Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Socjologia i antropologia medycyny z elementami metodologii nauk społecznych

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3501-BE-ZK-SAMMNS Kod Erasmus / ISCED: 08.1 / (0223) Filozofia i etyka
Nazwa przedmiotu: Socjologia i antropologia medycyny z elementami metodologii nauk społecznych
Jednostka: Instytut Filozofii
Grupy: Przedmioty obowiązkowe, Bioetyka, stacjonarne, drugiego stopnia
Punkty ECTS i inne: 6.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Podstawowym celem konwersatorium jest zapoznanie studentów z naczelnymi pojęciami, problemami, teoriami oraz metodami badawczymi stosowanymi w socjologii i antropologii medycyny. Będziemy rozmawiać o tym, jak kultura oraz kontekst społeczny wpływają na sposób postrzegania istoty i celów medycyny, roli personelu medycznego i pacjentów oraz na sposób rozumienia zdrowia, choroby, niepełnoprawności, życia i śmierci, a także na praktykę społeczną dotyczącą ochrony zdrowia. Na zajęciach dyskutować będziemy także nad etycznymi i metodologicznymi wymiarami antropologii stosowanej i zaangażowanej w kontekście badań nad ciałem, zdrowiem, chorobą i przestrzeniami związanymi z medycyna. Celem zajęć jest również rozwinięcie u studentów umiejętności posługiwania się wybranymi metodami badań społecznych.

Pełny opis:

Podstawowym celem konwersatorium jest zapoznanie studentów z naczelnymi pojęciami, problemami, teoriami oraz metodami badawczymi stosowanymi w socjologii i antropologii medycyny. Będziemy rozmawiać o tym, jak kultura oraz kontekst społeczny wpływają na sposób postrzegania istoty i celów medycyny, roli personelu medycznego i pacjentów oraz na sposób rozumienia zdrowia, choroby, niepełnoprawności, życia i śmierci, a także na praktykę społeczną dotyczącą ochrony zdrowia. Na zajęciach dyskutować będziemy także nad etycznymi i metodologicznymi wymiarami antropologii stosowanej i zaangażowanej w kontekście badań nad ciałem, zdrowiem, chorobą i przestrzeniami związanymi z medycyną. Celem zajęć jest również rozwinięcie u studentów umiejętności posługiwania się wybranymi metodami badań społecznych. Na zajęciach nacisk położony będzie na dyskusję, zrozumienie przez studentów zadanych tekstów, odniesienie ich do obserwowalnej rzeczywistości i krytyczne podejście.

Zajęcia obejmują pięć modułów tematycznych: (1) wprowadzenie do socjologii i antropologii, w tym metody badań społecznych i ich zastosowanie w socjologii i antropologii medycyny; (2) choroba i chorowanie (pojęcie choroby i modele wyjaśniające w różnych kręgach kulturowych, choroba psychiczna a kultura, ból i cierpienie, społeczna funkcja choroby oraz opętania, społeczno-kulturowa zmienność i historyczna ewolucja modeli relacji między lekarzem a pacjentem); (3) narodziny i śmierć (koncepcje narodzin, porodu i śmierci w różnych kulturach); (4) zdrowie a struktura społeczna (nierówności w zdrowiu: struktura społeczna, klasa i płeć, mikro i makro strukturalne aspekty korzystania z ochrony zdrowia, promocja zdrowia i prewencja chorób w świetle antropologii i socjologii medycyny; niepełnosprawność w kulturze i społeczeństwie; dziecko wobec choroby; starość w kontekście rozwoju medycyny); (5) współczesne wyzwania antropologii i socjologii medycyny; biomedycyna i konsekwencje rozwoju nowych technologii medycznych.

