Uniwersytet Warszawski - Centralny System Uwierzytelniania
Strona główna

Historia starożytna [3006-HST2] Rok akademicki 2023/24
Ćwiczenia, grupa nr 2

Przejdź do planu zaznaczono terminy wyświetlanej grupy
To jest strona grupy zajęciowej. Jeśli szukasz opisu przedmiotu, zobacz stronę przedmiotu
Przedmiot: Historia starożytna [3006-HST2]
Zajęcia: Rok akademicki 2023/24 [2023] (w trakcie)
Ćwiczenia [CW], grupa nr 2 [pozostałe grupy]
Termin i miejsce: Podana informacja o terminie jest orientacyjna. W celu uzyskania pewnej informacji obejrzyj kalendarz roku akademickiego lub skontaktuj się z wykładowcą (nieregularności zdarzają się przede wszystkim w przypadku zajęć odbywających się rzadziej niż co tydzień).
każdy wtorek, 13:15 - 14:45
sala 110
Budynek dydaktyczny - Krakowskie Przedmieście 1 jaki jest adres?
Terminy najbliższych spotkań: Daty odbywania się zajęć grupy. Prezentują informacje na podstawie zdefiniowanych w USOS terminów oraz spotkań.
Kliknij w datę by zobaczyć tygodniowy plan z zaznaczonym spotkaniem.
Data i miejsceProwadzący
2024-06-04 13:15 : 14:45 sala 110
Budynek dydaktyczny - Krakowskie Przedmieście 1
2024-06-11 13:15 : 14:45 sala 110
Budynek dydaktyczny - Krakowskie Przedmieście 1
Część spotkań jest ukryta - pokaż terminy wszystkich spotkań.
Liczba osób w grupie: 3
Limit miejsc: 10
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Prowadzący: Paweł Nowakowski
Literatura:

zob. Zakres tematów

Zakres tematów:

Zajęcia wstępne

- Omówienie kwestii organizacyjnych

- Podstawowe pomoce badawcze historyka starożytnego Rzymu (bibliografia, biblioteki etc.)

Blok 6: Początki rzymskiej historii: Serwiusz Tulliusz, król uzurpator.

6.1. Tradycja liwiańska.

- Źródła do najwcześniejszych dziejów Rzymu

- Początki historiografii rzymskiej; wiarygodność tradycji o Rzymie królewskim

- Postać Serwiusza Tulliusza na tle pozostałych legendarnych władców Rzymu

Źródło:

Liwiusz, Dzieje Rzymu, ks. I.

Opracowania:

Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, I/II2, red. E. Wipszycka, PWN Warszawa

2001, ss. 89-93 (o Liwiuszu); ss. 42-45 (o annalistach); ss. 65-66 (o Fabiuszu Piktorze); M.

Cary & H. Scullard, Dzieje Rzymu, PIW Warszawa 1992, t. I. ss. 120-129 (o źródłach do

wczesnych dziejów Rzymu).

6.2. Przekaz Dionizjusza z Halikarnasu.

- Konfrontacja wersji Dionizjusza i Liwiusza

- Dionizjusz jako krytyk tradycji

- Chronologia Rzymu królewskiego

Źródło:

Dionizjusz z Halikarnasu, Starożytności rzymskie, IV.1-2; 6-7 [uczestnicy otrzymają plik z

tekstem pocztą elektroniczną]

Opracowania:

Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, I/II2, red. E. Wipszycka, PWN Warszawa

2001, ss. 62-63 (o Dionizjuszu z Halikarnasu); M. Grant, Mity rzymskie, Warszawa 1978, ss.

178-187; T. Cornell, The Beginnings of Rome, London & New York 1995 [VIa.3528a,b] , ss.

121-127 (o chronologii Tarkwiniuszy).

[UWAGA! Jeżeli w grupie znajdzie się osoba francuskojęzyczna, przewidywany jest referat z

tez artykułu O. de Cazenove, „La chronologie des Bacchiades et celle des rois Étrusques de

Rome”, MEFRA 100 (1988), ss. 615-648.]

