Uniwersytet Warszawski - Centralny System UwierzytelnianiaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Świadomość w laboratorium - zjawiska i mechanizmy

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2500-PL-PS-FO2-09 Kod Erasmus / ISCED: 14.4 / (0313) Psychologia
Nazwa przedmiotu: Świadomość w laboratorium - zjawiska i mechanizmy
Jednostka: Wydział Psychologii
Grupy: Fakultety ogólnoakademickie
Psychologia Poznawcza
Punkty ECTS i inne: 3.00
Język prowadzenia: polski
Kierunek podstawowy MISMaP:

psychologia

Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne
nieobowiązkowe

Założenia (opisowo):

Znajomość języka angielskiego pozwalająca na czytanie literatury w tym języku.


kryterium selekcji: losowe

Tryb prowadzenia:

w sali

Skrócony opis:

Celem zajęć jest zapoznanie studentów z tematyką empirycznych badań nad świadomością. W pierwszej połowie kursu skupimy się na zjawiskach związanych ze świadomością percepcyjną i teoriach opisujących mechanizmy formowania się wrażeń. Doświadczane i przywoływane w czasie zajęć zjawiska analizowane będą w świetle wybranych perspektyw teoretycznych. W dalszej części kursu zajmiemy się bardziej ogólnymi zagadnieniami związanymi ze świadomością, np. filozoficzną warstwą tej problematyki oraz neurobiologicznymi podstawami treści, poziomów i stanów świadomości.

Zajęcia przyjmować będą formę seminaryjną: pojawią się na nich elementy wykładu, dyskusje, prezentacje zjawisk percepcyjnych oraz krótkie (ok. 10 minutowe) referaty. Do obowiązków uczestników kursu należeć będzie zapoznawanie się z tekstami przypisanymi do określonych zajęć. Ocena wystawiana będzie na podstawie wyniku końcowego testu lub eseju (do wyboru) oraz dodatkowych aktywności.

Pełny opis:

1. Wprowadzenie do tematyki badań nad świadomością.

Problematyka definiowania świadomości oraz pozanaukowe ujęcia świadomości. Przybliżenie początków empirycznych badań nad świadomością oraz ich wyboistych losów w XX-wiecznej psychologii. Charakterystyka współczesnych obszarów badań dotyczących treści, poziomów i stanów świadomości. Przedstawienie planu kursu. Omówienie spraw organizacyjnych i kryteriów zaliczenia.

2. Przetwarzanie multisensoryczne – wzajemne oddziaływania między zmysłami

Integracja informacji z różnych zmysłów – mapowanie i oddziaływania multisensoryczne. Prezentacja iluzji multisensorycznych m.in.: McGurk illusion, Double-flash illusion. Omówienie praw organizujących wzajemne oddziaływania między zmysłami. Funkcjonalne aspekty przetwarzania multisensorycznego.

• Merleau-Ponty, M. (2011). Fenomenologia percepcji, 246-251

3. Bistabilność wrażeń i dążenie do spójności

Systemowe ujęcie dynamiki bistabilnych i multistabilnych wrażeń. Prezentacja bodźców wieloznacznych w różnych modalnościach zmysłowych oraz zjawiska rywalizacji obuocznej. Idea wnioskowania bayesowskiego w formowaniu treści wrażeń. Wprowadzenie do Teorii Przetwarzania Predykcyjnego.

• Clark, A. (2013). Whatever Next? Predictive Brains, Situated Agents, and the Future of Cognitive Science. Behavioral and Brain Sciences, 1-4.

4. Multisensoryczna konstytucja doświadczenia ciała I

Czy fizyczne ciało wyznacza granice cielesnych wrażeń? Zaburzenia percepcji własnego ciała: czucie fantomowe, somatoparafrenia. Eksperymentalne modyfikacje schematu ciała: rubber hand illusion, tools incoroporation, peripersonal space. Prezentacja iluzji gumowej ręki.

• Pokropski, M. (2011). Ciało. Od fenomenologii do kognitywistyki. Przegląd Filozoficzno-Literacki, 4, 119-137.

5. Multisensoryczna konstytucja doświadczenia ciała II

Co kształtuje trwałość doświadczenia ciała i spójność perspektywy pierwszoosobowej? Dysocjacja komponentów cielesnej samoświadomości. Eksperymentalne modyfikacje doświadczania “ja”: body ownership, full body illusion, virtual avatars, out-of-body-experience.

• Bermudez, J.L. (2009). Self: Body Awareness and Self-Awareness. W: Banks W. (red.) Encyclopedia of Consciousness. Elsevier, 289-300.

6. Rola motoryki w klaryfikacji wrażeń

Wprowadzenie do Teorii Zbieżności Sensomotorycznych. Rola współzmienności sensorycznej stymulacji i motorycznej aktywności w procesie formowania i różnicowania wrażeń – analiza przykładów ślepoty doświadczeniowej (experiential blindness). Hipoteza sensomotorycznej genezy jakościowych aspektów wrażeń percepcyjnych.

