Serwisy internetowe Uniwersytetu Warszawskiego | USOSownia - uniwersyteckie forum USOSoweNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Inwazje biologiczne

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 1400-225IB Kod Erasmus / ISCED: 13.104 / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Inwazje biologiczne
Jednostka: Wydział Biologii
Grupy: Przedmioty DOWOLNEGO WYBORU
Przedmioty specjalizacyjne, OCHRONA ŚRODOWISKA, II stopień
Punkty ECTS i inne: 2.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

monograficzne

Założenia (opisowo):

Student powinien mieć podstawowe wiadomości na temat różnorodności świata roślin, zwierząt, grzybów, mikroorganizmów, wirusów. Powinien także rozumieć przyczyny jego przestrzennego zróżnicowania (uwarunkowania siedliskowe, historyczne).

Przydatna będzie także podstawowa wiedza na temat sposobów dyspersji diaspor oraz roli człowieka w stymulowaniu migracji różnych grup organizmów


Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Problematyka inwazji biologicznych widziana z perspektywy różnych dziedzin i prezentowana przez specjalistów z poszczególnych dziedzin. Przedstawione będą inwazje w aspekcie historycznym. Omówione zostaną mechanizmy, prawidłowości, skutki oraz możliwości przewidywania i zwalczania inwazji (w różnej skali) na przykładzie wybranych grup: zwierząt, roślin, grzybów oraz bakterii i wirusów.

Pełny opis:

Wykład o charakterze interdyscyplinarnym.

Problematyka inwazji biologicznych prezentowana przez specjalistów z różnych dziedzin: zoologów, botaników, mykologa, mikrobiologa i wirusologa. Definicje procesu; inwazje a ekspansje, introdukcje i zawleczenia; lag-phase, tens rule, invasion debt.

A) Rośliny, zwierzęta, grzyby

Inwazje biologiczne w ujęciu historycznym – na różnych etapach rozwoju cywilizacyjnego. Najbardziej spektakularne inwazje zachodzące w przeszłości i współcześnie w świecie roślin, zwierząt, grzybów: skala (lokalna, międzykontynentalna, globalna), przyczyny, prawidłowości, mechanizmy i skutki.

Introdukcje oraz zawlekanie nowych gatunków na wyspy oceaniczne i skutki tych procesów.

Introdukcje, zawleczenia, ekspansje i inwazje w Europie Środkowej i w Polsce na wybranych przykładach – przyczyny i konsekwencje ekologiczne i gospodarcze.

Cechy gatunków inwazyjnych oraz kontrowersje wokół problemu przewidywalności inwazji i ekspansji.

Mechaniczne, chemiczne i biologiczne metody zwalczania gatunków inwazyjnych. Ocena ich efektywności.

Gatunki inwazyjne w sieci powiązań roślin i zwierząt na przykładzie zależności ekologicznych w procesie zapylania (sieć zapyleń).

B) Bakterie i wirusy

Charakterystyka bakterii i wirusów jako jednostek przeprowadzających inwazje biologiczne. Przyczyny pojawiania się nowych i ponownie wyłaniających się wirusów oraz bakterii chorobotwórczych. Inwazje odzwierzęce (zoonozy) - najbardziej niebezpieczne dla zdrowia człowieka. Wpływ zachowań człowieka na szerzenie się chorób inwazyjnych - działania mimowolne i celowe (bioterroryzm).

Specyfika i przykłady inwazji wirusowych (ospa prawdziwa i odra czyli podbój Nowego Świata naturalną bronią biologiczną; polio [Heinego-Medina] - choroba nowoczesnych urządzeń sanitarnych; wirus SARS - pandemia wzniecona podróżami samolotowymi; krótka historia inwazji HIV).

Specyfika i przykłady inwazji bakteryjnych (mikrobiologiczne zagrożenia w żywości; „Imperium kontratakuje” czyli kiłą w Europę; cholera - wczoraj i dziś; dżuma - największa katastrofa w dziejach Europy). Programy identyfikacji inwazji wirusowych i bakteryjnych. Programy zapobiegawcze.

