Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Rozwój mowy dziecka

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3007-L1A2RM Kod Erasmus / ISCED: 05.8 / (0111) Kształcenie
Nazwa przedmiotu: Rozwój mowy dziecka
Jednostka: Instytut Polonistyki Stosowanej
Grupy: Logopedia ogólna i kliniczna (PRK)
Logopedia ogólna i kliniczna (PRK) - 2 rok 1. st.
Punkty ECTS i inne: 2.50
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

monograficzne
obowiązkowe

Założenia (opisowo):

Przedmiot "Rozwój mowy dziecka" jest realizowany w formie wykładu (15 g.) i ćwiczeń (15 g.). Celem wykładu jest zapoznanie studentów z: 1) kierunkami i teoriami badań nad akwizycją języka i rozwojem mowy dziecka w związku z jego rozwojem psychosomatycznym oraz społecznym, 2) podstawowymi pojęciami i terminologią stosowaną w obszarze dziedziny badań, 3) podstawami metodologicznymi badań, 4) stanem badań nad mową dzieci polskich. Przedmiotem ćwiczeń jest usystematyzowany opis akwizycji systemu językowego w pierwszych trzech latach życia dziecka oraz opis rozwoju zachowań komunikacyjnych dziecka od urodzenia do ukończenia przez dziecko 12 lat. .

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Przedmiot jest prowadzony w postaci wykładu (15 g.) oraz ćwiczeń (15 g.). Wykład jest przeznaczony dla studentów całego roku. Jego celem jest zapoznanie studentów z podstawami teoretycznymi oraz wybranymi kierunkami badań nad mową dziecka. Ćwiczenia, które są prowadzone z podziałem na grupy, skupiają się na opisach procesów akwizycji systemu językowego dziecka w pierwszych latach jego życia. procesach rozwoju komunikacji oraz opisie normy rozwojowej w zakresie mowy.

Pełny opis:

Tematy wykładów:

1. Co to jest <mowa dziecka>? Przedmiot i zakres badań (2 godz.)

2. Biologiczne i społeczne uwarunkowania rozwoju mowy (2 godz.)

3. Jak rozwija się mowa dziecka? Stadia rozwoju mowy (2 godz.)

4. Procesy przyswajania systemu językowego (4 godz.)

5. Rozwój sprawności komunikacyjnych w ontogenezie (5 godz.)

Tematy ćwiczeń:

1. Jak dziecko komunikuje się ze swoim otoczeniem w 1. roku życia? (2 godz.)

2. Rozwój słownika dziecka (2 godz.)

3. Rozwój systemu fonologicznego w ontogenezie (2 godz.)

4. Rozwój składni i fleksji w ontogenezie (2 godz.)

5. Rozwój słowotwórstwa (2 godz.)

6. Rozwój sprawności komunikacyjnych dziecka: systemowej, społecznej, sytuacyjnej i pragmatycznej (2 godz.)

7. Rozwój konwersacji i narracji dziecka (3 godz.)

Literatura:

Aitchisson Jaen, Ziarna mowy. Początki i rozwój języka, przekład Magdalena Sykurska-Derwojed, PWN, Warszawa 2002.

Bokus Barbara, Tworzenie opowiadań przez dzieci. O linii i polu narracji, Wyd. Energeia, Warszawa 1991.

Bruner Jerome, Ontogeneza aktów mowy, [w:] Shugar Grace Wales, Smoczyńska Magdalena (red.), "Badania nad rozwojem języka dziecka. Wybór tekstów", PWN, Warszawa 1980, s. 483-513.

Chmura-Klekotowa Maria, Neologizmy słowotwórcze w mowie dzieci, "Prace Filologiczne" XX, 1971, s. 99-235.

Geppertowa Lidia, Rozwój rozumienia i posługiwania się przez dzieci pojęciami stosunków określanymi przez przyimki i przysłówki, [w:] Szuman Stefan, "O rozwoju języka i myslenia dziecka", PWN. Warszawa 1968, s. 149-382.

Halliday Michael A.K., Uczenie się znaczeń, [w:] Shugar Grace Wales, Smoczyńska Magdalena, "Badania nad rozwojem języka dziecka. Wybor tekstów", PWN, Warszawa 1980, s. 514-556.

Kaczmarek Leon, Nasze dziecko uczy się mowy, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1966 i n. wyd.

