Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Teoria i filozofia prawa

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2200-1K003 Kod Erasmus / ISCED: 10.0 / (0421) Prawo
Nazwa przedmiotu: Teoria i filozofia prawa
Jednostka: Wydział Prawa i Administracji
Grupy: Przedmioty kierunkowe dla studiów prawniczych (nowy program)
Punkty ECTS i inne: 6.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Tryb prowadzenia:

zdalnie

Skrócony opis:

Zajęcia w formie wykładu mają na celu przedstawienie głównych zagadnień teoretycznoprawnych (takich jak źródła prawa, normy prawne, system prawa, obowiązywanie prawa, język prawa, wykładnia prawa, argumentacja prawnicza) na tle najważniejszych kierunków myśli filozoficznoprawnej XIX-XXI wieku (koncepcje prawnonaturalne, pozytywizm oryginalny i wyrafinowany, realizm prawniczy, hermeneutyka prawnicza, teoria argumentacyjne, postmodernizm).

Wskazywane i wyjaśniane będą także idee, które leżą u podłoża konkretnych stanowisk teorii prawa i instytucji prawnych (np. kontroli konstytucyjności prawa). Akcent będzie przy tym położony na wielość współczesnych stanowisk w kwestiach istoty prawa, sposobów jego poznawania (w tym interpretacji), sposobów i kryteriów rozstrzygania o obowiązywaniu norm prawnych, a wreszcie zasad rozstrzygania „trudnych przypadków”, czyli takich, w których nie wystarczy sięgnąć po tradycyjny sylogizm prawniczy.

Pełny opis:

Przedmiotem wykładów będą następujące zagadnienia:

1. Teoria i filozofia prawa na tle dziedzin filozoficznych: ontologia, epistemologia i aksjologia (metafora jaskini Platona). Charakterystyka pytań filozoficznoprawnych, kryterium demarkacji filozofii prawa i teorii prawa. Główne wątki dalszych rozważań wykładu.

2. Pytanie o źródła prawa: Logos - Absolut – rozum – kontrakt – konwencja: cześć 1 - teorie prawa natury o stałej i zmiennej treści; dynamiczne koncepcje prawa naturalnego.

3. Pytanie o źródła prawa: Logos - Absolut – rozum – kontrakt – konwencja: cześć 2 - filozoficzne i polityczne korzenie „pierwotnego” pozytywizmu prawniczego J. Austina; „czysta teoria prawa” H. Kelsena.

4. System prawa i jego obowiązywanie: cześć 1 - od klasycznych koncepcji prawa natury do tzw. „formuły Radbrucha” i teorii obywatelskiego nieposłuszeństwa; koncepcje pozytywizmu inkluzyjnego.

5. System prawa i jego obowiązywanie: cześć 2 - obowiązywanie systemowe prawa (J. Wróblewski, J. Raz); krytyka koncepcji systemu prawa (E. Łętowska, N. MacCormick)

6. Realizm prawniczy i różne nurty (w tym europejskie) socjologicznej jurysprudencji jako stanowiska w filozofii prawa (O.W. Holmes, K. Lllewellyn, R. Pound; R. Ihering); pragmatyzm w filozofii prawa; psychologiczna teoria prawa L. Petrażyckiego; współczesna kognitywistyka.

7. Prawo i język: Arystoteles, L. Wittgenstein I i II, zwrot językowy w filozofii, J. Searle’a teoria aktów mowy, J.L. Austin: performatywy.

8. Wyrafinowany („miękki”) pozytywizm H.L.A. Harta; językowe problemy prawa, język prawny i prawniczy jako rejestry językowe; nieostrość języka i spory o niezdeterminowanie reguł.

9. Teorie „trzeciej drogi” jako postać krytyki pozytywizmu prawniczego: R. Dworkin - reguły, zasady, policies; problem „semantycznego ukąszenia”, ważenie zasad; sędzia Herbert i sędzia Herkules; prawo jako „powieść w odcinkach”.

10. Hermeneutyka: od hermeneutyki starożytnej, przez hermeneutykę biblijną, hermeneutykę romantyczną (F. Schleiermacher), po H.-G. Gadamera, Heideggera i P. Ricoeura. Współczesna hermeneutyka prawnicza, idea koła hermeneutycznego w orzecznictwie sądów; sędziowskie wspólnoty interpretacyjne (koncepcje ius interpretandi).

11. Teorie argumentacji prawniczej: od greckiej retoryki do Ch. Perelmana. Współczesne teorie dyskursu (R. Alexy, J. Habermas). Prawo jako dialog.

12. Wykładnia prawa – teorie, stanowiska i spory. Wykładnia prawa jako proces stosowania dyrektyw interpretacyjnych; problemy wykładni konstytucyjnej i prounijnej.

13. Wykładnia prawa jako część procesu stosowania prawa, ideologie stosowania prawa; problemy dyskrecjonalności i aktywizmu sędziowskiego. Wykładnia prawa i rozumowania prawnicze jako przedmiot argumentacji.

14. Postmodernizm w filozofii i w kulturze. Krytyczne nurty i postmodernizm w naukach prawnych.

Literatura:

Wykładowcy nie rekomendują żadnych podręczników z teorii lub z filozofii prawa. Pomocami dydaktycznymi będę po pierwsze teksty (powielone i udostępnione studentom w zwykły sposób, patrz lista w sylabusie ćwiczeń). Wykłady będą tak przygotowane, aby wyjaśniać zagadnienia zawarte w tekstach. Teksty będą także omawiane na ćwiczeniach.

