OSINT 2.0 – praktyczne wprowadzenie do technik białego wywiadu w Internecie

Student posługuje się komputerem i przeglądarką internetową, dysponuje podstawową wiedzą o bezpieczeństwie wewnętrznym i technologiach informacyjnych oraz czyta anglojęzyczne instrukcje narzędzi i krótkie materiały źródłowe. Nie wymaga się wcześniejszego zaliczenia określonego przedmiotu ani znajomości programowania.

w sali

Warsztaty rozwijają umiejętności pozyskiwania, weryfikowania i analizy informacji z otwartych źródeł internetowych. Obejmują wyszukiwarki, zasoby Internetu głębokiego, źródła naukowe, rejestry gospodarcze, mapy, media społecznościowe, strony internetowe i metadane. Studenci korzystają również z narzędzi SI, oceniają wiarygodność ustaleń oraz rozpoznają dezinformację i materiały syntetyczne. Zaliczenie obejmuje indywidualny sprawdzian praktyczny CTF i zespołowe dochodzenie OSINT z oceną wkładu każdej osoby.

Punktem wyjścia są historia i paradygmat OSINT 2.0, aparat pojęciowy oraz poznawcze ograniczenia analityka: błędy poznawcze, szum, przeciążenie informacyjne i pochopne wnioskowanie. Student przechodzi kolejne etapy pracy: określenie problemu, dobór źródeł, wyszukiwanie, dokumentowanie, weryfikację i syntezę ustaleń.

Zajęcia łączą wyszukiwanie w Internecie powierzchniowym i głębokim z wywiadem gospodarczym, oceną źródeł naukowych, analizą map topograficznych i zdjęć satelitarnych oraz pozyskiwaniem informacji z mediów społecznościowych głównego nurtu, alternatywnych i środowisk ekstremistycznych. Uzupełniają je Web Intelligence, analiza metadanych i weryfikacja adresów e-mail. Narzędzia LLM służą wyszukiwaniu i analizie informacji, a ich wyniki podlegają sprawdzeniu w źródłach pierwotnych. Program zamykają identyfikacja dezinformacji i deepfake, raporty zespołowe oraz CTF.

Bilans nakładu pracy

Udział w zajęciach, w tym prezentacje i zaliczenie końcowe — 30

Lektura i bieżące przygotowanie do zajęć — 6

Przygotowanie projektu i dokumentacji własnego wkładu — 8

Przygotowanie do zaliczenia końcowego — 6

Łączny nakład pracy — 50

Liczba punktów ECTS — 2

Bilans przyjmuje około 25 godzin pracy na 1 ECTS, zgodnie z poradnikiem WNPiSM. Czas udziału w zaliczeniu i prezentacji jest ujęty w 30 godzinach zajęć; nie jest liczony ponownie.

Obowiązuje zakres wskazany poniżej i przy tematach zajęć. Materiały oznaczone M obejmują instrukcję do danego tematu, źródła do ćwiczeń i zadania. Prowadzący udostępnia je co najmniej 7 dni przed spotkaniem; materiały organizacyjne – na pierwszych zajęciach. Literatura uzupełniająca służy samodzielnemu rozwijaniu warsztatu i nie jest odrębnym zakresem zaliczenia.

Literatura obligatoryjna

O1. Mider, D. (2024). Wywiad jawnoźródłowy w internecie – kategoryzacja i ewaluacja narzędzi wyszukiwawczych. Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 31, 119–151. Dostęp do źródła (https://doi.org/10.4467/20801335PBW.24.020.20797)

Zakres: cały artykuł, ze szczególnym uwzględnieniem kategorii źródeł i kryteriów oceny narzędzi.

O2. Mider, D. (2019). Sztuka wyszukiwania w Internecie – autorski przegląd wybranych technik i narzędzi. Studia Politologiczne, 54, 191–229. Dostęp do źródła (https://doi.org/10.33896/SPolit.2019.54.8)

Zakres: s. 191–204 oraz 212–221. Tekst służy poznaniu metodyki; aktualność opisanych funkcji sprawdza się podczas warsztatów.

O3. Bazzell, M. (2024). OSINT Techniques: Resources for Uncovering Online Information (11th ed.). IntelTechniques. Dostęp do źródła (https://inteltechniques.com/book1)

Zakres: rozdziały 45–47 dotyczące metodyki, raportowania i etyki. Pozostałe rozdziały – uzupełniająco.

M. Mider, D. Materiały do przedmiotu na cykl 2026/2027: prezentacje, instrukcje narzędziowe, karty źródeł i zestawy ćwiczeń CTF.

Zakres: moduły odpowiadające tematom 1–15 w polu „Zakres tematów”; bieżące instrukcje i zadania dotyczące omawianych narzędzi.

Literatura i źródła uzupełniające

U1. Filipkowski, W., i Mądrzejowski, W. (red.). (2012). Biały wywiad. Otwarte źródła informacji – wokół teorii i praktyki. C.H. Beck. Ujęcie teoretyczne i historyczne.

