Serwisy internetowe Uniwersytetu Warszawskiego | USOSownia - uniwersyteckie forum USOSoweNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Ornitologia

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 1400-228ORNI Kod Erasmus / ISCED: 13.1 / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Ornitologia
Jednostka: Wydział Biologii
Grupy: Przedmioty DOWOLNEGO WYBORU
Przedmioty SPECJALIZACYJNE I roku na st. II st., kier. OŚ, sp. OCHRONA RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ
Punkty ECTS i inne: 6.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

nieobowiązkowe
obowiązkowe
ogólnouniwersyteckie

Założenia (opisowo):

Mile widziana wiedza z zakresu podstaw zoologii

Skrócony opis:

Przedmiot obejmuje najważniejsze zagadnienia z ornitologii. Daje szerokie podstawy teoretyczne dotyczące adaptacji ptaków do środowiska i trybu życia oraz wielu aspektów ich biologii, ekologii, zagrożeń i sposobów ochrony. Celem zajęć jest również umożliwienie zdobycia umiejętności rozpoznawania w terenie szeregu gatunków ptaków i ich głosów, a także stosowania wybranych metod w badaniach ornitologicznych.

Pełny opis:

Wykłady

1. (23.02.2016) Systematyka ptaków

Systematyka ptaków świata. Charakterystyka rzędów, rodzin i wybranych gatunków ptaków występujących w Polsce. Szczegółowa charakterystyka rzędu wróblowe (Passeriformes) na przykładach gatunków występujących w Polsce. Cechy diagnostyczne gatunków, środowiska życia i biologia wybranych przedstawicieli, przykładowe głosy najpospolitszych gatunków.

2. (02.03.2017) Anatomia i morfologia ptaków

Specyficzne dla ptaków cechy budowy. Szkielet, mięśnie, układ oddechowy, układ pokarmowy, narządy zmysłów. Budowa i rodzaje piór. Rodzaje lotu. Inne sposoby poruszania się. Anatomiczne i morfologiczne przystosowania ptaków do życia w różnych środowiskach.

3. (09.03.2017) Synurbizacja ptaków

Jakie korzyści czerpią ptaki z życia w środowisku miejskim? Zmiana diety, sztuczne miejsca lęgowe proponowane przez człowieka, presja drapieżników. Specyfika populacji miejskich. Zimowanie w mieście – gatunki wybierające tę strategię, wady i zalety.

4. (16.03.2017) WYCIECZKA - nad Wisłę

Nauka korzystania z lornetki i omówienie podstawowych parametrów lornetek wpływających na jakość obserwacji ptaków. Liczenie ptaków zimujących na Wiśle w Warszawie. Ustalenie składu gatunkowego i liczebności zgrupowania ptaków. Czynniki decydujące o rozmieszczeniu (kolektory, łachy itp.). Porównanie zebranych danych z wynikami liczenia sprzed 25 lat – interpretacja ewentualnych zmian liczebności i różnic w składzie gatunkowym ptaków zimujących na Wiśle.

5. (23.03.2017) Odżywianie się ptaków

Rodzaje pokarmu. Adaptacje pokarmowe – różne typy dziobów. Techniki żerowania. Optymalizacja zdobywania pokarmu. Żerowanie indywidualne i grupowe, konkurencja. Używanie narzędzi. Specyfika trawienia.

6. (30.03.2017) Migracje ptaków - gatunki osiadłe i wędrowne

Przygotowania do zimy. Trasy migracji. Zagrożenia w trakcie wędrówek. Teorie dotyczące sposobów orientowania się ptaków w trakcie migracji. Strategie spędzania zimy – gatunki osiadłe, koczujące, podejmujące wielomiesięczne wędrówki, rekordziści. Przystosowania do migracji. Akcje obrączkowania ptaków.

7. (06.04.2017) Dlaczego ptaki śpiewają?

Śpiew i inne odgłosy. Różne sposoby wydawania dźwięków i porozumiewania się ptaków. Funkcje śpiewu oraz innych niż śpiew sygnałów głosowych. Tworzenie par. Adaptacje śpiewu do specyficznych warunków panujących w środowisku życia gatunków.