• Noë, A. (2004). Action in Perception. Cambridge, MA: MIT Press, 1-11,17-24, 32-33.

7. Strukturalne podejście do wrażeń percepcyjnych

Zagadnienie wyróżniania strukturalnych wymiarów doświadczenia – od psychofizyki po współczesność. Substytucja sensoryczna: teoretyczne podstawy i praktyczne zastosowania transformowania informacji sensorycznych między zmysłami. Warunki możliwości poszerzania wrażeń percepcyjnych.

• Boring, E. (1933). The Physical Dimensions of Consciousness. The Century Company, New York – London, 22-32, 150-158.

8. Jak tworzy się self? – podmiotowość z ciała i percepcji

Czy „ja” jest jedynie funkcjonalną iluzją? Co konstytuuje spójność Self w strumieniu zmieniających się wrażeń? Analiza wybranych koncepcji podmiotowości: „ja” narracyjne, koncepcje fenomenalnej jednostka identyfikacji i indywidualności minimalnej.

• Metzinger, T. (2013). Why are dreams interesting for philosophers? The example of minimal phenomenal selfhood, plus an agenda for future research. Frontiers in psychology, 4. (part 1.)

• Zahavi, D. (2005). Subjectivity nad Selfhood. Investigating the First-Person Perspective Cambridge, MA: MIT Press, 99-147.

9. Interocepcja – świadomość wewnętrznych stanów ciała

Trzewna geneza jedności osobowości Witkacego a współczesne ujęcia roli sygnałów interoceptywnych w kształtowaniu cielesnego self. Integracja „zewnętrznych” i „wewnętrznych” informacji sensorycznych w kształtowaniu treści wrażeń. Związki homeostazy z percepcją ciała i świata zewnętrznego.

• Ritchie, J. B., Carruthers, P. (2015) The Bodily Senses. W: Matthen, M. (red.) Oxford Handbook of Philosophy and Perception Oxford University Press, 353-361

10. Filozoficzne problemy ze świadomością

Łatwy i trudny problem świadomości. Czy podłoże świadomych wrażeń wybiega poza mózg?: internalizm vs eksternalizm. Jakie relacje łączą mózg i umysł?: redukcjonizm vs emergentyzm. Zarys podstawowych stanowisk w filozofii umysłu.

• Chalmers, D. (1995). The puzzle of conscious experience. Scientific American (273), 6,

s. 80-86.

• Klawiter A., (2012) Świadomość. Wprowadzenie do współczesnej dyskusji. W: M. Miłkowski, R. Poczobut (red.), Przewodnik po filozofii umysłu, s. 359-394. Kraków. Wydawnictwo WAM.

11. Poznawcze podejście do świadomości

Ujmowanie świadomości jako zmiennej – w poszukiwaniu metod jej pomiaru. Świadomość a uwaga. Przegląd klasycznych teorii: globalna przestrzeń robocza (Baars), świadomość fenomenalna i dostępu (Block), sieci uwagi (Posner), poziomy świadomości w ujęciu rozwojowym (Zelazo).

• Baars, B.J. (1997) The Theater Stage Has Limited Capacity but Creates Vast Access. W: In the theater of consciousness. Oxford University Press, 39-61

12. Neuronalne podstawy świadomości i treści wrażeń

Jakie są warunki konieczne pojawienia się świadomości? Poszukiwanie neuronalnych korelatów świadomości (NCC) i treści świadomych doświadczeń (NCCCs). Hipoteza globalnej synchronizacji aktywności neuronalnej w zakresie rytmu gamma oraz jej krytyka. Teoria integracji informacji: empiryczne wskaźniki poziomu świadomości. Dokonania i perspektywy w dekodowaniu subiektywnych wrażeń na podstawie neuroobrazowania mózgu.

• Singer, W. (2015). The Ongoing Search for the Neuronal Correlate of Consciousness.

W: T. Metzinger & J. M. Windt (red.). Open MIND: 13(T). Frankfurt: MIND Group, 10-16 (punkty 4.- 4.5).

13. Subiektywne a obiektywne – interdyscyplinarny program neurofenomenologii

Czym i jak wypełnić „przepaść” między subiektywnym doświadczeniem a fizycznymi procesami w mózgu? Zastosowania metod pierwszoosobowej analizy doświadczenia w badaniach w neuronauce. Dokąd zaprowadzi nas zawieszenie teoretycznego problemu mózg-umysł i jak najlepsze modelowanie ich wzajemnych relacji?

• Duch, W. (2012). Mind-Brain Relations, Geometric Perspective and Neurophenomenology. American Philosophical Association Newsletter, 12(1), 1-7, 2012.

• Varela, F. (2010). Neurofenomenologia: metodologiczne lekarstwo na trudny problem. Avant, 1(210), 31-68.