6.3. Tradycja etruska.

- Tradycja etruska a tradycja rzymska

- Cesarz Klaudiusz jako historyk

- Elementy współczesnej dyskusji naukowej: nowożytne interpretacje imienia Mastarna

Źródła:

Mowa lyońska Klaudiusza, [w:] M. Grant, Mity rzymskie, PIW Warszawa 1978, s. 188 +

freski z grobu François [w:] F. Messerschmidt, Nekropolen von Vulci, Berlin 1930, Abb. 85;

87; 95; 96; Taf. 14-26 [UWAGA! Książka znajduje się w Magazynie BUW].

Opracowania:

T. Cornell, The Beginnings of Rome, London & New York 1995 [VIa.3528a,b], ss. 130-141;

M. Grant, Mity rzymskie, PIW Warszawa 1978, ss. 187-192 i A. Ziółkowski, Historia Rzymu,

Poznań 2004, ss. 70-71.

Blok 7: Mechanizmy władzy w Rzymie okresu późnej republiki: kampania wyborcza Marka

Tulliusza Cycerona.

7.1. Decyzja o przystąpieniu do wyborów.

- Procedura wyborcza na komicjach centurialnych

- Schemat cursus honorum arystokraty rzymskiego w II-I w p.n.e. i pojęcie homo novus na

przykładzie przebiegu kariery Cycerona do 65 r. p.n.e.

- Okoliczności podjęcia przez Cycerona decyzji o ubieganiu się o urząd konsula.

Źródła:

Listy Cycerona do Attyka (I.1 i 2) [w:] Cyceron, Listy do Attyka, tom I (księgi 1-2), przeł. K.

Różycka-Tomaszuk, Wrocław 2016, ss. 72-78

Opracowania:

J. Linderski, Rzymskie zgromadzenia wyborcze od Sulli do Cezara, Wrocław 1966, ss. 5-103

(o systemie wyborczym w Rzymie); K. Kumaniecki, Cycero i jego współcześni, Warszawa

1989, ss. 140-168 (= roz. VIII Od pretury do konsulatu) (o kampanii wyborczej Cycerona); K.

Stebnicka, ‘Tu quaeso crebro ad me scribe, vel quod in buccam venerit, czyli pisz do mnie

często i o wszystkim’, [w:] Cyceron, Listy do Attyka, tom I (księgi 1-2), przeł. K. Różycka-

Tomaszuk, Wrocław 2016, ss. 15-50 (o korespondencji Cycerona z Attykiem)

7.2. Elekcja.

- Przebieg kampanii wyborczej w wyborach konsulów na 63 r. p.n.e. ze szczególnym i jej

rezultat

- Relacje między kandydatami w trakcie kampanii

Źródła:

Fragmenty komentarza Q. Askoniusza Pedianusa do mowy In toga candida, [w:] Wybór

źródeł do historii starożytnej, red. A.S. Chankowski, Warszawa 1995, ss. 157-165.

Opracowanie:

J. Wikarjak, „Kampania przedwyborcza Cycerona w roku 65/64 p.n.e.”, Meander 19 (1964),

ss. 241-254.

Blok 8: Budowa sukcesji: Res Gestae Divi Augusti.

8.1. Okoliczności powstania tekstu, jego charakter i transmisja.

- Historia powstania i transmisji Res Gestae.

- Próba określenia gatunku literackiego.

Źródła:

Res Gestae Divi Augusti, [w:] Wybór źródeł do historii starożytnej, red. A.S. Chankowski,

Warszawa 1995, ss. 170-184; Swetoniusz, Boski August, 101.

Opracowania:

anglojęzyczni: P.A. Brunt & J.M. Moore, Res Gestae Divi Augusti, Oxford 1967 [VIb.1289];

francuskojęzyczni: P. Gagé, Res Gestae Divi Augusti, Paris 1935, ss. 3-60 [VIb.100] lub J.

Scheid, Res Gestae Divi Augusti, Paris 2007, ss. VII-XXXVI [BL.VIb.110; jest też drugi

egzemplarz w BUW]; włoskojęzyczni: G.G. Belloni, Le „Res Gestae Divi Augusti”: il nuovo

regime e la nuova urbe, Milano 1987, ss. 41-60 [BUW Wolny Dostęp]

8.2. Propaganda Augusta. Przemilczenia, eksponowanie i fałsz historyczny w Res Gestae.

- Tendencyjna wizja przeszłości w Res Gestae.