Kielar-Turska Maria, Mowa dziecka. Słowo i tekst, Wyd. UJ, Kraków 1989.

Kurcz Ida, Język a reprezentacja wiedzy w umyśle, PWN, Warszawa 1987.

Kurcz Ida, Język a psychologia, WSiP, Warszawa 1992.

Lenneberg Eric H., Język w kontekście rozwoju i dojrzewania, przekł. Anna Matczak, [w:] Grace Wales Shugar, Magdalena Smoczyńska (red.), „Badania nad rozwojem języka dziecka. Wybór tekstów", Warszawa 1980, s. 203-232.

Łobacz Piotra, Polska fonologia dziecięca. Studia fonetyczno-akustyczne, Wyd. „Energeia", Warszawa 1996.

Piaget Jean, Mowa i myślenie u dziecka, PWN, Warszawa 1992.

Porayski-Pomsta Józef, Umiejętności komunikacyjne dzieci w wieku przedszkolnym. Studium Psycholingwistyczne, Wyd. UW, Warszawa 1994.

Porayski-Pomsta Józef, "Mowa dziecka" jako przedmiot badań, "Poradnik Językowy" 2007, z. 8, s. 3-29.

Porayski-Pomsta Józef, Rozwój zasobu slownikowego dzieci w wieku przedszkolnym. Przegląd stanowisk, "Poradnik Językowy" 2011, z. 9, s. 5-21.

Porayski-Pomsta J., Zagadnienie periodyzacji rozwoju mowy dziecka, "Studia Pedagogiczne. Problemy społeczne, edukacyjne i artystyczne", 2011, t. 20, s. 173-198.

Przetacznik-Gierowska Maria, Od słowa do dyskursu. Studia nad mową dziecka, Energeia, Warszawa 1994.

Shugar Grace W., Smoczyńska Magdalena, Nowe kierunki badań nad językiem dziecka, [w:] „Badania nad językiem dziecka. Wybór tekstów", pod red. Grace W. Shugar i Magdaleny Smoczyńskiej, PWN, Warszawa 1980, s. 8-51.

Slobin Dan I., Poznawcze przesłanki rozwoju gramatyki, [w:] „Badania nad językiem dziecka. Wybór tekstów", pod red. Grace W. Shugar i Magdaleny Smoczyńskiej, PWN, Warszawa 1980, s.398-452.

Slobin Dan I., Od "myśli i języka" do "myślenia dla mówienia", [w:] "Akwizycja języka w świetle językoznawstwa kognitywnego", Universitas, Kraków 2003, s. 361-402.

Smoczyński Paweł, Przyswajanie przez dziecko podstaw systemu językowego, Łódź 1955.

Tomasello Michael, Kulturowe źródła ludzkiego poznania, przekład Joanna Rącaszek, PIW, Warszawa 2002.

Wygotski, Lew S., Myślenie i mowa, PWN, Warszawa 1989.

Wygotski Lew S., Narzędzie i znak w rozwoju dziecka, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa, 2006.

Zarębina Maria, Język polski w rozwoju jednostki. Analiza tekstów dzieci do wieku szkolnego. Rozwój semantyczny języka dziecka, Kraków 1980.

Efekty uczenia się:

I. Wiedza

1. zna podstawową terminologię w zakresie treści przedmiotu

2. zna wybrane teorie dotyczące rozwoju zachowań komunikacyjnojęzykowych u małych dzieci

3. ma wiedzę na temat ogólnego rozwoju psychofizycznego dziecka w różnych okresach jego życia oraz podłoża neuropsychicznego i społecznego rozwoju myślenia i mowy dziecka

4. ma wiedzę pozwalającą opisywać i oceniać konkretne zachowania komunikacyjnojęzykowe dziecka

II. Umiejętności

1. umie definiować wybrane pojęcia i objaśniać podstawowe terminy związane z przedmiotem wykładu

2. rozumie związki pomiędzy rozwojem psychoficznym i społecznym dziecka a rozwojem jego mowy

3. potrafi dostrzegać, interpretować i opisywać różne właściwości zachowań komunikacyjnojęzykowych dziecka z perspektywy określonych właściwości sytuacji mówienia