Zajęcia obejmują pięć modułów tematycznych: (1) wprowadzenie do socjologii i antropologii, w tym metody badań społecznych i ich zastosowanie w socjologii i antropologii medycyny; (2) choroba i chorowanie (pojęcie choroby i modele wyjaśniające w różnych kręgach kulturowych, choroba psychiczna a kultura, ból i cierpienie, społeczna funkcja choroby oraz opętania, społeczno-kulturowa zmienność i historyczna ewolucja modeli relacji między lekarzem a pacjentem); (3) narodziny i śmierć (koncepcje narodzin, porodu i dobrej śmierci w różnych kulturach); (4) zdrowie a struktura społeczna (nierówności w zdrowiu: struktura społeczna, klasa i płeć, mikro i makro strukturalne aspekty korzystania z ochrony zdrowia, promocja zdrowia i prewencja chorób w świetle antropologii i socjologii medycyny; niepełnosprawność w kulturze i społeczeństwie; problem długotrwałej opieki w kontekście starości); (5) współczesne wyzwania antropologii i socjologii medycyny; biomedycyna i konsekwencje rozwoju nowych technologii medycznych.

Część 1: Wprowadzenie do socjologii i antropologii

1. Podstawowe kategorie i problemy socjologii oraz antropologii.

2. Metody ilościowe i jakościowe w socjologii. Przegląd metod i technik badawczych w badaniach społecznych.

3. Antropologia i socjologia ciała. Konstruktywizm społeczny.

4. Antropologia stosowana.

5. Zaangażowanie w socjologii i antropologii.

Część 2.Choroba i chorowanie

6. Pojęcie choroby w różnych kręgach kulturowych.

7. Ból i cierpienie a kultura.

8. Choroba jako metafora i narracja.

9. Postać lekarza, uzdrowiciela, szamana.

10. Pluralizm medyczny.

11. Choroba psychiczna a kultura.

Część 3. Płodność, narodziny, śmierć w różnych kręgach kulturowych

12. Płodność i doświadczenie niepłodności.

13. Prawa reprodukcyjne.

14. Kulturowe oblicza narodzin,

15. Kulturowe oblicza macierzyństwa i karmienia piersią.

16. Kulturowe oblicza śmierci i umierania.

Część 4. Zdrowie a struktura społeczna; lokalne i globalne chorowania

17. Bieda a zdrowie i choroba. Uwarunkowania mikrostrukturalne i makrostrukturalne w kontekście służby zdrowia.

18. Upłciowienie choroby.

19. Niepełnosprawność w kulturze.

20. Starość.

21. Dziecko w obliczu choroby.

22. Promocja zdrowia i prewencja chorób w świetle antropologii i socjologii medycyny.

23. Chorowanie w perspektywie globalnej. Biopolityki.

24. Obywatelstwo biologiczne

Część 5. Współczesne wyzwania antropologii i socjologii medycyny; biomedycyna i konsekwencje rozwoju nowych technologii medycznych.

25. Medykalizacja i biomedykalizacja. Polityka „życia samego”.

26. Gen i genetyka w perspektywie antropologicznej.

27. Choroby genetyczne, zarządzanie ryzykiem i odpowiedzialność.

28. Nowe technologie reprodukcyjne.

29. Macierzyństwo zastępcze.

30. Dawstwo – problemy pokrewieństwa. Prawo do wiedzy o tożsamości genetycznej.

Literatura:

Podstawowe źródła literatury (kolejność alfabetyczna):

Ariés P., Śmierć odwrócona, w: Antropologia śmierci, red. S. Cichowicz, J. M. Godziński, Warszawa 1993.

Baranowska M., To jest wasze życie: być sobą w chorobie przewlekłej, Przez Rzekę 1994.

Barański J., Piątkowski W. (red.), Zdrowie i choroba. Wybrane problemy socjologii medycyny, Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT 2002.

Bonaccorso M., Conceiving Kinship : Assisted Conception, Procreation, and Family in Southern Europe, New York, Oxford: Berghahn Books 2009

Dolińska B., Uczciwość i wiarygodność nauki – odpowiedzialność za słowa w walce o dopuszczalność in vitro, „Nauka”, nr 4, 2009, s. 87-101.