- Prospektywna funkcja Res Gestae.

- Legitymizacja władzy dynastii julijskiej.

Źródło:

Res Gestae Divi Augusti, [w:] Wybór źródeł do historii starożytnej, red. A.S. Chankowski,

Warszawa 1995, ss. 170-184.

Opracowania:

Szczegółowe komentarze do Res Gestae w opracowaniach wymienionych w IV.1, i ogólnie o

czasach Augusta: M. Cary & H. Scullard, Dzieje Rzymu, PIW Warszawa 1992, t. II, ss. 7-70

lub A. Ziółkowski, Historia Rzymu, Poznań 2004, ss. 360-400.

Blok 9: Rzymska arystokracja urzędnicza epoki Cesarstwa. Inskrypcje z cursus honorum.

9.1. Cursus honorum Pliniusza Młodszego.

- Źródła inskrypcyjne: charakterystyka formalna i treściowa.

- Stan senatorski jako następca nobilitas na przykładzie cursus honorum Pliniusza:

kontynuacja i zmiana.

- Publiczny wizerunek członka stanu senatorskiego.

Źródło:

CIL V 5262 = ILS / Dessau, nr 2927 [VIa.2927/1] ss. 570-571 = E. Wipszycka,

Wprowadzenie do ćwiczeń z historii starożytnej Grecji i Rzymu, Białystok 1978, ss. 140-141.

Opracowania:

Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, t. I/II2, red. E. Wipszycka, PWN Warszawa

2001, ss. 131-153 i 186-245; Słownik pisarzy antycznych, red. A. Świderkówna, Warszawa

1982, Lidia Winniczuk, Pliniusz Młodszy w świetle swoich listów i mów, Warszawa 1987 (o

Pliniuszu).

9.2. Ekwici rzymscy podporą cesarza: cursus honorum Marka Petroniusza.

- Stan ekwicki jako rzeczywista administracja Cesarstwa.

- Formacje i struktura dowódcza armii rzymskiej.

- Publiczny wizerunek ekwity.

Źródło:

CIL VI 1625b = Pflaum 117 = E. Wipszycka, Wprowadzenie do ćwiczeń z historii starożytnej

Grecji i Rzymu, Białystok 1978, s. 142.

Opracowania:

Vademecum… jak w poprzednim punkcie; o Petroniuszu RE / Kleine Pauly / Neue Pauly s.v.

Petronius oraz H. Pflaum, Carrières procuratoriennes équestres sous le Haut Empire, I-IV,

Paris 1960-1961, t. I, ss. 283-286 [VIa.924]; E. Dąbrowa, „Organizacja armii rzymskiej w

okresie wczesnego Cesarstwa”, [w:] Starożytny Rzym we współczesnych badaniach, red. J.

Wolski et al., Kraków 1994, ss. 105-119 (o formacjach wojskowych).

Blok 10: Polityka państwa rzymskiego wobec chrześcijaństwa:

10.1 Pliniusz Młodszy jako namiestnik Pontu i Bitynii.

- Postawy władzy rzymskiej a postawy społeczeństwa wobec chrześcijan

- Elementy dyskusji współczesnych badaczy: prawne aspekty prześladowań.

- Rozpowszechnienie chrześcijaństwa na przełomie I i II w.: próba oszacowania na podstawie

listu Pliniusza

- Cesarz i jego urzędnik.

Źródło:

Korespondencja Pliniusza z Trajanem w E. Wipszycka, Wprowadzenie do ćwiczeń z historii

starożytnej Grecji i Rzymu, Białystok 1978, ss. 155-156.

Opracowania:

Męczennicy, red. E. Wipszycka & ks. M. Starowieyski, Znak Warszawa 1991, ss. 15-142;

A.N. Sherwin-White, The Letters of Pliny, Oxford 1966, ss. 691-712 (= komentarz do listów

X.96 i 97) [VIa.1900]; Lidia Winniczuk, Pliniusz Młodszy w świetle swoich listów i mów,

Warszawa 1987 roz. „Pliniusz w Bitynii” (szersze tło namiestnictwa Pliniusza)

10.2 Prześladowania widziane oczyma chrześcijan: męczeństwo św. Polikarpa.

- Literatura o męczeństwie jako twórczość teologiczna

- Literatura o męczeństwie a gatunki literackie; próba rekonstrukcji historii tekstu

Męczeństwa świętego Polikarpa.