4. umie opisywać rozwój mowy dziecka w normie rozwojowej

III. Kompetencje społeczne

1. ma świadomość swojej wiedzy i umiejętności w zakresie treści przedmiotowych, rozumie potrzebę ich uzupełniania i doskonalenia i potrafi to robić, dokonuje samooceny własnych umiejętności i kompetencji

2. dostrzega, poprawnie rozpoznaje i ocenia właściwości rozwoju językowego i komunikacyjnego dziecka

3. Jest świadom zależności między wychowawczo-opiekuńczymi zachowaniami dorosłych-opiekunów dziecka a rozwojem komunikacyjnojęzykowym dziecka

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/21" (zakończony)

Okres: 2020-10-01 - 2021-01-31
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 15 godzin, 58 miejsc więcej informacji
Wykład, 15 godzin, 58 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Olga Jauer-Niworowska, Alicja Karsznia-Sobczak, Kamila Potocka-Pirosz, Marzena Stępień
Prowadzący grup: Alicja Karsznia-Sobczak, Marzena Stępień
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Ćwiczenia - Zaliczenie na ocenę
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Uwagi:

INSTRUKCJA WYKONANIA PRACY SEMESTRALNEJ

I. PRZEDMIOT PRACY ZALICZENIOWEJ

Przedmiotem pracy zaliczeniowej jest zarejestrowanie na nośniku elektronicznym około 15-minutowej próbki wypowiedzi (monologowej lub dialogowej) dziecka w normie rozwojowej (bez dysfunkcji rozwojowych) w wieku od 2 do 7 lat, a następnie przetranskrybowanie tej próbki za pomocą pisma fonetycznego (slawistycznego) oraz opis wybranych właściwości nagranej i przetranskrybowanej wypowiedzi.

UWAGA. ABY ZALICZYĆ PRACĘ NA OCENĘ DOSTATECZNĄ, NALEŻY POPRAWNIE WYKONAĆ CZĘŚĆ II I III PRACY. NA OCENĘ WIĘCEJ NIŻ DOSTATECZNĄ TRZEBA WYKONAĆ POPRAWNIE CZĘŚĆ IV (TU NALEŻY DOKONAĆ WYBORU OBSZARU OPISU). OSTATECZNA OCENA ZALEŻY OD STARANNOŚCI OPRACOWANIA.

PRACĘ NALEŻY WYKONAĆ DO 10 STYCZNIA 2019 R.

II. METRYCZKA DZIECKA

Powinna zawierać informację o respondencie:

1. Miejsce zamieszkania dziecka: miasto powyżej/poniżej 100 tys. mieszkańców, miasto poniżej 10 tys. mieszkańców, wieś;

2. płeć i wiek dziecka (im młodsze dziecko, tym dokładniej należy oznaczyć wiek dziecka) 1, np. 1;8,24 ,

3. rodzina: pełna/niepełna; rodzice rozwiedzeni/rodzice w nowym związku 2,

4. wykształcenie rodziców (podstawowe, zawodowe, średnie, wyższe: humanistyczne/techniczne),

5. wykonywany zawód: a) tzw. inteligencki (np. nauczyciel, lekarz, prawnik), b) usługi (np. sprzedawca, akwizytor, rzemieślnik), c) techniczny (np. inżynier, technik, robotnik – w zakładzie przemysłowym), d) rolniczy (np. hodowca, ogrodnik, rolnik),

6. warunki materialne: dobre/średnie/złe (na podstawie deklaracji rodziców dziecka),

7. rodzeństwo: starsze/młodsze, liczba rodzeństwa;

8. czy dziecko chodzi do przedszkola; jeżeli nie, to kto zajmuje się dzieckiem w czasie, gdy rodzice/opiekunowie pracują,

9. w jakich okolicznościach zostało przeprowadzone nagranie (krótki opis sytuacji).