Literatura:

Literatura podstawowa:

Ad. Inwazje zwierząt:

Elton Ch.S. 1967. Ekologia inwazji zwierząt i roślin. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa.

Głowaciński Z., Okarma H., Pawłowski J., Solarz W. (red.). 2011. Gatunki obce w faunie Polski. Tom I. Przegląd i ocena stanu. Wyd. Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. [także wydanie internetowe: www.iop.krakow.pl/gatunkiobce ]

Głowaciński Z. (red.). 2011. Gatunki obce w faunie Polski. Tom II. Zagadnienia problemowe i syntezy. Wyd. Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie.

Konopacka A. 2004. Inwazyjne skorupiaki obunogie (Crustacea, Amphipoda) w wodach Polski. Przegląd Zoologiczny, 48: 141-162.

Lockwood J.L., Hoopes M.F., Marchetti M.P. 2008. Invasion ecology. Blackwell Publishing, Malden – Oxford – Carlton.

Nowak E. 1974. Zwierzęta w ekspansji. Wiedza Powszechna, seria „Omega”.

Ad. Inwazje roślin

Faliński J.B. 2004. Inwazje w świecie roślin: Mechanizmy, zagrożenia, projekt badań. Phytocoenosis 16, Seminarium Geobotanicum 10: 3-31.

Jackowiak B. 1999. Modele ekspansji roślin synantropijnych i transgenicznych. Phytocoenosis 11, Seminarium Geobotanicum 6: 3-24.

Kornaś J., Medwecka-Kornaś A. 2002. Geografia roślin. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Kostrowicki A.S. 1999. Geografia biosfery. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Podbielkowski Z. 1995. Wędrówki roślin. WSiP, Warszawa.

Tokarska-Guzik B., Dajdok Z., Zając M., Zając A., Urbisz A., Danielewicz W., Hołdyński Cz. 2012. Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. GDOŚ, Warszawa.

Ad. Inwazje wirusów

Piekarowicz A. 2004. Podstawy wirusologii molekularnej. Rozdz. 27. Nowo wyłaniające się choroby wirusowe. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004

Literatura uzupełniająca:

Bij de Vaate A., Jazdzewski K., Ketelaars S., Gollasch S., Van der Velde G. 2002. Geographical patterns in range extension of Ponto-Caspian macroinvertebrate species in Europe. Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 59 (7): 1159-1174.

Gargas A. et al. 2009. Geomyces destructans sp. nov. associated with bat white-nose syndrome. Mycotaxon 108: 147-154.

Goulson D. 2003. Bumblebees. Behaviour and ecology. Oxford University Press.

Hiero J., Maron J., Callaway R. 2005. A biogeographical approach to plant invasions: the importance of studying exotics in their introduced and native range. Journal of ecology 93: 5-15.

Kowarik I. 2003. Biologische Invasionen – Neophyten und Neozoen in Mitteleuropa. Verl. E. Ulmer GmbH & Co, Stuttgart.

Materiały z konferencji z cyklu: “Ecology and Management of Alien Plant Invasiones” (EMAPI) z lat 1992, 1994, 1997, 1998, 2001, 2003, 2008.

Rossman A. 2009. The impact of invasive fungi on agricultural ecosystems in the United States. Biol. Invasions 11: 97–107.

Willmer P. 2011. Pollination and floral ecology. Princeton University Press.

Efekty kształcenia:

WIEDZA

Zna czynniki wpływające na stan przyrody i środowiska (K_W02Os2).

Zna terminologię oraz metody wykorzystywane w zakresie ochrony przyrody (K_W04Os2).

Ma wiedzę dotyczącą zagrożeń - przyczyn degradacji gleby, zasobów wodnych i krajobrazu i wie jakie zastosować współczesne metody ochrony przyrody (K_W05Os2, K_W10Os2).

UMIEJĘTNOŚCI

Wykazuje umiejętność biegłego posługiwania się literaturą naukową w języku polskim i obcym (K_U03Os2).

Potrafi identyfikować przyczyny degradacji ekosystemów wodnych i lądowych i określa aktualny stan środowiskowy konkretnego ekosystemu na podstawie dostarczonych danych biologicznych oraz własnych obserwacji (K_U07Os2, K_U08Os2).