- Okoliczności i przebieg prześladowań w Smyrnie: poganie i administracja Cesarstwa wobec

chrześcijan.

- Stosunek chrześcijan do władzy rzymskiej, rzymskiego społeczeństwa i upadłych

współbraci (problem montanizmu).

Źródła:

(a) Męczeństwo św. Polikarpa, [w:] Męczennicy, red. E. Wipszycka & ks. M. Starowieyski,

Znak Warszawa 1991, ss. 185-202; [W.XVIIIb.416] (b) jedna z Ewangelii (do wyboru).

Opracowania:

RE lub Kleine Pauly s.v. L. Statius Quadratus (o dacie męczeństwa); E. Wipszycka, Kościół w

świecie późnego antyku, PIW 1994, ss. 318-327 [XVIIIa.2233] (o Polikarpie i kulcie

świętych).

[Uwaga! Jeżeli pojawi się chętna osoba przewidywany jest ew. krótki referat na temat

okoliczności męczeństwa Polikarpa na podstawie: P. Kertesz, „The Imperial Roman

Government and the Christian Church I. From Nero to the Severi”, ANRW II.23.1, ss. 247-315

(tylko ss. 297-304 czyli roz. „Marcus Aurelius, an Edict, and a senatusconsultum”)

[VIa.2266/2-23(1)]]

Zajęcia końcowe.

1. Test z mapy.

2. Wypełnianie ankiet.

3. Wystawienie ocen.

II semestr:

Będę również wdzięczny za wymianę sylabusa na II semestr w obu grupach na następujący zakres tematów:

1. Zajęcia wprowadzające, omówienie podręczników i pomocy naukowych.

Na pierwsze zajęcia proszę o zapoznanie się z rozdziałami: L. Mrozewicz, „Przedsłowie: Karl Christ i Rzym nieprzemijający”, [w:] K. Christ, Historia Cesarstwa Rzymskiego od Augusta do Konstantyna, przekł. A. Gierlińska, Poznań - Gniezno 2016, s. 11–23 oraz K. Christ, „Wstęp”, [w:] Tamże, s. 27–42.

Zagadnienia:

Główne nurty narracyjne i organizujące konspekt prac o historii Rzymu w XIX i XX w.

Zmiany w dominującej tematyce badań historii Rzymu w XIX i XX w.

2–3. Założenie Rzymu w przekazach literackich później republiki i wczesnego cesarstwa i w źródłach materialnych

źródła literackie (analiza w grupach w czasie zajęć):

Tytus Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta: księgi I-V, przeł. A. Kościółek, wstęp J. Wolski, oprac. M. Brożek, Wrocław 1968, księga I.

Plutarch, Żywot Romulusa w: Tenże, Żywoty równoległe. t. 1: Tezeusz - Romulus i ich porównanie, Likurg - Numa i ich porównanie, przekł. i wstęp K. Korus, przyp. i koment. L. Trzcionkowski i K. Korus, Warszawa 2004, s. 128–186.

Cyceron, De republica, księga II – Marek Tuliusz Cyceron, O państwie, O prawach, przekł. I. Żółtowska, Kęty 1999.

Literatura obowiązkowa:

T.J. Cornell, The Beginnings of Rome: Italy and Rome from the Bronze Age to the Punic Wars (London: New York: Routledge, 1995), 1–26.

A. Ziółkowski, Historia Rzymu, Poznań 2004, s. 17–47.

Zagadnienia:

Tradycja annalistyczna i antykwarystyczna.

Założenie miasta w różnych ujęciach narracyjnych.

Porównanie źródeł pisanych i wyników badań archeologicznych.