III. OPRACOWANIE NAGRANEJ I PRZETRANSKRYBOWANEJ WYPOWIEDZI

a) typ wypowiedzi: monolog/dialog

b) gatunek wypowiedzi: narracja (np. opowiadanie, opis) konwersacja (rozmowa, liczba uczestników rozmowy, temat rozmowy)

c) długość wypowiedzi mierzona liczbą zdań w opowiadaniu / opisie / relacji lub liczbą replik 3 w dialogu; jeżeli repliki są rozbudowane, to należy podać, z ilu zdań się składają.

d) długość zdań mierzona liczbą wyrazów 4 w zdaniu lub replice

e) rodzaje zdań ze względu na ich znaczenie (oznajmujące, pytające, rozkazujące)

f) rodzaje zdań ze względu na ich strukturę: pojedyncze nierozwinięte/rozwinięte, złożone współrzędnie/podrzędnie

g) stosowane wskaźniki zespolenia i nawiązania

IV. INNE SPOSTRZEŻENIA

Mogą odnosić się do różnych sfer aktywności werbalnej dziecka, np. do:

• warstwy fonetyczno-fonologicznej i / lub artykulacyjno-wymawianiowej;

• warstwy leksykalno-semantycznej, np. wielkość słownika dziecka w analizowanej mowy, kategorie semantyczne;

• warstwy tekstowej, np. typ spójności tekstowej, realizowany gatunek mowy.

V. JAKI JEST JĘZYK / MOWA DZIECKA W WIEKU ODPOWIADAJĄCEMU WIEKOWI BADANEGO DZIECKA?

(ten punkt należy opracować na podstawie co najmniej trzech wybranych pozycji bibliograficznych):

a) w jakim stadium rozwoju znajduje się dziecko (ustalić na podstawie wybranej periodyzacji)?

b) Jakie są cechy charakteryzujące wskazane stadium rozwojowe, w zakresie:

 składni

 fleksji

 budowy morfologicznej wyrazów (np. neologizmy dziecięce)

 zasobu leksykalnego (wielkość i struktura słownika)

 właściwości fonetyczno-artykulacyjnych umiejętności komunikacyjnych

1 Wiek dziecka zapisujemy: 1) dla dzieci do ukończenia trzech lat – rok, miesiąc, dzień życia dziecka, np. 1;8,24; 2) dla dzieci powyżej 3 lat – rok, miesiąc, np. 3; 11.

2 W tym wypadku należy podać informację, pod czyją opieką pozostaje dziecko. Ze względu na to, że informacje tego rodzaju podlegają ochronie danych osobowych, można z nich zrezygnować, natomiast .jest pożądana informacja, pod czyją opieką jest dziecko (rodziców, dziadków, krewnych, rodzina zastępcza etc.).

3 Replika – jednostka dialogowa, kolejna wypowiedź w dialogu, której autorem jest jeden uczestnik rozmowy.

4 Chodzi o wyrazy tekstowe – jednostki wyrazowe występujące w tekście.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2021/22" (w trakcie)

Okres: 2021-10-01 - 2022-02-20
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 15 godzin, 37 miejsc więcej informacji
Wykład, 15 godzin, 37 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Olga Jauer-Niworowska, Alicja Karsznia-Sobczak, Kamila Potocka-Pirosz, Marzena Stępień
Prowadzący grup: Alicja Karsznia-Sobczak, Marzena Stępień
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Ćwiczenia - Zaliczenie na ocenę
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Uwagi:

INSTRUKCJA WYKONANIA PRACY SEMESTRALNEJ

I. PRZEDMIOT PRACY ZALICZENIOWEJ

Przedmiotem pracy zaliczeniowej jest zarejestrowanie na nośniku elektronicznym około 15-minutowej próbki wypowiedzi (monologowej lub dialogowej) dziecka w normie rozwojowej (bez dysfunkcji rozwojowych) w wieku od 2 do 7 lat, a następnie przetranskrybowanie tej próbki za pomocą pisma fonetycznego (slawistycznego) oraz opis wybranych właściwości nagranej i przetranskrybowanej wypowiedzi.

UWAGA. ABY ZALICZYĆ PRACĘ NA OCENĘ DOSTATECZNĄ, NALEŻY POPRAWNIE WYKONAĆ CZĘŚĆ II I III PRACY. NA OCENĘ WIĘCEJ NIŻ DOSTATECZNĄ TRZEBA WYKONAĆ POPRAWNIE CZĘŚĆ IV (TU NALEŻY DOKONAĆ WYBORU OBSZARU OPISU). OSTATECZNA OCENA ZALEŻY OD STARANNOŚCI OPRACOWANIA.

PRACĘ NALEŻY WYKONAĆ DO 10 STYCZNIA 2019 R.