Dworkin R., Nowa Ewangelia zdrowia, w: Socjologia codzienności, red. M. Bogunia-Borowska, P. Sztompka, Kraków 2008.

Farmer P., Kobiety, bieda i AIDS, przeł. M. Petryk, w: Antropologia seksualności. Teoria, etnografia, zastosowanie, red. A. Kościańska, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2012.

Finkler K., Experiencing the New Genetics. Family and Kinship on the Medical Frontier, Philadelphia, University of Pennsylvania Press 2000.

Foucault M., Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu, Warszawa, PIW 1987.

Frank A., The wounded storyteller. Body, illness and ethics, Chicago, University of Chicago Press 1995.

Hammersley M., Atkinson A., Metody badań terenowych, Poznań 2000.

Helman C. G. Culture, Health and Illness, Butterworth Heinmann, Oxford 1996.

Inhorn M., The „local” confronts the „global”: infertile bodies and the new reproductive technologies in Egypt, w: Infertility around the Globe, red. F. van Balen, M. Inhorn, Berkeley, University of California Press2002, s. 263–283.

Inhorn M., Defining Women’s Health: A Dozen Messages from More than 150 Ethnographies, „Medical Anthropology Quarterly”, nr 20 (3), 2006, s. 345–378.

Kleinman, A., The Illness Narratives: Suffering, Healing and the Human Condition, Basic Books 1988

Le Breton D., Genetic fundamentalism or the cult of the gene, „Body & Society”, 2004, nr 10 (4), s. 1-20.

Lemke T., Biopolityka, przeł. T. Dominiak, Warszawa: Wydawnictwo Sic! 2010.

Lock M. i Vinh-Kim N., An Anthropology of Biomedicine. An Anthropology of Biomedicine, Malden, Oxford, West Sussex: Wiley-Blackwell 2010.

Martin E. Jajo i plemnik. Naukowy romans, przeł. Justyna Włodarczyk, w: Gender. Perspektywa antropologiczna, t. 2, Kobiecość, męskość, seksualność, red. R. E. Hryciuk, A. Kościańska, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, s. 33–49, 2007.

Novas C., The Political Economy of Hope: Patients’ Organizations, Science and Biovalue, „BioSocieties”, nr 1 , 2006, s. 289–305.

Ostrowska A., Socjologia medycyny. Podejmowane problemy, kategorie analizy, Warszawa: IFIS PAN 2009.

Penkala-Gawęcka D., Medycyna ludowa i komplementarna w polskich badaniach etnologicznych, „Lud”, t. 78, 1995, s. 169–191.

Penkala-Gawęcka D., Antropologia medyczna – dlaczego i jak?, „(op.cit.,)”, nr 4 (41) , 2008, s. 3–9.

Penkala-Gawęcka D., Main I., Witeska-Młynarczyk A. (red.), W zdrowiu i chorobie… Z badań antropologii medycznej i dyscyplin pokrewnych, Poznań: Biblioteka Telgte.

Peperkamp E., Płodne ciało i wzajemne zapładnianie reżimów dyscyplinarnych. „Techniki siebie” w pewnym polskim katolickim ruchu młodzieżowym, przeł. M. Petryk w: Antropologia seksualności: teoria, etnografia, zastosowanie, red. Agnieszka Kościańska, 2012, s. 218–237.

Piątkowski W., Płonka-Syroka Bożena (red.), Socjologia i antropologia medycyny w działaniu, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum 2008.

Radkowska-Walkowicz M., Aaaby wynająć brzuch. Antropologiczne konteksty macierzyństwa zastępczego, w: Pożegnanie z Matką-Polką? Dyskursy, praktyki i reprezentacje macierzyństwa we współczesnej Polsce, red. R. E. Hryciuk i E. Korolczuk, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012, s. 331–353.