Posiada umiejętność zaproponowania odpowiedniej metody monitoringu gatunków i siedlisk przyrodniczych (K_U17Os2).

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

Wykazuje potrzebę stałego aktualizowania i pogłębiania wiedzy z zakresu studiowanej dziedziny i posiada nawyk korzystania z obiektywnych źródeł informacji naukowej (K_K02Os2, K_K09Os2).

Potrafi odpowiednio określić priorytety służące rozwiązaniu problemów w zakresie ochrony środowiska i przyrody. Posiada wysoki poziom świadomości ekologicznej (K_K06Os2).

Rozumie konieczność stosowania zasad zrównoważonego rozwoju w życiu codziennym oraz gospodarce (K_K07Os2).

Metody i kryteria oceniania:

Sprawdzian pisemny – test; zalicza 60% trafnych odpowiedzi

Praktyki zawodowe:

nie dotyczy

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2017/18" (zakończony)

Okres: 2017-10-01 - 2018-01-26
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Barbara Sudnik-Wójcikowska
Prowadzący grup: Marcin Brzeziński, Halina Galera, Andrzej Kołodziejczyk, Anna Namura-Ochalska, Monika Radlińska, Barbara Sudnik-Wójcikowska, Piotr Tykarski, Marta Wrzosek, Marcin Zych
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Skrócony opis:

Problematyka inwazji biologicznych widziana z perspektywy różnych dziedzin i prezentowana przez specjalistów z poszczególnych dziedzin. Przedstawione będą inwazje w aspekcie historycznym. Omówione zostaną mechanizmy, prawidłowości, skutki oraz możliwości przewidywania i zwalczania inwazji (w różnej skali) na przykładzie wybranych grup: zwierząt, roślin, grzybów oraz bakterii i wirusów.

Pełny opis:

Wykład o charakterze interdyscyplinarnym.

Problematyka inwazji biologicznych prezentowana przez specjalistów z różnych dziedzin: zoologów, botaników, mykologa, mikrobiologa i wirusologa. Definicje procesu; inwazje a ekspansje, introdukcje i zawleczenia; lag-phase, tens rule, invasion debt.

A) Rośliny, zwierzęta, grzyby

Inwazje biologiczne w ujęciu historycznym – na różnych etapach rozwoju cywilizacyjnego. Najbardziej spektakularne inwazje zachodzące w przeszłości i współcześnie w świecie roślin, zwierząt, grzybów: skala (lokalna, międzykontynentalna, globalna), przyczyny, prawidłowości, mechanizmy i skutki.

Introdukcje oraz zawlekanie nowych gatunków na wyspy oceaniczne i skutki tych procesów.

Introdukcje, zawleczenia, ekspansje i inwazje w Europie Środkowej i w Polsce na wybranych przykładach – przyczyny i konsekwencje ekologiczne i gospodarcze.

Cechy gatunków inwazyjnych oraz kontrowersje wokół problemu przewidywalności inwazji i ekspansji.

Mechaniczne, chemiczne i biologiczne metody zwalczania gatunków inwazyjnych. Ocena ich efektywności.

Gatunki inwazyjne w sieci powiązań roślin i zwierząt na przykładzie zależności ekologicznych w procesie zapylania (sieć zapyleń).

B) Bakterie i wirusy

Charakterystyka bakterii i wirusów jako jednostek przeprowadzających inwazje biologiczne. Przyczyny pojawiania się nowych i ponownie wyłaniających się wirusów oraz bakterii chorobotwórczych. Inwazje odzwierzęce (zoonozy) - najbardziej niebezpieczne dla zdrowia człowieka. Wpływ zachowań człowieka na szerzenie się chorób inwazyjnych - działania mimowolne i celowe (bioterroryzm).

Specyfika i przykłady inwazji wirusowych (ospa prawdziwa i odra czyli podbój Nowego Świata naturalną bronią biologiczną; polio [Heinego-Medina] - choroba nowoczesnych urządzeń sanitarnych; wirus SARS - pandemia wzniecona podróżami samolotowymi; krótka historia inwazji HIV).