4. Caelius Vibenna i alternatywna tradycja antykwarystyczna

Źródła (analiza w grupach w trakcie zajęć):

Varro, De lingua latina 5.46 [A. Ziółkowski, K. Kokoszkiewicz i inni (wyd. i przekł.), Siedem wzgórz Rzymu (M. Terrentius Varro, De lingua latina 5.41-56). Tekst, przekład, komentarze), Warszawa 2013, s. 51, 93-99]

Dionysius of Halicarnassus, The Roman antiquities, ed. i przekł. E. Carey, LCL, Cambridge – London 2001, ks. II 36.2

Verrius Flaccus/Paulus/Festus, s.v. Caelius mons (W.M. Lindsay (ed.), Sexti Pompei Festi De verborum significatu quae supersunt; Cum Pauli epitome, Lipsiae 1997, s. 38, ll. 26-29; s. 486 L, s.v. Tuscum vicum)

Tacitus, Annales IV 65 [S. Hammer (ed. i przekł.), Tacyt. Dzieła, t. 1, Warszawa 1957, s. 253]

Mowa cesarza Claudiusa na Tablicy z Lyonu (Oratio Claudii de iure honorum Gallis dando), CIL XIII 1668 [17-22] = ILS 212 [I.9-27]

malowidło z grobu François w Vulci

Literatura obowiązkowa:

T.J. Cornell "Who was Servius Tullius?", [w:] Tenże, The Beginnings of Rome: Italy and Rome from the Bronze Age to the Punic Wars, London – New York 1995, s. 130-141.

Zagadnienia:

Pierwszy kontakt ze źródłem w języku łacińskim (krótki tekst to przełożenia na zajęciach).

Różnice w wizerunku Caeliusa Vibenny w pracach antykwarystów i historiografii.

5-6. Życie codzienne wg graffiti i poezji Catullusa

Źródło:

Wybrane utwory Catullusa za: Katullus: poezje wszystkie, przekł. G. Franczak, A. Klęczar, wstęp A. Klęczar, Kraków 2013.

Wybrane graffiti z CIL IV oraz „Inskrypcje wyborcze z Pompejów”, [w:] A. Chankowski, Wybór źródeł do historii starożytnej, Warszawa 1995, s. 189-190 plus hadnout prowadzącego zajęcia.

Literatura obowiązkowa:

A. Klęczar, „Wstęp”, [w:] Katullus: poezje wszystkie, przekł. G. Franczak, A. Klęczar, Kraków 2013, s. 7-196.

A. Wypustek, Rzymskie graffiti seksualne, erotyczne i miłosne z Pompejów i Herkulanum, Warszawa 2019, s. 7-49.

Zagadnienia:

Zajęcia codzienne zamożnej młodzieży.

„Kontrkultura” rzymska?

Napisy w przestrzeni miejskiej – ich cel i charakter.

Język łaciny popularnej.

7. Horacego Carmen saeculare i wizja przyszłości Rzymu Oktawiana Augusta

Źródło:

Horacy, Pieśni, Pieśń wieku, Jamby, Gawędy, Listy, Sztuka poetycka, przekł., wstęp i koment. A. Lam, Warszawa 1996.

Horacy, Pieśni, Pieśń stuletnia, przekł. i wstęp S. Gołębiowski, Warszawa 1980.

Literatura obowiązkowa:

P. Zanker, August i potęga obrazów, przeł. L. Olszewski, Poznań 1999, s. 161-170, 171-239.

Zagadnienia:

Program Augusta po zakończeniu wojen domowych.

Obowiązki młodzieży w nowym cesarstwie.

8-9. Divi Augusti Res gestae i pogrzeb Augusta

Źródła:

Gajus Swetoniusz Trankwillus, Żywoty Cezarów, t. 1, przekł. wstęp i koment. J. Niemirska-Pliszczyńska, przedm. J. Wolski, Wrocław - Warszawa 2004 [lub inne wydania] – rozdział „Boski August”.

tzw. „wielka kamea Francji”

P.A. Brunt, J.M. Moore (ed.), Res gestae divi Augusti. The Achievements of the Divine Augustus, Oxford 1986.

Literatura obowiązkowa:

P. Zanker, August i potęga obrazów, przeł. L. Oszewski, Poznań 1999, s. 80–84.

Zagadnienia:

Rekonstrukcja wydarzeń związanych ze śmiercią i pogrzebem Augusta.

