lateinische Paläographie:

● minuskuła karolińska: dyplom Ludwika Niemieckiego z 856 r. - sygn. X.1016/59a

● cesarska minuskuła dyplomatyczna w XI w.: dyplom Henryka III z 1053 r. - sygn. X.1016/72a

● minuskuła papieska z XII w.: dyplom Honoriusza II z 1127 r. - sygn. X.1016/80a

6. Paleografia i dyplomatyka cd.

7. Chronologia średniowieczna – wiadomości wstępne; lektura: J. Szymański, Nauki pomocnicze historii, rozdz. 4: pojęcie i zakres chronologii, podstawowe wiadomości z chronologii astronomicznej, pierwotne i astronomiczne sposoby mierzenia czasu, kalendarz, kalendarz kościelny, ery, początek roku, podział roku, sposoby zapisywania dat, obliczanie daty Wielkanocy (ćwiczenie)

8. Chronologia średniowieczna i miejsce postrzegania czasu i przestrzeni w społeczeństwie średniowiecznym; lektura: G. Myśliwski, Człowiek średniowiecza wobec czasu i przestrzeni, Warszawa 1999, rozdz. 8: „Miary czasu”; rozdz. 7: „Rytmy czasu”; „Rytm gospodarczo-skarbowy” i „Rytm sądowy”

9. Numizmatyka: Pieniądz i system monetarny w średniowiecznej Europie i w Polsce; przedpieniężne środki płatnicze; bimetalizm; psucie pieniądza. Lektura: R. Kiersnowski, Wstęp do numizmatyki polskiej wieków średnich; tegoż: Moneta w kulturze wieków średnich (zadany referat). Tekst źródłowy: Fernão Lopes, Kronika Króla Pana Dom Fernanda, rozdz. LV: O monetach zmienionych przez króla D. Fernanda i o różnych wartościach, jakie każdej nadał, w: Fernão Lopes, Kroniki królewskie, wybór, przekład i słowo wstępne Janina Z. Klave, Warszawa 1983, s. 59-62

10. Geografia historyczna. Lektura: J. Szymański, Nauki pomocnicze historii, rozdz. 6: pojęcie i zakres geografii historycznej, rozwój badań geograficzno-historycznych, rekonstrukcja krajobrazu naturalnego, kulturalnego i historyczno-politycznego. Geografia średniowiecznego Mazowsza: Atlas historyczny Polski, pod red. W. Pałuckiego, Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku, cz. 1 i 2, oprac. A. Dunin-Wąsowicz (et al.), Warszawa 1973; zadane referaty: źródła pisane i kartograficzne (rozdz. I i II), osadnictwo na Mazowszu średniowiecznym (rozdz. III) i nazewnictwo na Mazowszu średniowiecznym (rozdz. IV); analiza planu Warszawy późnośredniowiecznej

11. Średniowieczne malarstwo książkowe. Podstawowa lektura: I. F. Walther, N. Wolf, Codices illustres. The world’s most famous illuminated manuscripts; P. Skubiszewski, Malarstwo karolińskie i przedromańskie, Warszawa 1973, Analiza tablic z faksymilami manuskryptów iluminowanych:

● Karol Łysy jako król Dawid, Biblia opata Viviana (Biblia Vivienne, Biblia Karola Łysego), Tours 845-846, Bibliothèque Nationale de France, Ms. Lat. 1, fol. 215 v˚

● Codex aureus (Ewangeliarz) Karola Łysego, Saint-Denis (?), około 870, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 14 000

● 4A – Liuthard (?), Karol Łysy na majestacie, fol. 5v˚

● 4B – Liuthard (?), Adoracja Baranka, fol. 6r˚

● Magius (?), Jeruzalem niebieska; Beatus de Liébana († po 798), Komentarz do Apokalipsy św. Jana, opactwo San Miguel de Escalada, około 945; N. York, Morgan Pierpoint Library, M. 644, fol. 222v˚

● Cesarz Konrad II i cesarzowa Gizela adorujący Chrystusa, Codex aureus (Ewangeliarz) cesarza Henryka III, Echternach, około 1043-1046; Eskurial, Biblioteca de San Lorenzo, Cod. Vitr. 17, fol. 2v˚

12. Średniowieczna książka iluminowana na przykładzie Codex aureus Gnesnensis (wyd. i koment. T. Dobrzeniecki). Analiza pisma i ikonografii.

13. Średniowieczna sztuka sakralna – wizyta w Galerii Sztuki Średniowiecznej w Muzeum Narodowym

Metody dydaktyczne:

Analiza formalna i heurystyczna wybranych typów źródeł, referaty studentów na zadane tematy, dyskusja w grupie.

Uwagi:

prof. J. Pysiak

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.