Specyfika i przykłady inwazji bakteryjnych (mikrobiologiczne zagrożenia w żywości; „Imperium kontratakuje” czyli kiłą w Europę; cholera - wczoraj i dziś; dżuma - największa katastrofa w dziejach Europy). Programy identyfikacji inwazji wirusowych i bakteryjnych. Programy zapobiegawcze.

Literatura:

Literatura podstawowa:

Ad. Inwazje zwierząt:

Bij de Vaate A., Jazdzewski K., Ketelaars S., Gollasch S., Van der Velde G. 2002. Geographical patterns in range extension of Ponto-Caspian macroinvertebrate species in Europe. Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 59 (7): 1159-1174.

Elton Ch.S. 1967. Ekologia inwazji zwierząt i roślin. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa.

Głowaciński Z., Okarma H., Pawłowski J., Solarz W. (red.). 2011. Gatunki obce w faunie Polski. Tom I. Przegląd i ocena stanu. Wyd. Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. [także wydanie internetowe: www.iop.krakow.pl/gatunkiobce ]

Głowaciński Z. (red.). 2011. Gatunki obce w faunie Polski. Tom II. Zagadnienia problemowe i syntezy. Wyd. Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie.

Konopacka A. 2004. Inwazyjne skorupiaki obunogie (Crustacea, Amphipoda) w wodach Polski. Przegląd Zoologiczny, 48: 141-162.

Lockwood J.L., Hoopes M.F., Marchetti M.P. 2008. Invasion ecology. Blackwell Publishing, Malden – Oxford – Carlton.

Nowak E. 1974. Zwierzęta w ekspansji. Wiedza Powszechna, seria „Omega”.

Ad. Inwazje roślin

Faliński J.B. 2004. Inwazje w świecie roślin: Mechanizmy, zagrożenia, projekt badań. Phytocoenosis 16, Seminarium Geobotanicum 10: 3-31.

Jackowiak B. 1999. Modele ekspansji roślin synantropijnych i transgenicznych. Phytocoenosis 11, Seminarium Geobotanicum 6: 3-24.

Kornaś J., Medwecka-Kornaś A. 2002. Geografia roślin. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Kostrowicki A.S. 1999. Geografia biosfery. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Podbielkowski Z. 1995. Wędrówki roślin. WSiP, Warszawa.

Tokarska-Guzik B., Dajdok Z., Zając M., Zając A., Urbisz A., Danielewicz W., Hołdyński Cz. 2012. Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. GDOŚ, Warszawa.

Ad. Inwazje wirusów

Piekarowicz A. 2004. Podstawy wirusologii molekularnej. Rozdz. 27. Nowo wyłaniające się choroby wirusowe. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004

Literatura uzupełniająca:

Gargas A. et al. 2009. Geomyces destructans sp. nov. associated with bat white-nose syndrome. Mycotaxon 108: 147-154.

Goulson D. 2003. Bumblebees. Behaviour and ecology. Oxford University Press.

Hiero J., Maron J., Callaway R. 2005. A biogeographical approach to plant invasions: the importance of studying exotics in their introduced and native range. Journal of ecology 93: 5-15.

Kowarik I. 2003. Biologische Invasionen – Neophyten und Neozoen in Mitteleuropa. Verl. E. Ulmer GmbH & Co, Stuttgart.

Materiały z konferencji z cyklu: “Ecology and Management of Alien Plant Invasiones” (EMAPI) z lat 1992, 1994, 1997, 1998, 2001, 2003, 2008.

Rossman A. 2009. The impact of invasive fungi on agricultural ecosystems in the United States. Biol. Invasions 11: 97–107.

Willmer P. 2011. Pollination and floral ecology. Princeton University Press.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2018/19" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2018-10-01 - 2019-01-25
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Barbara Sudnik-Wójcikowska
Prowadzący grup: Marcin Brzeziński, Halina Galera, Paweł Koperski, Anna Namura-Ochalska, Monika Radlińska, Barbara Sudnik-Wójcikowska, Piotr Tykarski, Marta Wrzosek, Marcin Zych
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Egzamin
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.