Samoocena i program Augusta w Res Gestae.

10-12. Cursus honorum senatorów, ekwitów, inskrypcje cesarskie

Źródła:

wybrane inskrypcje honoryfikacyjne dla senatorów, ekwitów i urzędników municypalnych z ILS i CIL, w tym „Tarcza z Arles”.

Literatura obowiązkowa:

K. Królczyk, J. Trynkowski, „Inskrypcje łacińskie” [w:] Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu. Źródłoznawstwo starożytności klasycznej, red. E. Wipszycka, t. I/II, Warszawa 2001, s. 186-252.

J. Żelazowski, „Aneks: Wykaz skrótów epigraficznych”, [w:] J. Kolendo, J. Żelazowski, E. Bunsch, Teksty i pomniki: zarys epigrafiki łacińskiej okresu Cesarstwa Rzymskiego, Warszawa 2003, s. 205-230.

Zagadnienia:

Kontakt ze źródłem w języku łacińskim.

Rekonstrukcja karier urzędników poświadczonych w inskrypcjach łacińskich.

Zajęcia obejmują wyjście do Muzeum Narodowego w Warszawie, jeśli pozwolą na to okoliczności.

13. Źródła dokumentarne (papirusy): karmienie piersią i najmowanie mamki w Egipcie rzymskim

Źródło:

Kontrakt najęcia mamki z 13 r. p.n.e.: A.S. Hunt, C.C. Edgar, Select Papyri, t. 1: Private Documents, LCL 266, Cambridge (Mass.) 1932, papirus nr 16.

Literatura obowiązkowka:

Bradley, K. R., Sexual regulations in wet-nursing contracts from Roman Egypt, Klio 62 (1980), s. 321-325.

M. Parca, The wet nurses of Ptolemaic and Roman Egypt, Illinois Classical Studies 42 (2017), s. 203-226.

Zagadnienia:

Cechy „dobrej” i „złej” mamki.

Przed czym zabezpieczają kontrakty najęcia mamki?

Warunki pracy najuboższej ludności w Egipcie rzymskim.

Zajęcia obejmują wyjście do Biblioteki Papirologii UW, jeśli okoliczności na to pozwolą.

14–15. Prześladowania chrześcijan (cesarz Decius i libelli):

Źródła:

Euzebiusz, Historia kościelna, księga VI 39-42, VIII 3.

Wybrane libelli z handoutu prowadzącego.

Literatura obowiązkowa:

E. Wipszycka, Kościół w świecie późnego antyku, Warszawa 2017 [rozdział o prześladowaniach chrześcijan].

W. Graham Claytor, „A Decian libellus at Luther College (Iowa)”, Tyche 30 (2015), 13-18.

Zagadnienia:

Prześladowanie chrześcijan opisane przez Dionizego biskupa Aleksandrii – przyczyny i przebieg.

Zachowanie Dionizego wobec prześladowań.

Rekomendacje biskupów jak zachować się wobec prześladowań.

Jak działały wiejskie komitety ds. składania ofiar w Egipcie?

Czy cesarz Decius faktycznie planował prześladowanie chrześcijan?

Metody i kryteria oceniania:

Poza frekwencją (maksimum jedna nieodrobiona nieobecność w semestrze) podstawowym kryterium oceny poszczególnych uczestników będą obserwacje prowadzącego odnośnie do ich udziału w dyskusji i odpowiedzi na zadawane (także imiennie) pytania. W sytuacjach, gdy nie będzie jasności co do oceny (zwłaszcza w przypadku zbyt ograniczonej aktywności danej osoby w dyskusji) prowadzący rezerwuje sobie prawo do indywidualnego odpytania uczestnika zajęć w trybie dyżuru z całości/części materiału z zajęć. Na koniec drugiego semestru przewidziany jest test ze znajomości mapy świata antycznego w zakresie, w jakim mowa była o nim w trakcie zajęć.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.
Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel: +48 22 55 20 000 https://uw.edu.pl/
kontakt deklaracja dostępności USOSweb 7.0.3.0 (2024-03-22)