8. (20.04.2017) WYCIECZKA - do Parku Łazienkowskiego

Obserwacja ptaków parku miejskiego. Gatunki osiadłe i migrujące, rodzime, introdukowane i hodowane. Dystans ucieczki u ptaków miejskich. Wizyta w Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa – przegląd awifauny Polski. Gatunki łowne i chronione, pospolite i zagrożone. Grupy ekologiczne (pływające, brodzące, drapieżne itp.). Wybiórczość środowiskowa. Zespoły ptaków. Konkurencja wewnątrz- i międzygatunkowa o różne elementy środowiska.

9. (27.04.2017) Biologia lęgowa i terytorializm

Terytorializm – jego rola dla osobnika i populacji. Formy obrony terytorium. Strategie rozrodcze. Sposoby podniesienia atrakcyjności samców i związane z tym koszty energetyczne. Dobór płciowy. Zaloty.

10. (04.05.2017) WYCIECZKA - do Ogrodu Zoologicznego

Ptaki poszczególnych krain zoogeograficznych. Adaptacje do środowiska i trybu życia. Program Ratowania Ginących Gatunków EEP. Zasięgi występowania ptaków. Zasiedlanie nowych terenów i wycofywanie się z innych. Gatunki plastyczne i łatwo przystosowujące się do zmieniających się warunków środowiska i gatunki konserwatywne.

11. (11.05.2017) WYCIECZKA – okolice Rezerwatu Stawy Raszyńskie

Obserwacja ptaków wodnych, ptaków roślinności pobrzeża i zadrzewień, obserwacja kolonii kormoranów i czapli. Porównanie opieki rodzicielskiej u gniazdowników i zagniazdowników. Udział każdego z rodziców w opiece nad potomstwem.

12. (18.05.2017) Biologia gniazdowania

Rodzaje gniazd – gniazda otwarte i dziuple. Gniazdowanie indywidualne i w koloniach. Sposoby zabezpieczania gniazda przed drapieżnikami. Aktywna obrona gniazda. Wielkość lęgu. Opieka rodzicielska. Lęgi wieloojcowskie. Pasożytnictwo gniazdowe. Pasożytnictwo lęgowe.

13. (25.05.2017) WYCIECZKA - do Wilanowa, okolice Rezerwatu Morysin

Ptaki mozaiki środowisk. Pokaz zastosowania sieci ornitologicznych, pomiary ptaków, typy obrączek i sposoby ich zakładania. Praktyczne zastosowanie metody kartograficznej w badaniu składu gatunkowego zespołu lęgowego ptaków.

14. (01.06.2017) Ochrona ptaków i formy indywidualnej pomocy ptakom

Gatunki niedawno wymarłe i zagrożone. Przyczyny zagrożeń i formy przeciwdziałania. Organizacje działające na rzecz ochrony ptaków. Główne, realizowane w Polsce, projekty naukowe mające na celu ochronę i zwiększenie liczebności zagrożonych gatunków. Badania molekularne w służbie ornitologii. Sztuczne miejsca lęgowe – budki, platformy itp. Dokarmianie ptaków zimą. Instytucje zajmujące się fachową pomocą osobnikom w złej kondycji. Ratowanie piskląt.

15. Końcowe zaliczenie pisemne

Ćwiczenia

1. (23.02.2017) Przegląd wybranych grup ptaków Polski

Praktyczna nauka rozpoznawania poszczególnych gatunków ptaków. Wygląd, sylwetka, proporcje ciała, barwy upierzenia, środowisko występowania. Charakterystyczne cechy ułatwiające identyfikację gatunku. Nauka korzystania z atlasów i kluczy do rozpoznawania ptaków. Indywidualna identyfikacja i wspólne omówienie wybranych gatunków wypchanych okazów ptaków.