U2. Higgins, E. (2021). Bellingcat. Ujawniamy prawdę w czasach postprawdy. Post Factum. Studia przypadków dziennikarstwa śledczego.

Dokumentacja i katalogi: OSINT Framework (https://osintframework.com/); Bellingcat Resources (https://www.bellingcat.com/category/resources/); Maltego (https://www.maltego.com/); FOCA (https://github.com/ElevenPaths/FOCA).

W1 — K_W03 — Charakteryzuje w stopniu zaawansowanym problemy bezpieczeństwa informacyjnego, wyjaśnia paradygmat OSINT 2.0 oraz klasyfikuje źródła, bariery i błędy poznawcze wpływające na analizę informacji.

W2 — K_W07 — Wyjaśnia w stopniu zaawansowanym mechanizmy i konsekwencje dezinformacji, manipulacji oraz deepfake i charakteryzuje sposoby przeciwdziałania tym zagrożeniom.

U1 — K_U01 — Formułuje problem rozpoznania, wyszukuje, gromadzi, weryfikuje i syntetyzuje informacje z różnych źródeł, w tym naukowych, oraz opracowuje uzasadnione wnioski dotyczące bezpieczeństwa.

U2 — K_U04 — Dobiera i stosuje narzędzia wyszukiwawcze, kartograficzne, metadanowe i analizy powiązań do wykonania konkretnego zadania OSINT oraz dokumentuje jego przebieg.

U3 — K_U07 — Samodzielnie poznaje i sprawdza nowe źródło lub narzędzie, także oparte na SI, porównuje je z dotychczasowym sposobem pracy i wykorzystuje wynik do rozwiązania zadania.

K1 — K_K01 — Krytycznie ocenia zakres własnej wiedzy i kompetencji, wskazuje luki i niepewność ustaleń oraz weryfikuje własne wnioski przed ich wykorzystaniem.

K2 — K_K05 — Podejmuje rolę analityka OSINT: przedstawia uzasadnioną rekomendację, korzysta z opinii ekspertów i wskazuje, kiedy potrzebna jest konsultacja specjalistyczna.

Warunki formalne i nieobecności

Obowiązuje uczestnictwo w zajęciach. Dopuszczalne są 2 nieobecności na spotkaniach po 2 godziny dydaktyczne. Obecność nie jest punktowana i nie wpływa na wysokość oceny. Nieobecność nie zwalnia z osiągnięcia efektów uczenia się i oddania prac zaliczeniowych.

Nieobecności ponad limit wymagają uzupełnienia: student wykonuje indywidualne zadanie odpowiadające treści opuszczonych zajęć. Nieobecność usprawiedliwia u prowadzącego, przedstawiając uzasadnienie lub dokument w ciągu 14 dni od powrotu na zajęcia. Zadanie uzupełniające wykonuje w ciągu 14 dni od jego otrzymania, najpóźniej przed rozliczeniem przedmiotu; w uzasadnionych przypadkach termin ustala się indywidualnie.

Składniki oceny i warunki zaliczenia

Indywidualny sprawdzian praktyczny CTF — 0–60 — W1, W2, U1, U2

Projekt zespołowy z indywidualnym rozliczeniem wkładu — 0–40 — U1, U2, U3, K1, K2

Razem — 0–100 — Wszystkie efekty przedmiotowe

Ocena wynika z sumy punktów za CTF i projekt (wagi 60% i 40%). Warunkiem zaliczenia jest jednocześnie: co najmniej 31/60 pkt za CTF, co najmniej 21/40 pkt za projekt, osiągnięcie minimum dla każdego efektu oraz spełnienie warunków formalnych. Niespełnienie któregokolwiek warunku oznacza brak zaliczenia, niezależnie od sumy punktów.

Sprawdzian praktyczny CTF

Na spotkaniu 15 student indywidualnie rozwiązuje 6 zadań OSINT w czasie 75 minut. Każde zadanie jest warte 10 pkt: do 6 pkt za poprawny wynik i do 4 pkt za odtwarzalny zapis postępowania, źródeł i uzasadnienia. Zakres obejmuje: (1) klasyfikację źródeł i rozpoznanie błędu analitycznego – W1; (2) weryfikację podejrzanej informacji i wyjaśnienie zagrożenia – W2; (3) kwerendę oraz (4) weryfikację źródła naukowego lub społecznościowego – U1; (5) geolokalizację oraz (6) analizę strony, domeny lub metadanych – U2.

Minimum dla W1 i W2 wynosi po 5/10 pkt, a dla U1 i U2 – po 10/20 pkt w przypisanych zadaniach. Oprócz tych minimów obowiązuje próg 31/60 pkt za cały CTF. Można korzystać z Internetu, własnych notatek, narzędzi OSINT i SI na zasadach podanych poniżej; niedozwolona jest współpraca z innymi osobami.

