Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Metodologia badań językoznawczych - synchroniczna

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3003-11B1MS Kod Erasmus / ISCED: 09.304 / (0232) Literatura i językoznawstwo
Nazwa przedmiotu: Metodologia badań językoznawczych - synchroniczna
Jednostka: Instytut Języka Polskiego
Grupy: Metodologia badań filologicznych - I roku 2-go stopnia - obowiązkowo jeden wykład do wyboru
Polonistyczne minimum programowe
Przedmioty obowiązkowe dla I rok filolgii polskiej od cyklu 2019 - stacjonarne 2-go stopnia
Wszystkie przedmioty polonistyczne - oferta ILP (3001...) , IJP (3003...) i IPS (3007...)
Punkty ECTS i inne: 3.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Założenia (opisowo):

Wcześniejsza wiedza z zakresu przedmiotów językoznawczych (noj-u, gojp-u, ghjp) – wykład jest adresowany do studentów IV roku.

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Wykład jest poświęcony omówieniu wybranych współczesnych metodologii językoznawczych. Ma za zadanie dostarczyć uporządkowanej wiedzy z zakresu współczesnej lingwistyki, jej kierunków i nurtów, stosowanych metod badawczych, badanych obiektów, typów definicji itd.

Pełny opis:

I. Zakres tematyczny wykładu wyznacza jego tytuł – zajęcia te dotyczą teoretycznych i metodologicznych problemów współczesnego językoznawstwa.

II. Zagadnienia

Ogólny podział nauk. Miejsce nauk humanistycznych wśród innych typów nauk. Swoistość nauk humanistycznych. Różne rozumienia pojęcia kultury.

Interpretacja (rozumienie) jako podstawowe pojęcie nauk humanistycznych; interpretacja w języku. Wartościowanie.

Językoznawstwo w obrębie innych nauk.

Fakty językowe jako obiekty badań naukowych. Od tekstu do systemu i od systemu do tekstu. Opozycja langue i parole. Triada: system, norma, uzus.

Problem jednostek języka i konstrukcji. Miejsce frazeologizmów w obrębie systemu językowego.

Problemy teoretyczno-metodologiczne badania tekstów. Problemy definicji: tekst 1 i tekst 2 (stanowiska badaczy). Mechanizmy spójności tekstu. Tekst a wypowiedź i dyskurs, pojęcie tekstemu. Wieloznaczność pojęcia dyskurs. Typy dyskursów.

Językoznawstwo pragmatyczne – próba definicji; stan badań.

Problematyka aktów mowy, ich typy.

Badanie mechanizmów rozumienia wypowiedzi.

Implikatury Grice’a.

Teoria ram interpretacyjnych Ch. Fillmore’a. Teoria relewancji D. Sperbera i D. Wilson.

Językoznawstwo pragmatyczne (poststrukturalne) a językoznawstwo strukturalne.

Strukturalizm jako paradygmat nauki.

Strukturalizm w językoznawstwie: szkoły, odmiany strukturalizmu.

Metodologia strukturalizmu – podstawowe pojęcia, sposób analizy.

Cechy językoznawstwa strukturalnego.

Zasadnicze cechy językoznawstwa strukturalnego – synteza.

Wpływ ujęć generatywnych na opis polskiej składni i słowotwórstwa. Składnia predykatowo-argumentowa. Słowotwórstwo semantyczno-składniowe.

Kształtowanie się poststrukturalizmu. Cechy językoznawstwa poststrukturalnego w opozycji do strukturalnego.

Językoznawstwo kognitywne – jego nurty.

Podstawy metodologiczne badań semantycznych.

W poszukiwaniu istoty znaczenia. Filozoficzne koncepcje znaczenia.

Językoznawcze koncepcje znaczenia. Problem opisu znaczenia (typ metajęzyka: sztuczny, naturalny, język myśli). Czy znaki odnoszą się do rzeczywistości? Teorie znaczenia.

Semantyka strukturalna (opis systemu) a semantyka kognitywna.

Definicja strukturalna a definicja otwarta (kognitywna).

Semantyka a pragmatyka językoznawcza.

Cechy językoznawstwa kognitywnego. Semantyka kognitywna – najważniejsze kwestie. Znaczenie danego wyrażenia w ujęciu kognitywnym. Sposoby reprezentowania znaczenia wyrażeń (jednostek językowych i tekstowych). Rola wiedzy o świecie. Metafora jako operacja na tekście i jako mechanizm poznawczy. Badanie przesunięć metaforycznych i metonimicznych w znaczeniach wyrazów. Tworzenie amalgamatów. Polisemia właściwa a kreatywne użycie wyrazów.

Literatura:

LITERATURA PRZEDMIOTU (W WYBORZE).

Zawartość sekwencji nie jest przyporządkowana poszczególnym wykładom.

Ajdukiewicz K., 1985, Metodologiczne typy nauk, (w:) Język i poznanie 1. W-wa.

Pelc J., 2000, Myśli o jęz. humanistyki, (w:) Język współcz. humanistyki. W-wa.

Saussure F., 1961, Kurs językoznawstwa ogólnego. W-wa, R. III, 2.

*

Beaugrande R., Dressler W., 1990, Wstęp do lingwistyki tekstu, W-wa.

Dobrzyńska T., 1993, Pojęcie tekstu. Tekst – całościowy komunikat, [w:] Tekst: próba syntezy. W-wa.