2. (02.03.2017) Adaptacje morfologiczne ptaków do środowiska i trybu życia

Identyfikacja okazów ptaków przy pomocy atlasów. Omówienie oznaczonych okazów pod kątem przystosowań anatomicznych i morfologicznych (budowa dzioba, nóg, kształt skrzydeł, rodzaje upierzenia, znaczenie barw) do środowiska życia. Ustalanie związku budowy ptaka z jego trybem życia.

3. (09.03.2017) Analiza polimorfizmu upierzenia w warszawskiej populacji gołębia miejskiego

Projekt badawczy. Samodzielne zebranie danych dotyczących form upierzenia gołębi zasiedlających różne części Warszawy. Zagadnienia izolacji osiadłych populacji ptaków i efektu założyciela. Zróżnicowanie genetyczne, przepływ genów i izolacja w populacjach miejskich i żyjących w środowiskach silnie pofragmentowanych. Weryfikacja systematyki. Prezentacja i dyskusja wyników.

4. (16.03.2017) WYCIECZKA - nad Wisłę

Nauka korzystania z lornetki i omówienie podstawowych parametrów lornetek wpływających na jakość obserwacji ptaków. Liczenie ptaków zimujących na Wiśle w Warszawie. Ustalenie składu gatunkowego i liczebności zgrupowania ptaków. Czynniki decydujące o rozmieszczeniu (kolektory, łachy itp.). Porównanie zebranych danych z wynikami liczenia sprzed 25 lat – interpretacja ewentualnych zmian liczebności i różnic w składzie gatunkowym ptaków zimujących na Wiśle.

5. (23.03.2017) Adaptacje pokarmowe

Omówienie wypchanych okazów ptaków ze szczególnym uwzględnieniem przystosowania budowy dzioba do typu pobieranego pokarmu. Przegląd czaszek ptaków z różnych grup pokarmowych.

6. (30.03.2017) Migracje ptaków

Opracowanie dla wybranych gatunków ptaków tras przelotów na podstawie danych z obrączkowania lub nadajników satelitarnych. Prezentacja wyników opracowań i dyskusja problemu zagrożeń podczas migracji. Mechanizmy wpływu zmian klimatu na ptaki i środowisko ich życia. Desynchronizacja zdarzeń fenologicznych między ptakami a ich środowiskiem. Zmiany w anatomii i fizjologii. Przegląd najnowszych badań dotyczących zagadnienia migracji ptaków - w oparciu o publikacje naukowe z ostatnich kilku lat.

7. (06.04.2017) Komunikacja u ptaków

Praktyczna nauka rozpoznawania głosów najpospolitszych ptaków Polski. Sposoby zapamiętywania piosenek i charakterystycznych zawołań ptaków.

8. (20.04.2017) WYCIECZKA - do Parku Łazienkowskiego

Obserwacja ptaków parku miejskiego. Gatunki osiadłe i migrujące, rodzime, introdukowane i hodowane. Dystans ucieczki u ptaków miejskich. Wizyta w Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa – przegląd awifauny Polski. Gatunki łowne i chronione, pospolite i zagrożone. Grupy ekologiczne (pływające, brodzące, drapieżne itp.). Wybiórczość środowiskowa. Zespoły ptaków. Konkurencja wewnątrz- i międzygatunkowa o różne elementy środowiska.

9. (27.04.2016) Terytorializm u ptaków

Nauka zastosowania metody kartograficznej do badania składu zespołu lęgowego ptaków. Ustalanie na podstawie protokołów z badań terenowych liczby terytoriów poszczególnych gatunków ptaków występujących w latach ubiegłych w Rezerwacie Morysin.

10. (04.05.2017) WYCIECZKA - do Ogrodu Zoologicznego

Ptaki poszczególnych krain zoogeograficznych. Adaptacje do środowiska i trybu życia. Program Ratowania Ginących Gatunków EEP. Zasięgi występowania ptaków. Zasiedlanie nowych terenów i wycofywanie się z innych. Gatunki plastyczne i łatwo przystosowujące się do zmieniających się warunków środowiska i gatunki konserwatywne.