Po drugie, dla celów pracy samodzielnej i przygotowania do egzaminu na najwyższą ocenę wykładowcy rekomendują cztery pozycje książkowe, z których studenci powinni wybrać i przeczytać co najmniej jedną.Pozycje te to:

a) John Finnis, Prawo naturalne i uprawnienia naturalne;

b) Chaim Perelman, Logika prawnicza. Nowa retoryka;

c) Herbert Hart, Pojęcie prawa;

d) Ronald Dworkin, Imperium prawa.

Efekty uczenia się:

Po ukończeniu przedmiotu student:

- powinien rozumieć, jaki sens mają podstawowe pojęcia i konstrukcje teoretyczne, którymi posługują się prawnicy (np. norma prawna, system prawa, obowiązywanie prawa i odmowa posłuchu wobec prawa, wykładnia prawa, uzasadnienie decyzji władczej, rządy prawa); student powinien przy tym uświadamiać sobie złożoność i konwencjonalność takich pojęć i konstrukcji teoretycznych, a także rozumieć, że posługując się nimi przyjmujemy określne założenia co do istoty prawa, natury ludzkiej, charakteru procesów społecznych itp.; student powinien sobie też uświadamiać, że współczesny świat zmienił się w takim stopniu, że rozmaite pojęcia i konstrukcje prawnicze wypracowane w poprzednich stuleciach niejednokrotnie zbytnio upraszczają rzeczywistość lub utrwalają w myśleniu prawniczym rozmaite mity lub nawet przesądy;

- powinien być w stanie wyjaśnić podstawowe założenia przyjmowanego przez siebie sposobu pojmowania prawa, a także powinien potrafić odróżnić własne stanowisko od innych, konkurencyjnych poglądów;

- powinien potrafić wskazać, jakie rodzaje argumentów są lub mogą być wykorzystane w sporach o trudne etycznie lub politycznie kwestie prawne i jakie kontrargumenty mogą być podniesione, a także z jakich przekonań, założeń bądź presupozycji wynika sięgnięcie po określone racje w sporze.

W kategoriach Krajowych Ram Kwalifikacji przedmiot pod nazwą „Filozofia prawa” prezentowany w formie wykładu powinien:

a) służyć nie tylko przekazywaniu wiedzy o strukturach i fundamentalnych instytucjach publicznych, ale także o prawie jako szczególnej więzi społecznej i jego relacjach wobec innych systemów norm i reguł oraz o doświadczeniach człowieka jako twórcy kultury,

b) wykształcić umiejętności praktyczne, analizować przebieg procesów i zjawisk społecznych, zwłaszcza praktyki prawniczej, a także zdobyć umiejętność posługiwania się normami i regułami społecznymi w celu rozwiązywania problemów społecznych, ze świadomością ograniczeń którym podlegają prawnicy, zwłaszcza gdyby wierzyli, że wszystkie przypadki z którymi się stykają mają charakter „łatwych spraw”;

c) rozwijać kompetencje społeczne studentów, w szczególności świadomość jaką rolę pełni prawo we współczesnych społeczeństwach, jakie założenia filozoficzne i etyczne przyjmują prawnicy wykonujący zawody prawnicze, jakich wartości bronią i za co są odpowiedzialni.

Metody i kryteria oceniania:

Metoda egzaminacyjna: egzamin ustny

Wymagania egzaminacyjne :

- znajomość zagadnień prezentowanych na wykładach oraz

- znajomość problemów podejmowanych w tekstach omawianych na ćwiczeniach oraz

- umiejętność identyfikowania typów argumentacji i metod wykładni stosowanych przez sądy.

Zwraca się przy tym uwagę, że istotą prowadzonych zajęć jest odrzucenie wiedzy pamięciowej, mechanicznie przyswojonej, na rzecz rozumienia problemów z zakresu teorii i filozofii prawa. Teksty wybrane i udostępnione studentom będę wymagały samodzielnej i wnikliwej lektury oraz własnej interpretacji. Bardzo pomocne, choć oczywiście nieobowiązkowe formalnie, będą ćwiczenia prowadzone przez pracowników Katedry Filozofii Prawa i Nauki o Państwie.

Kryteria oceny: oceniane jest przede wszystkim rozumienie podstawowych pojęć i konstrukcji, jakimi posługują się prawnicy w swoich rolach zawodowych, bez względu na szczegółową dziedzinę lub specjalizację zawodową. Przedmiotem oceny egzaminatora będzie zarówno umiejętność rekonstrukcji argumentów opisowych i normatywnych przyjmowanych przez przedstawicieli określonych stanowisk teoretycznoprawnych i filozoficznoprawnych, jak i umiejętność samodzielnego formułowania poglądów oraz precyzyjnego ich uzasadniania oraz podważania argumentów przeciwnych.

Zasadą jest egzamin ustny w okresie sesji zimowej. Poza sesją egzaminy będą przyjmowane w terminach zerowych (ustalonych przez Dziekanat i Katedrę Filozofii Prawa i Nauki o Państwie), również w formie ustnej.

Pozostałe egzaminy będą przyjmowane w terminach indywidualnie ustalonych wyłącznie za zgodą prodziekana ds. studenckich.

Praktyki zawodowe:

brak

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/21" (w trakcie)

Okres: 2020-10-01 - 2021-01-31
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Tatiana Chauvin, Marcin Matczak
Prowadzący grup: Marcin Romanowicz, Anna Rossmanith
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.