Rabinow, P., Artificiality and Enlightenment: From Sociobiology to Biosociality, w: Anthropologies of Modernity: Foucault, Governmentality, and Life Politics, red. J. X. Inda, Malden, Oxford: Wiley-Blackwell 2005, s. 181–193

Rapp R., Testing Women, Testing the Fetus: The Social Impact of Amniocentesis in America, New York: Routledge 2000.

Rapp R., Gender, body, biomedicine: how some feminist concerns dragged reproduction to the center of social theory, „Medical Anthropology Quarterly”, nr 15 (4), 2001, s. 466–477.

Rose N., Polityka życia samego, „Praktyka Teoretyczna” nr 2–3, 2011, http://www.praktykateoretyczna.pl/PT_nr2-3_2011_Biopolityka/14.rose.pdf.

Scheper-Hughes N., Prymat etyki. Perspektywa walczącej antropologii, w: Červinkova Hana, Gołębniak Bogusława Dorota (red.), Badania w działaniu. Pedagogika i antropologia zaangażowane, Wrocław: Wydawnictwo DWS 2010.

Schoepf B. G., Kultura, badania seksualności i profilaktyka AIDS w Afryce, przeł. M. Petryk, w: Antropologia seksualności. Teoria, etnografia, zastosowanie, red. A. Kościańska, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2012.

Schilling Ch., Kultura, „rola chorego” i konsumpcja zdrowia, w: Socjologia codzienności, red. M. Bogunia-Borowska, P. Sztompka, Kraków 2008.

Sontag S., Choroba jako metafora; AIDS i jego metafory, przeł. J. Anders, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1999.

Thompson Ch., Making Parents. The Ontological Choreography of Reproductive Technologies, Cambridge: The MIT Press 2005.

Tołstoj L., Śmierć Iwana Iljicza, Warszawa 1960

Turney J., Ślady Frankensteina. Nauka, genetyka i kultura masowa, przeł. M. Wiśniewska, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 2001.

Vigarello G., Historia zdrowia i choroby, przeł. M. Szymańska, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2011.

Efekty uczenia się:

Po ukończeniu zajęć student:

‒ ma wiedzę o specyfice przedmiotowej i metodologicznej bioetyki kulturowej; rozumie relację między bioetyką a socjologia i antropologią medycyny;

‒ zna i dogłębnie rozumie naczelne pojęcia, problemy, teorie i metody socjologii i antropologii medycyny;

‒ ma pogłębioną wiedzę na temat społeczno-kulturowych uwarunkowań praktyki i rozwoju nauk biomedycznych i innych bionauk;

‒ ma wiedzę o kulturowej różnorodności i historycznej ewolucji poglądów na temat życia, śmierci i umierania, ciała, zdrowia, choroby, cierpienia i niepełnosprawności, celów medycyny, etosu i roli lekarza oraz kształtu relacji lekarz-pacjent;

‒ zna i rozumie podstawowe mechanizmy wpływu mediów i kultury popularnej na kształt debaty bioetycznej; rozumie rolę kultury popularnej w popularyzacji wiedzy na temat praktyki i rozwoju nauk biomedycznych i innych bionauk oraz w uwrażliwianiu na problemy bioetyczne;

Metody i kryteria oceniania:

Na finalną ocenę składa się:

‒ przygotowanie do zajęć i aktywny, konstruktywny udział w dyskusjach i pracach na zajęciach – 40 %

‒ zaprojektowanie i przeprowadzanie projektu badawczego z zakresu socjologii lub antropologii medycyny – 40%

‒ test otwartych pytań – 20 %

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2018/19" (zakończony)

Okres: 2018-10-01 - 2019-06-08
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 60 godzin, 25 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz
Prowadzący grup: Ewa Maciejewska-Mroczek, Magdalena Radkowska-Walkowicz
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2019/20" (w trakcie)

Okres: 2019-10-01 - 2020-06-10
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 60 godzin, 30 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz
Prowadzący grup: Magdalena Radkowska-Walkowicz
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.