II. METRYCZKA DZIECKA

Powinna zawierać informację o respondencie:

1. Miejsce zamieszkania dziecka: miasto powyżej/poniżej 100 tys. mieszkańców, miasto poniżej 10 tys. mieszkańców, wieś;

2. płeć i wiek dziecka (im młodsze dziecko, tym dokładniej należy oznaczyć wiek dziecka) 1, np. 1;8,24 ,

3. rodzina: pełna/niepełna; rodzice rozwiedzeni/rodzice w nowym związku 2,

4. wykształcenie rodziców (podstawowe, zawodowe, średnie, wyższe: humanistyczne/techniczne),

5. wykonywany zawód: a) tzw. inteligencki (np. nauczyciel, lekarz, prawnik), b) usługi (np. sprzedawca, akwizytor, rzemieślnik), c) techniczny (np. inżynier, technik, robotnik – w zakładzie przemysłowym), d) rolniczy (np. hodowca, ogrodnik, rolnik),

6. warunki materialne: dobre/średnie/złe (na podstawie deklaracji rodziców dziecka),

7. rodzeństwo: starsze/młodsze, liczba rodzeństwa;

8. czy dziecko chodzi do przedszkola; jeżeli nie, to kto zajmuje się dzieckiem w czasie, gdy rodzice/opiekunowie pracują,

9. w jakich okolicznościach zostało przeprowadzone nagranie (krótki opis sytuacji).

III. OPRACOWANIE NAGRANEJ I PRZETRANSKRYBOWANEJ WYPOWIEDZI

a) typ wypowiedzi: monolog/dialog

b) gatunek wypowiedzi: narracja (np. opowiadanie, opis) konwersacja (rozmowa, liczba uczestników rozmowy, temat rozmowy)

c) długość wypowiedzi mierzona liczbą zdań w opowiadaniu / opisie / relacji lub liczbą replik 3 w dialogu; jeżeli repliki są rozbudowane, to należy podać, z ilu zdań się składają.

d) długość zdań mierzona liczbą wyrazów 4 w zdaniu lub replice

e) rodzaje zdań ze względu na ich znaczenie (oznajmujące, pytające, rozkazujące)

f) rodzaje zdań ze względu na ich strukturę: pojedyncze nierozwinięte/rozwinięte, złożone współrzędnie/podrzędnie

g) stosowane wskaźniki zespolenia i nawiązania

IV. INNE SPOSTRZEŻENIA

Mogą odnosić się do różnych sfer aktywności werbalnej dziecka, np. do:

• warstwy fonetyczno-fonologicznej i / lub artykulacyjno-wymawianiowej;

• warstwy leksykalno-semantycznej, np. wielkość słownika dziecka w analizowanej mowy, kategorie semantyczne;

• warstwy tekstowej, np. typ spójności tekstowej, realizowany gatunek mowy.

V. JAKI JEST JĘZYK / MOWA DZIECKA W WIEKU ODPOWIADAJĄCEMU WIEKOWI BADANEGO DZIECKA?

(ten punkt należy opracować na podstawie co najmniej trzech wybranych pozycji bibliograficznych):

a) w jakim stadium rozwoju znajduje się dziecko (ustalić na podstawie wybranej periodyzacji)?

b) Jakie są cechy charakteryzujące wskazane stadium rozwojowe, w zakresie:

 składni

 fleksji

 budowy morfologicznej wyrazów (np. neologizmy dziecięce)

 zasobu leksykalnego (wielkość i struktura słownika)

 właściwości fonetyczno-artykulacyjnych umiejętności komunikacyjnych

1 Wiek dziecka zapisujemy: 1) dla dzieci do ukończenia trzech lat – rok, miesiąc, dzień życia dziecka, np. 1;8,24; 2) dla dzieci powyżej 3 lat – rok, miesiąc, np. 3; 11.

2 W tym wypadku należy podać informację, pod czyją opieką pozostaje dziecko. Ze względu na to, że informacje tego rodzaju podlegają ochronie danych osobowych, można z nich zrezygnować, natomiast .jest pożądana informacja, pod czyją opieką jest dziecko (rodziców, dziadków, krewnych, rodzina zastępcza etc.).

3 Replika – jednostka dialogowa, kolejna wypowiedź w dialogu, której autorem jest jeden uczestnik rozmowy.

4 Chodzi o wyrazy tekstowe – jednostki wyrazowe występujące w tekście.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.