11. (11.05.2017) WYCIECZKA – okolice Rezerwatu Stawy Raszyńskie

Obserwacja ptaków wodnych, ptaków roślinności pobrzeża i zadrzewień, obserwacja kolonii kormoranów i czapli. Porównanie opieki rodzicielskiej u gniazdowników i zagniazdowników. Udział każdego z rodziców w opiece nad potomstwem.

12. (18.05.2017) Typy gniazdowania u ptaków

Wybiórczość środowiskowa w okresie lęgowym. Identyfikacja gniazd i jaj ptasich. „Dopasowywanie” gatunków ptaków do ich naturalnych środowisk, gniazd i sztucznych miejsc lęgowych.

13. (25.05.2017) WYCIECZKA - do Wilanowa, okolice Rezerwatu Morysin

Ptaki mozaiki środowisk. Pokaz zastosowania sieci ornitologicznych, pomiary ptaków, typy obrączek i sposoby ich zakładania. Praktyczne zastosowanie metody kartograficznej w badaniu składu gatunkowego zespołu lęgowego ptaków.

14. Gatunki o różnym statusie ochronnym

Porównanie zespołów ptaków obserwowanych w trakcie zajęć terenowych. Klasyfikacja stwierdzonych gatunków według kategorii liczebności (np. liczny, skrajnie nieliczny itp.) oraz zagrożenia (np. ginące, rzadkie itp.). Dyskusja dotycząca zagrożeń i ochrony ptaków w skali lokalnej i globalnej.

15. Końcowe zaliczenie pisemne

Literatura:

• Encyklopedia Ptaki. PWN, Warszawa 2009

• Dobrowolski A.K., Jabłoński B. (red.) Ptaki Europy. PWN, Warszawa, 2000

• Gotzman J., Jabłoński B. Gniazda naszych ptaków. PZWS, Warszawa, 1972

Efekty kształcenia:

K-W01 Rozumie złożone zjawiska i procesy ekologiczne.

K-W06 Zna zasady planowania badań oraz nowoczesne techniki zbierania danych.

K-W07 Ma wiedzę z zakresu wnioskowania statystycznego, zna i rozumie zasady metodologii nauk biologicznych.

K-W08 Zna molekularne metody stosowane w ochronie przyrody i ekologii.

K-W10 Ma wiedzę dotyczącą zagrożeń i wie jakie zastosować współczesne metody ochrony przyrody.

K-U05 Potrafi zaplanować i określić cel badawczy i zaplanować oraz przeprowadzić jego realizację.

K-U10 Potrafi zbierać i interpretować dane empiryczne.

K-U16 Potrafi samodzielnie zaplanować i wykonać z pomocą opiekuna zadania badawcze lub ekspertyzy.

K-K06 Potrafi odpowiednio określić priorytety służące rozwiązaniu problemów w zakresie ochrony środowiska i przyrody. Posiada wysoki poziom świadomości ekologicznej.

K-K08 Wykazuje odpowiedzialność za zagrożenia wynikające ze stosowanych technik badawczych.

K-K09 Posiada nawyk korzystania z obiektywnych źródeł informacji naukowej.

K-K10 Wykazuje zdolność i umiejętność pracy zespołowej.

Metody i kryteria oceniania:

Wykład – testowo-opisowy egzamin pisemny (min. 51% punktów)

Ćwiczenia – uczestnictwo w co najmniej 85% zajęć oraz praca na zajęciach w sposób pozwalający pozytywnie ocenić wiedzę, umiejętności i kompetencje społeczne, jakie w toku zajęć student uzyskał.

Praktyki zawodowe:

Nie

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2016/17" (zakończony)

Okres: 2017-02-18 - 2017-06-08
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 60 godzin, 25 miejsc więcej informacji
Wykład, 30 godzin, 25 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Alicja Gryczyńska
Prowadzący grup: Tomasz Gortat, Alicja Gryczyńska
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2017/18" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2018-02-18 - 2018-06-10
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 60 godzin, 25 miejsc więcej informacji
Wykład, 30 godzin, 25 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Alicja Gryczyńska
Prowadzący grup: Tomasz Gortat, Alicja Gryczyńska
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.