Labocha J., 1996, Tekst, wypowiedź, dyskurs, [w:] Styl a tekst. Opole.

Bartmiński J., Niebrzegowska S., 2009, Tekstologia, Warszawa.

van Dijk T., 2001, Badania nad dyskursem, [w:] Dyskurs jako struktura i proces. Warszawa.

Duszak A., 1998, Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa. Warszawa.

*

Austin J., 1974, Performatywy i konstatacje, [w:] Brytyjska szkoła analityczna. Warszawa.

Austin J., 1962, How to Do Things with Words, Oxford [tłum. polskie: W-wa 1993].

Searle J., 1987, Czynności mowy. Warszawa.

Grice H., 1977, Logic and Conversation, Przegląd Hum. 6.

Bogusławski A., 2008, Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny, W-wa.

Grzegorczykowa R., 2013, O różnych rozumieniach pragmatyki w językoznawstwie, Biuletyn PTJ LXIX, s. 5-22.

Polański K., 1993, Pragmatyka językowa, w: Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, red. K. Polański, Wrocław.

*

Sperber D., Wilson D., Relewancja: komunikacja i poznanie, Kraków 2011.

*

I. Szymańska, Semantyka ram: rozwój koncepcji i kierunki zastosowań, [w:] Metodologie językoznawstwa…, Łódź 2010, s. 91-108

R. Tokarski, Semantyka nazw barw, Lublin 1995 i n.

K. Waszakowa, 1997, O nowych zjawiskach leksykalnych w świetle semantyki rozumienia, [w:] „Semantyczna struktura słownictwa i wypowiedzi”. Pod red. R. Grzegorczykowej i Z. Zaron, Warszawa, s. 9-24.

*

Apresjan J., 1972, Definiowanie znaczeń leksykalnych jako zagadnienie semantyki teoretycznej, [w:] Semantyka i słownik, Wrocław

________, 2000, Semantyka leksykalna. W-wa, rozdz. II

*

Bartmiński J., Tokarski R., 1993, Definicja semantyczna: czego i dla kogo? [w:] O definicjach i definiowaniu, red. J. Bartmiński i R. Tokarski. Lublin.

Bartmiński J., 2006, Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji, [w:] tegoż: Językowe podstawy obrazu świata. Lublin.

Tokarski R., 2006, Konotacja semantyczna – strukturalistyczna czy kognitywna?, [w:] Językoznawstwo Kognitywne III, red. O. Sokołowska, D. Stanulewicz, Gdańsk , s. 209-226.

Kardela H., 2006, Metodologia językoznawstwa kognitywnego, [w:] P. Stelmaszczyk (red.) Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, Łódź, Wydawnictwo UŁ.

*

Wierzbicka A., 1999, Język – umysł – kultura. W-wa, s. 5-10.

*

Dobrzyńska T., 1994, Mówiąc przenośnie... W-wa.

Lakoff G., Johnson M., 1988, Metafory w naszym życiu. W-wa.

*

Grzegorczykowa R., 1998, O rozumieniu prototypu i stereotypu we współczesnych teoriach semantycznych, [w:] Język a kultura , t. 12, red. J. Anusiewicz i J. Bartmiński. Wrocław.

Tabakowska E., 1995, Gramatyka i obrazowanie. Wprowadzenie do językoznawstwa kognitywnego, Kraków. Wydawnictwo Oddziału PAN.

*

Waszakowa K., 2011, Najnowsze metodologie badań porównawczych w zakresie semantyki leksykalnej, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, z. LXVII, s. 117-137.

WYBRANE PODRĘCZNIKI AKADEMICKIE

Grzegorczykowa R., 2010, Wprowadzenie do semantyki językoznawczej. Warszawa.

Langacker R., 2009, Gramatyka kognitywna.Wprowadzenie. Kraków.

Tabakowska E., red., 2001, Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa. Kraków.

Tokarski R., 2013, Światy za słowami. Wykłady z semantyki leksykalnej. Lublin. Universitas.

Efekty uczenia się:

Po ukończeniu przedmiotu student:

- sprawnie posługuje się aparatem pojęciowym z zakresu metodologii

lingwistyki współczesnej (polskiej i zagranicznej);

- porównuje i poddaje krytyce narzędzia badawcze wypracowane przez współczesne językoznawstwo;

- umiejętnie korzysta z polskiej i obcej literatury przedmiotu;

- korzysta z najnowszych polskich słowników, w tym słowników specjalistycznych nowych wyrazów, słowników etymologicznych i gramatycznych;

- dostrzega problemy badawcze.

Metody i kryteria oceniania:

- kontrola obecności na wykładzie

- czytanie lektur

- pisemny sprawdzian na zaliczenie (na ostatnich zajęciach).

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/20" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-27
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin, 50 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Marta Chojnacka-Kuraś, Krystyna Waszak
Prowadzący grup: Krystyna Waszak
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Uwagi:

UWAGA:

1) Proponowany zestaw zagadnień może być modyfikowany.

2) Do poszczególnych tematów bywa dodawana podczas wykładu literatura zalecana.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/21" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2020-10-01 - 2021-01-27

Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin, 50 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Marta Chojnacka-Kuraś, Krystyna Waszak
Prowadzący grup: Krystyna Waszak
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Uwagi:

UWAGA:

1) Proponowany zestaw zagadnień może być modyfikowany.

2) Do poszczególnych tematów bywa dodawana podczas wykładu literatura zalecana.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.