14. Spektrum stanów świadomości

Czym są odmienne stany świadomości i jakie mechanizmy leżą u ich podstaw? Poziom entropii w procesach neuronalnych a specyfika subiektywnego doświadczenia. Strukturyzacja percepcji przez wiedzę i jej zaburzenia – badania nad iluzją wklęsłej maski. Rola badań nad odmiennymi stanami świadomości w wyjaśnianiu świadomości.

(test na początku zajęć)

• Revonsuo, A. (2009). Altered and Exceptional States of Consciousness. W: Banks W. (red.) Encyclopedia of Consciousness. Elsevier, 9-23

• Carhart-Harris, R.L., Leech, R., Hellyer, P.J., Shanahan, M., Feilding, A., Tagliazucchi, E.., Chialvo, D.R., Nutt, D. (2014). The entropic brain: a theory of conscious states informed by neuroimaging research with psychedelic drugs. Frontiers in Human Neuroscience, 8:20 (s. 1-6, 10-13)

15. Zajęcia podsumowujące

Omówienie wyników testu i udzielenie informacji zwrotnych. Dyskusja nad dodatkowym tematem wybranym przez uczestników kursu.

Literatura:

Teksty przypisane do poszczególnych zajęć

Polecane prace przeglądowe (dla chętnych):

Encyclopedia of Consciousness (2009). Banks W. (red.). Academic Press.

Revonsuo, A. (2010). Consciousness - The Science of Subjectivity. Psychology Press, Taylor & Francis Group, New York.

Efekty uczenia się:

Wiedza – student:

- zna podstawowe koncepcje i zjawiska z obszaru badań nad świadomością percepcyjną

- umiejscawia tematykę badań nad świadomością w szerszych kontekstach: wiedzy na temat procesów poznawczych i problematyki filozofii umysłu

- zna podstawowe metody eksperymentalnych badań nad doświadczeniem percepcyjnym

- rozumie problematykę związaną z próbami naukowego wyjaśniania subiektywnych doświadczeń i określania relacji między umysłem a mózgiem.

Umiejętności – student:

- potrafi określać znaczenie badań empirycznych dla wyjaśniania teoretycznych zagadnień dotyczących świadomości percepcyjnej

- uwzględnia sposoby wykorzystania poznanych na zajęciach zjawisk i metod w badaniach eksperymentalnych

- nabiera większej świadomości metateoretycznej: odróżnia „nagie” dane empiryczne od ich teoretycznych uogólnień i filozoficznych interpretacji

Postawy – student:

- dostrzega złożoność procesu kształtowania się wrażeń i możliwości badawcze w tym zakresie

- rozumie, że nauki empiryczne mają swe filozoficzne założenia, a zarazem dostrzega ich fundamentalną rolę w wyjaśnianiu problematyki z zakresu filozofii umysłu i poznania

Metody i kryteria oceniania:

• obecność na zajęciach (dozwolone 2 nieobecności)

• Kilkustronicowy esej lub test końcowy (do wyboru) złożony z pytań jednokrotnego i wielokrotnego wyboru oraz pytań otwartych (50 możliwych do zdobycia punktów)

Możliwość zdobycia dodatkowych punktów za:

a) Przedstawienie na zajęciach ok. 10 minutowej prezentacji wskazanych iluzji, wyników badań, stanowisk lub argumentów opisanych w literaturze dodatkowej

(maksymalnie do zdobycia 5 punktów)

b) Sporządzenie planu eksperymentu, w którym zmienną zależną będzie żywe doświadczenie percepcyjne (1-3 strony opisu). Zalecane przystąpienie do opisu po wcześniejszej konsultacji pomysłu w czasie dyżuru. Podczas oceniania brane pod uwagę będą przede wszystkim: osadzenie pomysłu w dotychczasowej wiedzy (odniesienie do literatury), merytoryczne uzasadnienie przesłanek, odkrywczość proponowanego pomysłu oraz sposób operacjonalizacji zmiennych. Termin złożenia pracy: do spotkania nr 13.

(maksymalnie do zdobycia 10 punktów)

c) Aktywność w czasie zajęć

(maksymalnie do zdobycia 5 punktów)

Ocena końcowa wystawiona zostanie na podstawie sumy punktów uzyskanej przez studenta w czasie całego semestru:

> 50 pkt – 5 +

45-50 pkt – 5

40-44 pkt – 4 +

35-39 pkt – 4

30-34 pkt – 3 +

25-29 pkt – 3

< 25 pkt – niezaliczenie przedmiotu

Przewidziana jest możliwość jednokrotnego poprawiania testu dla osób, które nie uzyskały wymaganej do zaliczenia liczby punktów.

Praktyki zawodowe:

nie dotyczy

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/20" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-01-27
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Seminarium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: Paweł Motyka
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Seminarium - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.