Projekt i ocena indywidualna

Grupa realizuje cztery dochodzenia OSINT w czterech zespołach. Tematy dotyczą osoby, podmiotu lub zdarzenia i są zatwierdzane do spotkania 6. Szef zespołu przekazuje raport elektroniczny najpóźniej dzień przed spotkaniem 14; podczas tego spotkania zespół przedstawia wyniki w ciągu 8–10 minut. Kanał przekazywania prac prowadzący podaje na pierwszych zajęciach.

Raport zawiera: problem i zakres rozpoznania; plan kwerendy; ustalenia ze wskazaniem źródeł i dat dostępu; opis narzędzi; sposób weryfikacji; wnioski i rekomendacje; ograniczenia; bibliografię oraz podział zadań. Wymagane są co najmniej trzy niezależne źródła. Powtórzenia tej samej informacji za jednym pierwotnym źródłem nie stanowią niezależnych potwierdzeń.

Każda osoba dołącza podpisaną kartę własnego wkładu: wykonane zadanie i jego dokumentację, porównanie nowego źródła lub narzędzia z wcześniej stosowanym, samoocenę ograniczeń i potrzeb dalszej nauki oraz ocenę wykorzystanej opinii eksperckiej. Prowadzący ocenia każdą osobę oddzielnie według poniższych kryteriów.

Dobór i weryfikacja źródeł oraz uzasadnienie wniosków — U1 — 8

Poprawność zastosowania narzędzi i odtwarzalność procedury — U2 — 8

Samodzielne sprawdzenie nowego źródła lub narzędzia i wykorzystanie wyniku — U3 — 8

Rozpoznanie luk we własnych kompetencjach, niepewności i potrzeby weryfikacji — K1 — 8

Uzasadniona rekomendacja i krytyczne wykorzystanie opinii eksperckiej — K2 — 8

Każde kryterium ocenia się w skali 0–8: 0 – brak dowodu osiągnięcia efektu; 1–3 – istotne błędy lub niekompletna realizacja; 4–5 – poprawna realizacja podstawowa; 6–7 – poprawna, samodzielna realizacja z uzasadnieniem; 8 – pełna realizacja z analizą ograniczeń i porównaniem rozwiązań. Minimum wynosi 4/8 pkt w każdym kryterium, a łącznie co najmniej 21/40 pkt.

Wystąpienie zespołu może przeprowadzić jego przedstawiciel. Osoba, która nie występuje, dokumentuje własne efekty w karcie wkładu i odpowiada prowadzącemu pisemnie lub indywidualnie. Sama liczba wypowiedzi na zajęciach nie jest oceniana.

Skala ocen

0–50 — 2,0 – niedostateczny

51–58 — 3,0 – dostateczny

59–65 — 3,5 – dostateczny plus

66–74 — 4,0 – dobry

75–86 — 4,5 – dobry plus

87–100 — 5,0 – bardzo dobry

Skalę stosuje się po spełnieniu wszystkich warunków zaliczenia. Progi obu składników przy punktach całkowitych wymagają uzyskania co najmniej 52 pkt łącznie.

Samodzielność i zasady pracy ze źródłami

Student oznacza cytaty, podaje źródła, rozróżnia ustalenia, hipotezy i treści wygenerowane przez SI oraz odpowiada za poprawność oddanego opracowania. Prace zespołowe zawierają podział zadań i autorstwa. Nie przypisuje się sobie cudzych ustaleń ani pracy innych członków zespołu.

Ćwiczenia wykorzystują otwarte, legalnie dostępne źródła oraz materiały szkoleniowe. Obowiązują ochrona danych osobowych, minimalizacja zbieranych danych i poszanowanie praw autorskich. Nieuprawniony dostęp do systemów i danych ani pozyskiwanie nielegalnych treści nie są częścią zadań. W analizie wycieków wykorzystuje się jawne opracowania lub przygotowane materiały zanonimizowane.

Korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji

Poziom 4 w skali 1–5 wskazanej w załączniku nr 2 do uchwały nr 29/2025 Rady Dydaktycznej WNPiSM: SI może wspierać wykonanie zadań cząstkowych i analizę, pod warunkiem krytycznej oceny przez studenta. Dotyczy to ćwiczeń, projektu i CTF. Student ujawnia narzędzie i model, datę użycia, zadanie powierzone SI, istotne prompty oraz sposób sprawdzenia wyniku. Zachowuje samodzielność doboru źródeł, interpretacji i wnioskowania; nie oddaje w całości wygenerowanej pracy jako własnej. Sama odpowiedź SI nie stanowi źródła potwierdzającego fakt.

Informacja zwrotna i zaliczenie poprawkowe

Student otrzymuje punktację poszczególnych kryteriów i informację o nieosiągniętych efektach. Przysługuje jeden termin poprawkowy w terminie wskazanym przez prowadzącego, zgodnym z organizacją roku akademickiego. Poprawie podlega niezaliczony CTF w postaci równoważnego zestawu zadań albo niezaliczone kryteria projektu poprzez uzupełnienie raportu i indywidualnej dokumentacji. Obowiązują te same efekty, progi i kryteria. Zachowuje się zaliczone składniki; po poprawie wynik poprawianego składnika zastępuje wynik wcześniejszy.

Nie dotyczy.